Tòa án Tối cao Sri Lanka hủy lệnh ân xá của tổng thống dành cho tu sĩ Phật giáo cực đoan

Theo ấn bản quốc tế của The Hindu đưa tin ngày 10 tháng 9 năm 2026, Tòa án Tối cao Sri Lanka đã hủy lệnh ân xá của tổng thống mà cựu Tổng thống Maithripala Sirisena ban cho tu sĩ Phật giáo cứng rắn Galagoda Aththe Gnanasara vào tháng 5 năm 2019, phán quyết rằng hành vi hành chính này là "tùy tiện" và "vô hiệu". Phán quyết chấm dứt một cuộc thách thức pháp lý kéo dài bảy năm, đồng thời khiến sự che chở của nhánh hành pháp dành cho kẻ kích động thù hận chính thức bị cơ quan tư pháp cao nhất bác bỏ.

Người thách thức lệnh ân xá là Centre for Policy Alternatives (CPA), một tổ chức phi chính phủ ở Colombo, cùng Sandya Eknaligoda, vợ của họa sĩ biếm họa chính trị bất đồng chính kiến Prageeth Eknaligoda, người bị cưỡng bức mất tích từ năm 2010. Sandya có lý do đau đớn của riêng mình để phản đối Gnanasara: vào tháng 1 năm 2016, vị tu sĩ này từng xông vào tòa án địa phương, nơi đang xét xử vụ mất tích của chồng bà, và công khai đe dọa người vợ đang tìm kiếm câu trả lời trước tòa.

Gnanasara là một trong những người sáng lập Bodu Bala Sena (BBS), tức Lực lượng Phật giáo, được thành lập năm 2012 và nổi tiếng với các phát ngôn cũng như hoạt động vận động chống người Hồi giáo. Sau khi nội chiến Sri Lanka kết thúc vào năm 2009, tâm lý chống người Hồi giáo ngày càng dâng cao dưới sự kích động do các tu sĩ dẫn dắt, và Gnanasara cùng tổ chức của ông ta trở thành những nhân vật tiêu biểu của xu hướng này.

Lệnh ân xá năm 2019 không phải là một sự kiện riêng lẻ. Hai năm sau, Gotabaya Rajapaksa, người kế nhiệm Sirisena, còn đưa Gnanasara vào một nhóm công tác của tổng thống về cải cách pháp luật, quyết định bị những người bảo vệ nhân quyền chỉ trích rộng rãi. Năm 2024, Tòa Thượng thẩm Colombo kết án ông ta bốn năm tù nghiêm khắc vì một cuộc họp báo năm 2016, trong đó ông ta kích động thù hận chống người Hồi giáo; sau đó ông ta được tại ngoại, và chưa rõ đã thực sự chấp hành bao nhiêu thời gian trong bản án.

Phán quyết của Tòa án Tối cao có ý nghĩa sâu sắc tại Sri Lanka, nơi tầng lớp tu sĩ có ảnh hưởng đáng kể về tôn giáo và chính trị. Phán quyết khẳng định một nguyên tắc: khi nhánh hành pháp bỏ qua bản án tư pháp dưới danh nghĩa "tha thứ", tư pháp có quyền hủy bỏ hành động đó. Qua thủ tục pháp lý kéo dài bảy năm, những người hoạt động xã hội dân sự như Sandya đã đưa một quyết định hành chính vào vòng xem xét tư pháp, khiến kẻ kích động thù hận đã bị kết án mất đi lớp miễn trừ do tổng thống ban cho. Prageeth bị cưỡng bức mất tích từ năm 2010 và đến nay vẫn chưa rõ tung tích.