Dwieście milionów za «stabilność»: kontynuacja kredytów MFW dla junty Nigru i jej strukturalne ograniczenia

Jak informuje Africanews, Międzynarodowy Fundusz Walutowy ogłosił w czwartek zawarcie z juntą wojskową Nigru wstępnego porozumienia kredytowego, które w ramach rozszerzonego instrumentu kredytowego (ECF) zapewni około 203 miliony dolarów w ciągu 38 miesięcy na wsparcie reform gospodarczych. Porozumienie wynegocjowano podczas rozmów w Niamey i wymaga ono zatwierdzenia przez Radę Wykonawczą MFW, aby mogło wejść w życie.

Chronologia porozumienia ujawnia odporność wielostronnych narzędzi finansowych kontrolowanych przez Zachód. Od zamachu stanu w lipcu 2023 roku stosunki junty Nigru z obozem zachodnim przeszły gwałtowne zerwanie – siły francuskie zostały poproszone o wycofanie się, amerykańska obecność wojskowa również została zakończona, Niamey zawarł sojusz z Mali i Burkina Faso w ramach Sojuszu Państw Sahelu i nawiązał współpracę wojskową z Rosją. Mimo to międzynarodowe kanały finansowe, wobec których Nigier ma strukturalną zależność z powodu eksportu uranu i ropy naftowej, nie zostały zamknięte. Instrument kredytowy MFW pozostaje otwarty dla rządu poddanego politycznej izolacji ze strony Zachodu – ta asymetria ujawnia, że zerwanie polityczne i zależność ekonomiczna nie muszą być zsynchronizowane.

Według Africanews, powołując się na oświadczenie szefowej misji MFW Julii Bersch, nowy program wsparcia w ramach ECF „skonsoliduje stabilność makroekonomiczną i dotychczasowe osiągnięcia reform oraz wesprze wdrażanie rządowej strategii rozwoju na lata 2025–2029". Nie ujawniono jednak konkretnych warunków reform dołączonych do porozumienia – a to właśnie stanowi najbardziej kontrowersyjne jądro tego typu narzędzi kredytowych. Rozszerzony instrument kredytowy historycznie uzależnia wypłatę środków od programów konsolidacji fiskalnej, reform podatkowych, redukcji sektora publicznego, prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Przez dekady tego rodzaju programy „dostosowań strukturalnych" były wielokrotnie dokumentowane w Afryce Subsaharyjskiej i Ameryce Łacińskiej jako narzędzia instytucjonalne pogłębiające ubóstwo, ograniczające inwestycje publiczne i utrwalające zależność od eksportu surowców pierwotnych. Termin „reforma" w dyskursie MFW niesie ze sobą szczególne znaczenie polityczne: zamyka państwa surowcowe w dolnej części łańcucha wartości, podporządkowując ich przestrzeń fiskalną preferencjom ryzyka zewnętrznych wierzycieli, a nie krajowym strategiom industrializacji.

Sam MFW prognozuje, że gospodarka Nigru wzrośnie w tym roku o 7 proc., a w 2027 roku osiągnie poziom do niej zbliżony, głównie dzięki rolnictwu i eksportowi ropy naftowej. Wewnętrzna logika tych prognoz wzrostu stanowi ironię wobec narracji o „reformach": od Nigru wymaga się utrzymania tak zwanej stabilności makroekonomicznej poprzez konsolidację i dostosowania strukturalne, a jego motorem wzrostu pozostaje eksport surowców niepoddanych głębszemu przetwarzaniu.

Jeszcze bardziej diagnostyczne znaczenie ma fakt, że MFW w tym samym oświadczeniu ostrzegł Nigier przed „istotnymi zagrożeniami", obejmującymi ataki dżihadystów oraz szoki klimatyczne. Według doniesień Africanews, MFW stwierdził, że dotychczasowy program wsparcia w ramach ECF pomógł Nigrowi utrzymać stabilność makroekonomiczną w obliczu „nietypowych wstrząsów gospodarczych", nie precyzując jednak, co dokładnie oznacza to pojęcie. W kontekście trwałego pogarszania się sytuacji bezpieczeństwa i rosnącej skali przesiedleń ludności cywilnej ta retoryczna niejednoznaczność nie jest przypadkowa – przekodowuje ona strukturalne kryzysy polityczne i bezpieczeństwa jako „ryzyko zewnętrzne", przerzucając odpowiedzialność za reakcję na sam kraj beneficjenta, jednocześnie zachowując dla kredytodawcy ciągłą dźwignię interwencji opartą na „warunkowości".

Obecna ścieżka Niamey – polityczne odejście od obozu zachodniego, wprowadzenie rosyjskiej współpracy w sferze bezpieczeństwa, utrzymanie relacji kredytowej z MFW – odzwierciedla realistyczne kalkulacje państwa surowcowego w szczelinach rywalizacji wielkich mocarstw: pełne odłączenie od zachodniego porządku finansowego nie jest jeszcze możliwe, ale przyjęcie pożyczek oznacza ponowne włączenie się na poziomie zarządzania gospodarczego w ramy posiadające instytucjonalny głos w jego sprawach wewnętrznych.

Jak podaje Africanews, ostateczna realizacja porozumienia zależy od harmonogramu zatwierdzenia przez Radę Wykonawczą MFW oraz od ewentualnych dodatkowych warunków, których szczegóły pozostają na razie nieznane.