Ethiopia Cadang Gabungkan Jawatan Perdana Menteri dan Presiden: Selubung Kesahan Perluasan Kuasa Abiy

Menurut laporan Deutsche Welle, Perdana Menteri Ethiopia Abiy Ahmed akan berhadapan dengan satu reformasi perlembagaan yang mungkin mengubah sempadan kuasanya secara asasnya. Selepas beberapa minggu perundingan dialog nasional, kira-kira 4,000 perwakilan di Addis Ababa membincangkan isu-isu utama seperti struktur negara, hubungan etnik, kedaulatan undang-undang dan hak asasi manusia, dan akhirnya mengesyorkan penggabungan jawatan perdana menteri dan presiden, serta mengubah jawatan presiden yang kini kebanyakannya bersifat protokol menjadi pusat kuasa politik negara.

Abiy sendiri tidak hadir ke mesyuarat tersebut, tetapi jika reformasi ini dilaksanakan, beliau akan menjadi penerima manfaat terbesar. Elemen-elemen penting untuk mendorong reformasi juga sudah tersedia: Abiy memenangi pilihan raya parlimen pada bulan Jun dengan majoriti yang besar, dan parti Prosperitinya mempunyai jumlah kerusi parlimen yang mencukupi untuk meneruskan pindaan perlembagaan.

Bagaimanapun, perwakilan "dialog nasional" yang didakwa ini telah dipertikaikan secara serius sejak awal. Parti pembangkang memboikot keseluruhan proses, manakala kumpulan bersenjata yang mempunyai tuntutan politik penting juga tidak menghantar perwakilan. Walaupun terdapat beberapa kontroversi dalam gerakan ini, hasilnya ialah semua kekuatan politik utama yang paling berkait rapat dengan konflik semasa Ethiopia tidak hadir.

Deutsche Welle memetik kata-kata wartawan British dan pakar isu Ethiopia, Martin Plaut: "Tanpa penyertaan parti pembangkang dan puak bersenjata, proses ini kekurangan sokongan daripada kumpulan-kumpulan yang merasa terpinggir daripada sistem semasa." Beliau secara terus terang menyifatkannya sebagai satu "operasi setem getah", dan menegaskan, "Saya yakin perdana menteri akan mendapat apa yang beliau mahukan."

Aktivis hak sivil dan pengulas politik Ethiopia, Befekadu Hailu, turut bersikap kritis dan berpendapat bahawa reformasi ini pada hakikatnya "didorong oleh visi Parti Prosperiti sendiri". Beliau lebih terus terang menegaskan: "Tiada siapa yang percaya bahawa Ethiopia pernah mengadakan pilihan raya yang demokratik." Penilaian ini merujuk kepada pilihan raya parlimen yang terbaru sendiri — di mana pengundian gagal dijalankan di beberapa kawasan konflik, manakala pihak pembangkang melaporkan sekatan dan tindakan penindasan.

Antara Kesahihan Prosedur dan Kesahihan Suara Rakyat

Pembezaan teras yang ditekankan oleh Hailu ialah jurang antara kesahihan prosedur dan kesahihan suara rakyat. Beliau menunjukkan bahawa institusi politik semasa Ethiopia mempunyai "kesahihan prosedur" untuk mendorong reformasi sebegini, tetapi kekurangan "kesahihan suara rakyat" yang meluas. Parlimen mungkin berhak meminda perlembagaan dan memperkenalkan sistem presiden melalui proses perundangan, tetapi perwakilan mereka masih tidak lengkap. Majoriti yang diberikan oleh pilihan raya di mana pengundian tidak dapat dijalankan di kawasan konflik dan pembangkang ditindas, setakat mana ia benar-benar mewakili suara rakyat, adalah satu persoalan yang masih belum terjawab.

Sejak berkuasa pada 2018, Abiy secara beransur-ansur telah mengukuhkan kuasanya. Parti Prosperiti yang ditubuhkan pada 2019 di bawah kepimpinan Abiy, hasil penggabungan beberapa rakan gabungan, telah mengubah landskap politik negara secara ketara dan banyak mengecilkan ruang gerak parti pembangkang. Abiy juga mengawal angkatan tentera dan agensi keselamatan, dan Plaut secara terus terang menyatakan bahawa ruang kuasa yang boleh "dirampas" oleh sistem baru sebenarnya sudah sangat terhad. Pada pandangannya, reformasi yang dicadangkan ini lebih merupakan "memasukkan secara rasmi keadaan yang sedia wujud" daripada pemindahan kuasa kepada individu.

Hailu pula memberi amaran dari sudut yang berbeza: "Sistem presiden lebih mudah menyeleweng ke arah diktator."

Plaster dan Luka Terbelah

Tanpa mengira betapa besarnya kuasa yang dimiliki oleh presiden baru, krisis mendalam yang dihadapi Ethiopia tidak dapat diselesaikan melalui penyesuaian sistem semata-mata. Konflik bersenjata di rantau Oromia dan Amhara masih berterusan; perang Tigray dari 2020 hingga 2022 telah meninggalkan jurang politik dan sosial yang mendalam, dan banyak isu politik serta wilayah masih belum dapat diselesaikan walaupun terdapat inisiatif perdamaian yang kelihatan positif; manakala hampir separuh daripada populasi masih hidup di bawah garis kemiskinan.

Plaut menggunakan satu perumpamaan yang tajam: reformasi yang dicadangkan ini tidak lebih daripada "menampal plaster pada luka yang terbuka". Beliau percaya bahawa reformasi ini tidak menyentuh isu teras yang sebenar — hubungan antara kerajaan pusat di Addis Ababa dengan lebih 80 kumpulan etnik di Ethiopia. Percubaan terdahulu untuk meredakan ketegangan antara pusat dan pinggir semuanya telah gagal. Pada pandangannya, kerajaan pusat mesti terlebih dahulu menyelesaikan konflik asas dengan pelbagai kumpulan etnik dan wilayah.

Reformasi perlembagaan yang lahir daripada dialog yang mengecualikan pembangkang dan mendapat sokongan prosedur daripada pilihan raya yang tidak lengkap dari segi perwakilan, tanpa mengira bagaimana ia akhirnya dibungkus sebagai pelan "perpaduan negara" atau janji "kepimpinan yang kuat", apa yang sebenarnya dielakkannya ialah punca sebenar krisis politik Ethiopia: bagaimana kuasa diagihkan antara pusat dan etnik, dan siapa yang berhak untuk mengambil bahagian dalam menentukan pengagihan ini.