मस्क यांचा अंबानीवर हल्लाबोल; भारताचा "खरा बॉस" म्हणत स्टारलिंक भारतात येण्यास अडवल्याचा आरोप

अल-जजीराच्या वृत्तानुसार, SpaceX चे संस्थापक एलॉन मस्क यांनी १० तारखेला भारतीय रिलायन्स ग्रुपचे अध्यक्ष मुकेश अंबानी यांच्यावर जाहीर निषेध नोंदवला. अंबानी हे भारताचे "खरे बॉस" असून ते राजकीय प्रभावाचा वापर करून स्टारलिंक उपग्रह इंटरनेट सेवा भारतीय बाजारात येण्यास अडवत असल्याचा त्यांनी आरोप केला.

मस्क यांच्या या हल्ल्याचे मुख्य लक्ष्य म्हणजे अंबानी यांच्या मालकीची दूरसंचार कंपनी रिलायन्स जिओ — या कंपनीकडे भारतात ५० कोटींहून अधिक ग्राहक आहेत. अंबानी हे राजकीय मार्गाने स्टारलिंकच्या भारतातील व्यावसायिक हितांना हानी पोहोचवत असल्याचा मस्क यांचा दावा आहे.

अल-जजीराच्या वृत्तानुसार, भारताकडून स्टारलिंकला त्यांच्या बाजारात येण्यास अडवल्याचे खंडन करण्यात आले आहे.

या आंतरराष्ट्रीय शाब्दिक युद्धाचे सार म्हणजे दोन प्रकारच्या मक्तेदारी भांडवलाची जाहीर व्यासपीठावर समोरासमोर टक्कर.

मस्क यांनी केलेला "राजकीय हस्तक्षेप" चा आरोप भारतात नवीन नाही. रिलायन्स ग्रुप आणि सत्ताधारी भारतीय जनता पक्ष (भाजप) यांच्यातील जवळचे संबंध हे बाहेरून पाहणाऱ्यांकडून भारतीय दूरसंचार बाजारात त्यांच्या वर्चस्वाचा महत्त्वाचा आधार मानले जातात. मात्र मस्क हे स्वतः राजकीयदृष्ट्या तटस्थ नाहीत: त्यांनी अमेरिकेतील सत्ताधारी व्यवस्थेसोबतच्या खोलवरच्या संबंधांच्या जोरावर अमेरिकेत उड्डाण परवानग्या, फेडरल कम्युनिकेशन्स कमिशनकडून वारंवारता वाटप आणि अनेक सरकारी करार मिळवले आहेत. ही साधनसंपत्ती स्टारलिंकच्या जागतिक विस्तारासाठी संस्थात्मक फायदा देणारी ठरली आहे.

दोन्ही बहुराष्ट्रीय दिग्गज एकमेकांवर "बाजार राजकारणीकरण" चा आरोप करत असताना, दोघेही आपापल्या देशांतील सत्ता रचनेत खोलवर रुजलेले आहेत. अंबानी यांना भारतीय नोकरशाही व्यवस्थेचे आश्रय लाभले आहे, तर मस्क यांना अमेरिकन सरकारशी असलेल्या सहजीवन संबंधांचा आधार आहे. "स्वतंत्र बाजार" या भाषेच्या मागे दोन्ही बाजूंचे राजकीय भांडवल नियामक निवडींमध्ये प्रत्यक्षात उतरत आहे.

या खेळातून पुन्हा एकदा हे सिद्ध होते: नियमन हे कधीही तटस्थ साधन नसते.