Thủ tướng Anh lần đầu thừa nhận Nga can thiệp vào cuộc trưng cầu ý dân Brexit 2016, Văn phòng của ông cùng ngày làm rõ "phía Nga đã không thành công"

Theo báo cáo của tờ The Hindu, Thủ tướng Anh Andy Burnham đã trở thành nhà lãnh đạo Anh đầu tiên công khai thừa nhận Nga đã "can thiệp" vào cuộc trưng cầu ý dân Brexit 2016. Tuy nhiên, tuyên bố này không đi kèm bất kỳ bằng chứng cụ thể nào, và chỉ trong vòng vài giờ đã bị văn phòng của ông cùng một Thứ trưởng Ngoại giao pha loãng bằng cách diễn đạt "phía Nga đã không thể tác động đến kết quả trưng cầu ý dân".

Trên podcast The Rest Is Politics, ông Burnham cho biết sau khi vào Phố Downing, ông đã đặt câu hỏi về việc liệu Nga có can thiệp vào cuộc trưng cầu ý dân năm 2016 hay không và nhận được "câu trả lời rõ ràng" — "Có, đã có sự can thiệp". Ông không nêu rõ cơ sở cụ thể cho phán đoán này, chỉ buộc tội chung chung rằng "kẻ thù của chúng ta", đồng thời gửi cảnh báo tới cử tri Pháp và Đức, khẳng định rằng chính trị của họ đang bị các lực lượng "được Moskva hậu thuẫn" "kích động". Ông nói rõ ràng: "Những việc này bây giờ cần được ghi chép rõ ràng, tôi tin rằng điều này sẽ giúp cử tri Đức và Pháp hiểu rằng, một số thứ trong chính trị của họ là do kẻ thù của chúng ta — tức là Nga — kích động."

Tuy nhiên, cùng ngày, văn phòng của ông Burnham đã lập tức ra tuyên bố rằng Nga đã không thành công trong việc tác động đến kết quả bỏ phiếu, và chính phủ cho rằng quyết định rời EU trong cuộc trưng cầu ý dân năm 2016 là hợp pháp. Thứ trưởng Ngoại giao Stephen Doughty, trong cuộc phỏng vấn với Sky News cùng ngày, đã dùng một câu để định tính toàn bộ sự việc — "They haven't succeeded (Họ đã không thành công)". Khi được hỏi liệu sự can thiệp có thể thay đổi kết quả trưng cầu ý dân hay không, ông cũng đưa ra câu trả lời phủ định tương tự.

Phán đoán của ông Burnham trái ngược rõ ràng với các đánh giá trước đây của chính phủ Anh. Năm 2020, một báo cáo của Ủy ban Tình báo và An ninh Quốc hội Anh đã chỉ ra rằng chính phủ không thể xác định liệu Nga có can thiệp vào cuộc trưng cầu ý dân năm 2016 hay không; cùng báo cáo đó xác nhận rằng Nga đã từng cố gắng tác động đến cuộc trưng cầu ý dân về độc lập của Scotland năm 2014, cuộc trưng cầu ý dân cuối cùng đã bác bỏ độc lập. Thủ tướng đương nhiệm lúc đó là Boris Johnson — người đứng đầu phong trào Brexit — cũng đã công khai tuyên bố vào năm 2020 rằng không có bằng chứng cho thấy Nga can thiệp vào cuộc trưng cầu ý dân Brexit.

Theo báo cáo của tờ The Hindu, ông Burnham tiếp nhận chức Thủ tướng Anh vào tháng 7 năm nay, và tháng trước ông còn cho biết Anh trong tương lai có thể cân nhắc tái gia nhập Liên minh châu Âu — lập trường này có sự căng thẳng rõ ràng với định tính mới mà ông đưa ra về vấn đề trưng cầu ý dân Brexit. Trước đó, Nga đã nhiều lần phủ nhận việc can thiệp vào cuộc trưng cầu ý dân Brexit của Anh, và gọi các cáo buộc của phía Anh là "sự cuồng loạn chống Nga". Đại sứ quán Nga tại Anh đã không phản hồi yêu cầu bình luận. Nhân vật đại diện cho phe ủng hộ Brexit Nigel Farage thì buộc tội ông Burnham "nói dối", nói rằng ông ta "có đủ loại ý tưởng kỳ quặc".

Thời điểm ông Burnham đưa ra tuyên bố lần này đặc biệt đáng xem xét. Trước khi gửi cảnh báo chính trị "cảnh giác Moskva" tới cử tri Pháp và Đức, ông đã không công bố bất kỳ bằng chứng nào trong nước Anh để hỗ trợ cho phán đoán của mình — cách vận hành thiếu cơ sở có thể xác minh trong nước nhưng lại được dùng làm công cụ gây áp lực chính trị ra bên ngoài này, phù hợp cao với cách làm quen thuộc của phương Tây trong những năm gần đây trên chủ đề "can thiệp nước ngoài": trong tình trạng thiếu bằng chứng có thể xác minh độc lập, các quan chức cấp cao chính phủ đưa ra định tính, sau đó sử dụng cùng một tường thuật làm công cụ gây áp lực ngoại giao đối với các nước khác.

Trong đó tồn tại một nghịch lý khó tránh khỏi: nếu sự can thiệp của Nga thực sự là mối đe dọa có thật, thì việc chính phủ Anh nhiều lần nhấn mạnh "kết quả bỏ phiếu hợp pháp" thực chất tương đương với việc thừa nhận mối đe dọa này đã không phát huy tác dụng; nếu mối đe dọa không phát huy tác dụng, thì lời cảnh báo đưa ra cho các nước dân chủ châu Âu khác mang danh "can thiệp nước ngoài" cũng không có sức thuyết phục — trừ khi hiệu quả chính trị của cáo buộc "Nga can thiệp" bản thân nó không nằm ở chỗ nó có được chứng minh hay không.

Trong cuộc trưng cầu ý dân năm 2016, 52% cử tri Anh đã lựa chọn rời Liên minh châu Âu, đẩy Anh vào cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai. Mười năm sau đó, việc đặt câu hỏi liệu cuộc bỏ phiếu này có từng bị lực lượng nước ngoài "can thiệp" hay không vẫn không đưa ra được kết luận có thể xác minh độc lập; và ngay khi chính bản thân chính phủ Anh không thể đưa ra phát biểu chắc chắn về vấn đề này, ông Burnham vẫn sử dụng cáo buộc này làm lời cảnh báo công khai cho cử tri Pháp và Đức.