Sau hai liều pentobarbital vẫn còn thở: Vụ Pike vạch trần huyền thoại "nhân đạo" của tử hình bằng tiêm ở Mỹ

Theo đưa tin của Al Jazeera, ngày 30/9, vụ thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc đối với Christa Pike tại bang Tennessee, Mỹ đã buộc phải dừng lại sau khi hai liều pentobarbital không thể gây chết. Nhiều nhân chứng cho biết, dù bị trói trên giường thi hành án, Pike vẫn tiếp tục thở, ngáy và nhiều lần nhấc người dậy. Luật sư của Pike ngày 6/10 cho biết cô đã lấy lại ý thức tại bệnh viện, nhưng quá trình hồi phục vẫn cần thêm thời gian.

Pike bị kết án tử hình vì tham gia sát hại một bạn cùng lớp, vụ án xảy ra khi cô 18 tuổi. Thống đốc Bill Lee ngay sau đó tuyên bố tạm dừng mọi vụ thi hành án tử hình tại Tennessee và cam kết tiến hành "đánh giá toàn diện của bên thứ ba" về sự việc này. Đây là lần thứ hai trong năm nay bang này phải dừng thi hành án do tử hình bằng tiêm thất bại - vào tháng 5, nhân viên không thể thiết lập đường truyền tĩnh mạch dự phòng cho Tony Carruthers trong hơn 90 phút, vụ thi hành án cũng bị dừng lại.

Cục Cải huấn bang Tennessee trong phần trả lời các câu hỏi của Al Jazeera đã từ chối nêu rõ nguyên nhân vụ thi hành án đối với Pike thất bại, cũng không làm rõ liệu có thử thi hành án tử hình đối với cô lần nữa hay không.

Luật sư của Pike trước đó đã cảnh báo rằng, tĩnh mạch của thân chủ nhỏ và mắc bệnh về máu, việc thi hành án bằng tiêm rất có thể sẽ phức tạp. Sau khi thi hành án kết thúc, luật sư mô tả hai cánh tay của cô xuất hiện sưng tấy và bỏng. Robin Maher, Giám đốc điều hành của tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận "Trung tâm Thông tin Tử hình" có trụ sở tại Washington D.C., chỉ ra rằng, những triệu chứng này cho thấy thuốc đã không vào máu với liều lượng đủ - tĩnh mạch có thể đã bị xuyên thủng, kim có thể đã xuyên qua thành mạch máu. "Mọi người đều đoán rằng thuốc đã được tiêm vào, nhưng không vào dòng máu với liều lượng đủ để giết chết cô ấy," bà nói với Al Jazeera.

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Số liệu mà Al Jazeera dẫn cho thấy, kể từ năm 2022, các bang Tennessee, Idaho, Alabama, Arizona, Texas, Oklahoma đều đã ghi nhận ít nhất một vụ thi hành án tử hình bằng tiêm thất bại. Một nghiên cứu bao phủ các vụ thi hành án tại Mỹ trong giai đoạn 1890-2010 cho thấy, tỷ lệ thất bại của tử hình bằng tiêm cao hơn hơn hai lần so với tất cả các hình thức thi hành án khác.

Những khiếm khuyết mang tính cấu trúc của hệ thống khiến những thất bại như vậy gần như có thể dự đoán trước. Các tổ chức y khoa lớn cấm thành viên tham gia thi hành án, với lý do điều này đi ngược lại đạo đức nghề nghiệp "không gây hại" của họ. Điều này có nghĩa là phía nhà tù chỉ có thể dựa vào các nhân viên có trình độ đáng ngờ hoặc người bên ngoài để hoàn thành quy trình tinh vi này trong phòng thi hành án. Giáo sư luật tại Trường Luật Đại học Richmond, tác giả chuyên khảo về tử hình bằng tiêm Corinna Barrett Lain nói thẳng với Al Jazeera: "Tử hình bằng tiêm mang mọi đặc điểm của một quy trình y tế - dễ xảy ra sai sót, đòi hỏi độ chính xác - nhưng nó bị bóp méo để phù hợp với bối cảnh thi hành án." Bà bổ sung thêm rằng, bà từng chứng kiến những vụ thi hành án thất bại kéo dài hàng giờ, người bị thi hành án bị kim đâm hơn mười lần. "Đây là một quy trình tinh vi, nhưng lại được thực hiện theo cách cực kỳ thiếu tinh vi."

