Energiewapenstilstand of energiedeals? Trump eist dat Oekraïne aanvallen staakt terwijl hij Russische olie ontziet

Volgens Al Jazeera maakte de Amerikaanse president Trump zondag bekend dat Rusland en Oekraïne ermee akkoord zijn gegaan om onmiddellijk te stoppen met aanvallen op elkaars energie-installaties. De Oekraïense president Zelensky verklaarde echter vooraf niet op de hoogte te zijn geweest en noemde de overeenkomst 'nieuws voor mij'. Hij wees erop dat Russische drones na de verklaring van Trump nog steeds een energiecentrale in Charkov aanvielen. Op de veiligheidsconferentie van Warschau op maandag zei Zelensky: 'We wachten op de details van de voorwaarden tussen de Amerikanen en de Russen, en we wachten ook op een concrete stap die de Amerikanen bereid zijn te nemen.'

Deze 'wapenstilstand' zonder details staat in schril contrast met de beleidsmaatregelen die Washington enkele dagen eerder nam. Op 9 oktober maakte Trump bekend een overeenkomst te hebben gesloten met de Russische president Poetin, waarbij Moskou onmiddellijk meer dan 300.000 ton diesel zou vrijgeven, gevolgd door nog eens 1,5 miljoen ton; deze overeenkomst loopt tot april 2027. In maart van dit jaar had de Trump-regering al een vrijstelling van 30 dagen uitgevaardigd die India toestond op zee vastgelopen Russische olie te kopen, die vervolgens werd uitgebreid om alle landen toe te staan reeds verscheepte Russische olie en olieproducten onder sancties te kopen.

De drijvende kracht achter het wisselende beleid is de olieprijs. Al Jazeera citeerde gegevens van de Amerikaanse automobielvereniging (AAA) waaruit blijkt dat de dieselprijzen in de Verenigde Staten in september van dit jaar een recordniveau bereikten van 6,52 dollar per gallon, wat Trump, die op 3 november met tussentijdse verkiezingen wordt geconfronteerd, onder directe politieke druk zette. Peilingen wijzen uit dat de Amerikaanse bevolking de stijging van de brandstofprijzen toeschrijft aan de Trump-regering, tegen de achtergrond van de impopulaire Amerikaanse oorlog tegen Iran. De G7 ging vorige week akkoord met het vrijgeven van 100 miljoen vaten aan noodolie- en dieselvoorraden, een besluit dat werd genomen nadat Trump druk had uitgeoefend.

Oekraïne heeft herhaaldelijk Russische raffinaderijen aangevallen, met als argument dat energie-inkomsten de oorlog in Moskou financieren; Rusland valt al vier jaar lang onafgebroken de elektriciteits- en verwarmingsinfrastructuur van Oekraïne aan. Alexey Muraviev, senior onderzoeker bij het Defence and Strategic Studies Institute van de Edith Cowan University, vertelde Al Jazeera: 'Het aanvallen van de Russische raffinagecapaciteit zal door Washington waarschijnlijk worden opgevat als een aanval op Amerikaanse economische belangen.' Deze uitspraak onthult de structurele tegenstrijdigheid in de positie van Washington: wanneer Oekraïense middelen om de Russische oorlogsmachine te verzwakken in conflict komen met de tankkosten van de Amerikaanse consument, kiest Trump voor het laatste.

Susannah Streeter, hoofdbeleggingsstrateeg bij Wealth Club, verklaarde tegenover Al Jazeera: 'Trump zit klem tussen geopolitieke ambities en de binnenlandse politieke gevolgen van dure energie.' Ze waarschuwde dat de beleidsommekeer 'op korte termijn politieke winst kan opleveren als het aanbod toeneemt en de prijzen dalen, maar op diplomatiek vlak langetermijnkosten met zich mee kan brengen'.

Muraviev wees er verder op dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen Trumps publieke uitspraken en de acties van zijn regering. 'Afgezien van publieke uitspraken en frequente mediaberichten, hanteert zijn regering een stabielere aanpak.' Hij denkt dat de onderhandelingen over het recente dieselakkoord mogelijk al waren begonnen voordat Trump het afgelopen vrijdag aankondigde, waarbij de timing het politieke narratief vóór de tussentijdse verkiezingen dient.

Voor Moskou is de opbrengst meer dan alleen directe economische voordelen. Muraviev vertelde Al Jazeera: 'Voor Poetin gaat het niet alleen om het verkrijgen van directe economische voordelen, maar ook om het realiseren van langetermijn politieke en strategische doelen.' Deze doelen omvatten kwesties als Iran, cyberveiligheid, ruimtesamenwerking en nucleaire wapenbeheersing. De Trump-regering lijkt meer bereid dan haar voorganger Biden om met Rusland te onderhandelen, en heeft de oorlog in Oekraïne eerder toegeschreven aan Zelensky.

Op de wereldmarkten daalde de Brent-olie op maandag na Trumps aankondiging tot ongeveer 103,04 dollar per vat, terwijl de Amerikaanse West Texas Intermediate-olie rond de 90,96 dollar noteerde. De prijzen bleven echter hoog als gevolg van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran die op 28 februari begon en de verstoring van het transport door de Straat van Hormuz. De Jemenitische Houthi's hebben onlangs Saoedische olie-installaties en luchthavens aangevallen, en de gevechten in de Rode Zee en de Bab-el-Mandebstraat oefenden verdere druk op de prijzen uit. Streeter wees erop dat frequente wijzigingen in sancties bedrijven meer onzekerheid zullen bezorgen over inkoop-, compliance- en beleidswisselingsrisicos.

De daadwerkelijke effectiviteit van de energiewapenstilstand moet nog worden bewezen: Zelensky wacht op details, Russische drones blijven vliegen, en Oekraïne heeft al een deel van zijn raffinagecapaciteit verloren. Washington kiest er daarentegen voor om, tussen de sanctieknuppel en de brandstofprijzen, de kosten af te wentelen op de oorlogsbestendigheid van Kiev.