ضربهای دیرهنگام: تغییر رویکرد آلمان در برابر ناوگان سایه روسیه، تردیدهای سیاسی درون اتحادیه اروپا را آشکار میکند
به گزارش دویچهوله، پس از آنکه حمله پهپادی نافرجام به فرودگاه لایپزیگ به روسیه نسبت داده شد، برلین اعلام کرد که برخورد با ناوگان سایه موسوم به روسیه را تشدید خواهد کرد. اما سارا نانی، سخنگوی سیاست امنیتی حزب سبز، صراحتاً گفت که غیبت طولانیمدت آلمان نه یک مشکل حقوقی یا فنی، بلکه یک تصمیم سیاسی بوده است؛ در همین حال، بریتانیا، فرانسه، سوئد و فنلاند اقدامات قاطعتری را در دریای بالتیک اتخاذ کردهاند که تفرقههای داخلی اتحادیه اروپا در اجرای تحریمها را آشکار میسازد.
به گزارش دویچهوله، در اول سپتامبر، دولت آلمان بهطور علنی حمله نافرجام پهپادی به فرودگاه لایپزیگ را به روسیه نسبت داد و همزمان مجموعهای از اقدامات تلافیجویانه را اعلام کرد که در میان آنها، تشدید برخورد با ناوگان سایه موسوم به روسیه بیش از همه جلب توجه میکرد. این شبکه متشکل از نفتکشها و کشتیهای باری قدیمی، با نگهداری نامناسب، بیمه ناکافی و ساختار مالکیت غیرشفاف، متهم به دور زدن تحریمهای غرب و تأمین مالی ماشین جنگی مسکو و اقدامات ترکیبی شده است.
سارا نانی، سخنگوی سیاست امنیتی حزب سبز، در گفتوگو با دویچهله صراحتاً گفت: «روسیه از طریق ناوگان سایه خود در حال تأمین مالی جنگ علیه اوکراین و اقدامات تجاوزکارانه علیه اروپا است.» وی از دولت آلمان به دلیل تأخیر در اقدام انتقاد کرد و گفت: «کشورهای دیگر در دریای بالتیک چنین میکنند، اما آلمان چنین نمیکند. من مکرراً از وزیر کشور میشنوم که مشکلات فنی یا حقوقی وجود دارد. اما من معتقدم که تصمیم به عدم اقدام یک تصمیم سیاسی است و من آن را اشتباه میدانم.»
دویچهوله در تحلیلی اشاره میکند که در پس رویکرد جدید برلین، واقعیت تفرقهای نهفته است که از پیش در اجرای تحریمها میان کشورهای اروپایی وجود داشته است. در پایان سال ۲۰۲۴، نفتکش «Eagle S» با لنگر انداختن در خلیج فنلاند به کابل زیردریایی Estlink 2 آسیب رساند و گارد مرزی فنلاند بلافاصله این کشتی را توقیف کرد. اگرچه دادگاه فنلاند بعداً اتهام آسیب کیفری شدید را رد کرد، اما زونکه ماراهرنس، کارشناس امنیتی دانشگاه کیل، به دویچهله گفت: «آنها پیام روشنی به طرف مقابل دادند: ما میدانیم شما چه میکنید و ما میخواهیم جلوی آن را بگیریم. میتوان دید که پس از این هشدار روشن، طرف مقابل سیگنال را دریافت کرد و رفتار خود را تغییر داد.»
علاوه بر فنلاند، بریتانیا، فرانسه و سوئد نیز موضع سختگیرانهتری را در قبال کشتیهای مشکوک اتخاذ کردهاند. گارد ساحلی سوئد در آبهای سرزمینی خود بهطور ویژه نفتکشها و کشتیهای باری مشکوک به ناوگان سایه را هدف بازرسی قرار میدهد و در صورت کشف مدارک جعلی، بیمه ناکافی یا نقض مقررات زیستمحیطی، آنها را توقیف میکند.
