طرح آزمایشی پرداخت نقدی بدون قید در آمازون پرو: نزدیک به ۹۰ درصد شرکت‌کنندگان اقدامات زیست‌محیطی انجام دادند؛ اثر زیست‌محیطی هنوز باید سنجیده شود

طبق گزارش «گاردین»، تیمی از دانشگاه باس بریتانیا یک طرح آزمایشی پرداخت نقدی بدون قید را که در منطقه آشانینکای آمازون پرو اجرا شده بود تحلیل کرد. در طول دو سال، خیریه بریتانیایی «کول ارث» در سه جامعه، شش نوبت ۱٬۰۳۲ سول پرو به هر یک از ۲۱۱ نفر پرداخت کرد؛ طبق برآورد پروژه، این مبلغ معادل حدود ۲ پوند در روز بود. شرکت‌کنندگان می‌توانستند خود تصمیم بگیرند پول را چگونه خرج کنند و برای اثبات نحوه استفاده از آن نیازی به ارائه مدرکی نداشتند.

این گزارش می‌گوید نزدیک به ۹۰ درصد شرکت‌کنندگان در طول دوره طرح آزمایشی اقداماتی مانند احیای جمعی دوباره جنگل‌ها، ترمیم منابع کلیدی آب و کاهش آتش‌سوزی جنگل انجام دادند. گزارش همچنین دو تغییر در معیشت را ثبت کرده است: نسبت خانواده‌هایی که توان تأمین غذای مقوی را نداشتند از ۷۳ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافت و نسبت شرکت‌کنندگانی که برای یافتن کار ناچار به ترک خانه شده بودند از ۴۳ درصد به ۱۸ درصد رسید. دکتر نیک لاندریج، هم‌نویسنده پژوهش، معتقد است افزایش امنیت اقتصادی و خودمختاری، مردم را توانمندتر می‌کند تا از اکوسیستمی که زندگی‌شان به آن وابسته است محافظت کنند. نویسندگان پروژه همچنین مدعی‌اند که این نخستین بار است که چنین درآمد پایه بدون قیدی به جوامع بومیان آمازون ارائه می‌شود.

این طرح آزمایشی فقط رفتارهای زیست‌محیطی را ثبت نکرد، بلکه شاخص‌های معیشتی را نیز پوشش داد. طرح به‌طور مشترک با گروه‌های زنان محلی طراحی شد و به‌طور جداگانه نیز آموزش‌های مالی، حفاظت از جنگل و تغییرات اقلیمی را با راهبری خود جامعه ارائه کرد؛ فعالیت‌های آموزشی داوطلبانه بودند. شرکت‌کنندگان می‌توانستند خود تصمیم بگیرند پول نقد را چگونه استفاده کنند و دریافت کمک نیز مستلزم انجام شرایطی نبود که نهادی بیرونی تعیین کرده باشد. دکتر نیل هاوارد، نویسنده اصلی، معتقد است این رویکرد انگیزه‌های اقتصادی توسعه یا رهاکردن زمین را کاهش می‌دهد و بومیان را با عزت بیشتری در مرکز سیاست‌های حفاظتی قرار می‌دهد؛ از نظر او، این با سیاست‌های حفاظت و بومی‌محور در دوره استعمار تضاد آشکاری دارد.

«گاردین» این پروژه را در چارچوب بحث گسترده‌تر درباره پرداخت‌های انتقالی نقدی قرار داد. برنامه رفاه خانوادگی دولت برزیل الزام تحصیل فرزندان را در خود دارد و طرح نقدی سبز نیز خواستار انجام فعالیت‌های حفاظتی مشخص است. پرداخت‌های مشروط نقدی، وجوه را به رفتارهای از پیش تعیین‌شده گره می‌زنند، اما این کار مناقشات نهادی نیز به همراه دارد: هدف‌های حفاظتی که نهادهای بیرونی تعریف می‌کنند ممکن است با انتخاب‌های معیشتی خود جامعه در تعارض باشند. تفاوت اصلی این طرح آزمایشی با چنین نظام‌ها این است که جامعه برای دریافت حمایت نیازی ندارد ابتدا ثابت کند با معیارهایی که بیرون از آن تعریف شده‌اند مطابقت دارد.