Nguồn cung cấp thuốc cũng tạo ra những rủi ro tiềm ẩn. Các công ty dược phẩm hạn chế việc sử dụng sản phẩm của họ cho hành vi thi hành án, một số bang chỉ có thể mua pentobarbital và các loại thuốc khác thông qua "các hiệu thuốc pha chế hợp chất". Sản phẩm do các hiệu thuốc này pha chế thường không chịu sự giám sát nghiêm ngặt như các loại thuốc thương mại sản xuất hàng loạt; một số bang thì kéo dài việc sử dụng thuốc tồn kho, và những loại thuốc này có thể đã hết hạn hoặc bị biến chất.

Tình trạng cơ thể của người bị thi hành án càng làm tăng thêm rủi ro. Tử tù thường phải chờ đợi nhiều năm thậm chí hàng chục năm, tuổi cao sức yếu, các vấn đề sức khỏe càng khiến quy trình thi hành án thêm phức tạp. Theo đưa tin của Al Jazeera, vụ Thomas Creech tại bang Idaho vào tháng 2/2024 là một trường hợp điển hình khác: đội thi hành án đã thử cắm kim vào tĩnh mạch tám lần ở cánh tay, chân và bàn chân của tù nhân nhưng đều thất bại, Creech đã ngoài 70 tuổi và cuối cùng không bị thi hành án.

Sau mũi tiêm đầu tiên, Pike được cho là đã nói "cảm giác như cánh tay sắp nổ tung", và lời hứa hẹn về quy trình tiêm "chính xác" đã sụp đổ hoàn toàn vào khoảnh khắc đó. Dù xảy ra nhiều thất bại, tiêm thuốc vẫn là hình thức thi hành án tử hình phổ biến nhất tại Mỹ. Theo thống kê của Hội nghị các Nghị viện bang Toàn quốc, trong 29 bang vẫn duy trì án tử hình, có 28 bang sử dụng tiêm thuốc làm hình thức thi hành án chính. Số liệu của Trung tâm Thông tin Tử hình cho thấy, năm 2025 có 39 người bị thi hành án tử hình bằng tiêm, 5 người bị thi hành án bằng buồng khí độc, 3 người bị xử bắn bởi đội hành quyết; kể từ năm 2020 không còn vụ thi hành án nào bằng ghế điện, hình thức treo cổ đã bị bãi bỏ từ những năm 1990.

Michael Radelet, Giáo sư xã hội học tại Đại học Colorado, đã theo dõi các vụ thi hành án thất bại trong thời gian dài. Ông nói với Al Jazeera rằng, tử hình bằng tiêm tiếp nối quỹ đạo hàng trăm năm của nước Mỹ trong việc tìm kiếm hình thức thi hành án "nhân đạo hơn" - ghế điện từng khiến nhân chứng bất an vì người bị thi hành án bốc cháy, không khí đầy mùi thịt cháy. Nhưng quy trình "yên tĩnh và mang tính lâm sàng" mà hình thức tiêm hứa hẹn đã bị hồ sơ thảm hại của nó chứng minh là dối trá. Radelet chỉ ra rằng, khám nghiệm tử thi cho thấy, ngay cả trong những quy trình tương đối "sạch", tù nhân vẫn phải chịu đau đớn.

Nhận định của Lain còn thẳng thắn hơn: "Tử hình bằng tiêm ngay từ đầu là về một vụ thi hành án trông có vẻ nhân đạo, chứ không phải một vụ thi hành án nhân đạo. Giữa hai điều này có sự khác biệt một trời một vực."

Việc tạm dừng và đánh giá của bên thứ ba mà thống đốc cam kết liệu có mang lại những thay đổi mang tính hệ thống cho quy trình tiêm hay không, hiện vẫn chưa rõ ràng. Cơ quan chịu trách nhiệm giải thích vì sao vụ Pike thất bại, quyết định liệu có thi hành án tử hình đối với cô lần nữa hay không, vẫn sẽ là cùng một bộ máy mới chỉ cách đây năm tháng đã trải qua một vụ tiêm thuốc thất bại khác.