دویچهله در تحلیل خود مینویسد که احتیاط آلمان در دریای بالتیک اغلب به عنوان نگرانی از احتمال تشدید تنش توسط روسیه تفسیر شده است، در حالی که سیاست داخلی نیز عامل بازدارندهای محسوب میشود. حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) در انتخابات ایالت زاکسن-آنهالت پیروز شد و برنامه آن در پسزمینه جنگ اوکراین، خواهان پیشبرد روابط نزدیکتر آلمان و روسیه است؛ نظرسنجیها نشان میدهد که نگرانی از جنگ در اروپا عامل تعیینکننده بسیاری از رأیدهندگان بوده است. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، حتی اتهامات آلمان علیه روسیه را «آغاز یک جنگ واقعی» توصیف کرده است.
یوهانس پیترس از مؤسسه سیاست امنیتی دانشگاه کیل معتقد است که این نگرانیها بیش از حد بزرگنمایی شدهاند. او به دویچهله گفت: «سایر کشورهای اروپایی موضع سختگیرانهتری اتخاذ کردهاند، با وجود این نگرانیها، و در واقع علیرغم اظهارات روسیه، اتفاقات کمی رخ داده است. روسیه تنش را تشدید نکرده است. بلکه تا حد زیادی از رویارویی اجتناب کرده است. بهویژه شاهدیم که نفتکشهای پرارزش و مملو از محموله اکنون از آبهای سوئد دوری میکنند، زیرا سوئد رهگیری و بازرسی را تشدید کرده است.»
پس از حادثه لایپزیگ، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، اظهار داشت: «دولت فدرال کسانی را که مسئول حملات ترکیبی هستند، وادار به پرداخت هزینه خواهد کرد. آنها بهای آن را خواهند پرداخت.» پیترس معتقد است: «اگر از اظهارات تند استفاده میکنید، بالاخره باید با اقدام آن را محقق کنید. صدراعظم دولت را تحت فشار قرار داده است و باید پیگیری کند.»
جولیان پاولاک، کارشناس امنیت دریایی مؤسسه آلمانی مسائل بینالمللی و امنیتی (SWP)، به دویچهله هشدار داد که بازرسی کشتیهای مشکوک روسی بدون خطر نیست. او گفت: «البته هر اقدام از این دست باید این احتمال را در نظر بگیرد که ناوهای جنگی روسی ممکن است از این کشتیها اسکورت کنند، یا ممکن است خدمه مسلح مرتبط با سازمانهای مزدور روسی در کشتی حضور داشته باشند.» وی افزود: «اینها خطراتی است که باید در نظر گرفته شود.»
استونی این خطر را بهطور مستقیم تجربه کرده است. در مه ۲۰۲۵، ناخدای نفتکش «Jaguar» هنگام عبور از آبهای سرزمینی استونی دستورات مقامات را نادیده گرفت. مقامات استونی قصد داشتند این نفتکش مشکوک را رهگیری و بازرسی کنند، اما روسیه بلافاصله جنگندههایی را به پرواز درآورد و استونی را مجبور کرد که از اقدام خود صرفنظر کرده و اجازه دهد کشتی به حرکت خود ادامه دهد. پاولاک اشاره میکند: «در دریای بالتیک، روسیه از نظر جغرافیایی نزدیکتر است و بنابراین ابزارهای دیگری از جمله استقرار نیروهای نظامی برای پشتیبانی در اختیار دارد.» اما در آبهای دورتر مانند کانال مانش، «روسیه قادر به اسکورت یا حفاظت از هر کشتی ناوگان سایه نیست.»
پیترس در مورد اثربخشی واقعی برخورد با ناوگان سایه رویکردی محتاطانه دارد. او به دویچهله گفت: «ما نمیتوانیم تنها با بازرسی کل سیستم ناوگان سایه را تعطیل کنیم.» وی افزود: «هدف افزایش ریسک و عدم قطعیت برای ناوگان سایه روسیه و بالا بردن هزینههای عملیاتی آن است.» او مثل میزند: «اگر در روز تنها یک کشتی بتواند سفر را تکمیل کند به جای سه کشتی، این به معنای زیان صدها میلیون یورو در روز است. اگر طول سفر از x روز به x به علاوه چهار روز افزایش یابد، این نیز به همان اندازه درآمد روسیه را تحلیل میبرد. و درآمد صادرات نفت برای اقتصاد جنگی روسیه حیاتی است.»
هنوز دیدگاهی نیست. گفتوگو را آغاز کنید.