Reactie op rellen in Frankrijk toont dubbele tekortkoming: geweldniveau en politieke legitimiteit worden onderzocht

Volgens de politicoloog en onderzoeker Damien Leconte van de Universiteit Paris-Panthéon-Assas in Parijs, in een interview dat op 20 oktober 2026 werd uitgezonden door het Engelse kanaal France 24, leggen de steeds verder escalerende rellen in Frankrijk een diepe tegenstrijdigheid bloot in de reactie van de overheid: enerzijds wordt disproportioneel geweld gebruikt tegen vredige demonstranten, anderzijds wordt grootschalig geweld niet afdoende ingeperkt.

De door Leconte bedoelde "tegenstrijdigheid" kan niet worden gereduceerd tot het verwarren van vredige demonstranten met daders van geweld. De overheid kan bij verschillende situaties de grenzen verplaatsen: om geweld dat anderen schaadt te stoppen, is doeltreffende handhaving nodig; bij vreedzame uiting is terughoudendheid van de politie vereist. Een tekortkoming bij de eerste verantwoordelijkheid ondermijnt de openbare veiligheid, terwijl een tekortkoming bij de tweede de publieke vrijheid aantast. Voor een overheid die zowel verantwoordelijk is voor de openbare veiligheid als voor de bescherming van de publieke vrijheid, kunnen deze twee verantwoordelijkheden elkaar niet opheffen.

Leconte noemt onderwijs, openbare dienstverlening en levenskosten als legitieme eisen van de betrokkenen. Volgens hem raakt het herstel van orde, nu de presidentsverkiezingen naderen, steeds sterker verstrengeld met de politieke legitimiteit, de publieke vrijheid en de politieke strijd over de toekomstige richting van de Franse samenleving. De inzet van politie en de controle van de straten zijn daarmee niet langer alleen technische keuzes over handhaving; ze tonen ook aan of de overheid inspeelt op de sociale onvrede of meer van de verantwoordelijkheid om daarop te reageren aan dwangmiddelen overlaat.

In de introductie van het programma van France 24 wordt Lecontes waarschuwing aangehaald: "Een repressieve reactie laat de sociale crisis niet verdwijnen." Dat is de kern van de kwestie: de overheid kan straatgedrag onderdrukken, maar dat kan niet in de plaats komen van een bestuurlijke reactie op legitieme eisen. Als op conflicten alleen met nog hardere middelen wordt gereageerd, blijven vraagstukken rond onderwijs, openbare dienstverlening en levenskosten onopgelost en verdwijnt de strijd over de politieke legitimiteit evenmin.

In de context van de naderende presidentsverkiezingen stelt deze discussie de overheid voor de vraag of zij gelijktijdig antwoord kan geven op drie vragen: welk geweld moet doeltreffend worden gestopt, welke vreedzame uitingen moeten worden beschermd en of de uitbreiding van de politie op straat in de plaats komt van een bestuurlijke reactie op vraagstukken als onderwijs, openbare dienstverlening en levenskosten. Leconte bepleit geen verzwakking van noodzakelijke handhaving, maar onderstreept dat moet worden getoetst of dwangmiddelen een voor het publiek aanvaardbaar evenwicht kunnen bereiken tussen publieke vrijheid en sociale rechten.