پرداخت نقدی بدون قید ذاتاً به نفع جنگل نیست. برخی پژوهشگران هشدار می‌دهند که در بعضی مناطق، پروژه‌های مشابه با افزایش درآمد به گسترش تولید کشاورزی منجر شده و پژوهش‌های مرتبط، افزایش جنگل‌زدایی را ثبت کرده‌اند. «گاردین» همچنین اشاره می‌کند در برخی مناطق آمازون، پول نقد برای خرید موتورسیکلت و خودرو استفاده شده و تقاضا برای جاده افزایش یافته است. اگر پروژه گسترش یابد، باید در ارزیابی لحاظ شود که آیا گسترش کشاورزی و فشار بر جاده‌ها می‌تواند اقدامات حفاظت از جنگل را خنثی کند یا نه؛ نباید تنها تعداد اقدامات احیای جنگل یا کاهش آتش‌سوزی شمرده شود.

مرزهای شواهد موجود روشن است. طرح آزمایشی دو سال به طول کشید و کمی بیش از ۵۰۰ هکتار جنگل را پوشش داد؛ پژوهش تغییرات پوشش گیاهی یا کیفیت خاک را اندازه‌گیری نکرد و اثر سایر برنامه‌ها بر رفتار جامعه را نیز در نظر نگرفت. هم‌زمان با طرح آزمایشی فعالیت‌های آموزشی داوطلبانه نیز اجرا شد؛ بنابراین نمی‌توان همه اقدامات نزدیک به ۹۰ درصد شرکت‌کنندگان را به پول نقد نسبت داد. مقیاس دو ساله، سه جامعه و ۲۱۱ نفر نیز برای نمایندگی سایر گروه‌های بومیان آمازون یا تفاوت فشارهای زمینی در مناطق مختلف کافی نیست.

این طرح همچنین مسائل هزینه حفاظت و توزیع حق تصمیم‌گیری را مطرح می‌کند. زمین‌های بومیان از سوی معدن، قطع درخت، گسترش کشاورزی و غارتگران زمین تحت فشارند. چنانچه وجوه بیرونی مشروط به کاهش برداشت چوب یا انجام فعالیت‌های حفاظتی مشخص باشد، حق تصمیم‌گیری درباره بهره‌برداری از جنگل ممکن است همچنان در دست اعطاکنندگان بماند، در حالی که مسئولیت حفاظت بر دوش کسانی بیفتد که بیش از هر کس به معیشت جنگل وابسته‌اند. «گاردین» گزارش داد گروه‌های زنان محلی در طراحی مشترک مشارکت داشتند، اما مشخص نکرد بودجه، داده‌های ارزیابی و حق تصمیم‌گیری نهایی چگونه توزیع می‌شود. درباره اینکه آیا پروژه واقعاً روابط قدرت در الگوی حفاظتی استعماری را تغییر داده است، همچنان اطلاعات قابل راستی‌آزمایی وجود ندارد.

پیش از گسترش پروژه، پژوهش دست‌کم باید ردیابی را طولانی‌تر و نمونه را بزرگ‌تر کند، تغییرات پوشش گیاهی، خاک و آتش را مستقیماً اندازه بگیرد، هم‌زمان ثبت کند که آیا گسترش کشاورزی، خرید خودرو و ساخت جاده اقدامات حفاظت از جنگل را خنثی می‌کنند، و مشخص کند جامعه چه کنترلی بر بودجه، داده‌های پژوهش و تفسیر نتایج دارد. نویسندگان پروژه نیز می‌پذیرند که پژوهشی بزرگ‌تر لازم است. این عوامل باید در یک چارچوب ارزیابی واحد گنجانده شوند تا تفاوت میان تغییرات کوتاه‌مدت رفتاری و اثربخشی زیست‌محیطی بلندمدت مشخص شود و سنجیده شود که آیا پرداخت نقدی بدون قید خودمختاری جامعه بر زمین و آینده‌اش را افزایش داده است.