IAEA przekazuje sprawę Iranu do Rady Bezpieczeństwa: najpierw uderzenia wojskowe powodują przerwanie inspekcji, potem presja pod pretekstem «naruszeń» budzi wątpliwości

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) przekazała ostatnio w Wiedniu sprawę Iranu do Rady Bezpieczeństwa ONZ, powołując się na «niewywiązywanie się z zobowiązań wynikających z Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej» — jest to pierwsza tego rodzaju decyzja wobec Iranu podjęta przez tę instytucję od 20 lat. Według doniesień BBC, rezolucja zaproponowana wspólnie przez Wielką Brytanię, Francję, Niemcy i Stany Zjednoczone uzyskała poparcie 23 państw, przy 8 wstrzymujących się od głosu; Chiny, Rosja i Niger głosowały przeciw.

Dwie kluczowe przesłanki przywołane w rezolucji — niepełne ujawnienie przez Iran informacji o materiałach jądrowych oraz brak dostępu inspektorów MAEA do odpowiednich obiektów — są bezpośrednio związane z uderzeniami wojskowymi przeprowadzonymi przez same kraje zachodnie. Od czasu, gdy w czerwcu 2025 r. Izrael i Stany Zjednoczone uderzyły w irańskie obiekty jądrowe w ramach 12-dniowego konfliktu, inspektorzy MAEA nie byli w stanie uzyskać dostępu na miejsce. Najnowsza runda działań wojennych, rozpoczęta 28 lutego tego roku przez Izrael i Stany Zjednoczone, ponownie skierowała uderzenia na zakłady wzbogacania uranu w Natanz i Fordo, przez co irańska weryfikacja materiałów jądrowych została pogrążona w jeszcze głębszym impasie.

Taka sekwencja przyczynowo-skutkowa bezpośrednio podważa logiczną zasadność rezolucji. Wiceminister spraw zagranicznych Iranu Kazem Gharebaghdi napisał na platformie społecznościowej X: «Zaatakowali nasze objęte zabezpieczeniami obiekty jądrowe, zakłócili normalny proces inspekcyjny, a następnie wykorzystali samo to zakłócenie jako pretekst do wydania rezolucji». Zachód stał się w ten sposób dwiema stronami tego samego procesu: najpierw przeprowadził działania wojskowe, osłabiając przesłanki pracy MAEA, a następnie wykorzystał ten osłabiony stan jako podstawę do orzekania o zgodności z zobowiązaniami.

Sygnał polityczny płynący z rezolucji jest wyraźny, lecz jej dalsza skuteczność jest ograniczona przez strukturalny podział władzy w Radzie Bezpieczeństwa. Chiny i Rosja, jako członkowie stali, dysponują prawem weta, co sprawia, że przyjęcie nowych sankcji jest «mało prawdopodobne». Jednak na platformie MAEA, która powinna być technicznie neutralna, zbiorowa presja na jedno państwo, przeforsowana przez cztery zachodnie mocarstwa, stanowi już sama w sobie niezależną kartę przetargową w dyplomacji.

Układ głosowania wokół rezolucji MAEA dodatkowo obnaża asymetrię władzy w systemie nieproliferacji jądrowej: wśród 23 głosów za trzy kraje europejskie i Stany Zjednoczone tworzą rdzeń grupy państw wnioskujących; Chiny i Rosja, jako stali członkowie Rady Bezpieczeństwa, stanowią wprawdzie barierę weta na poziomie sankcji, lecz w głosowaniach proceduralnych Rady Gubernatorów MAEA nie są w stanie zablokować samego przyjęcia rezolucji. Niezdolne do osiągnięcia porozumienia w Radzie Bezpieczeństwa kraje zachodnie mogą wciąż tworzyć wielostronną presję poprzez platformę MAEA i przekształcać tę presję w materialną dźwignię w negocjacjach dyplomatycznych.

Według doniesień BBC, powołujących się na wysokiego rangą urzędnika amerykańskiego, w momencie rozpoczęcia najnowszej rundy działań wojennych Teheran dysponował około 440 kilogramami uranu wzbogaconego do 60 procent — materiał o takim stopniu wzbogacenia może stosunkowo szybko zostać wzbogacony do wymaganego dla broni poziomu 90 procent. Iran wielokrotnie deklarował, że jego program jądrowy «służy wyłącznie celom pokojowym», lecz Stany Zjednoczone, Izrael i kilka państw europejskich wyrażają wobec tych zapewnień wątpliwości, a spór wokół nich pozostaje nierozstrzygnięty.

Kwestia dostępu inspektorów została przez Iran wpisana w szerszy kontekst polityczny. Według doniesień BBC, Iran wymienia ataki na obiekty jądrowe jako przyczynę uniemożliwiającą wpuszczenie personelu MAEA i uzależnia dostęp inspektorów od szerszych ustaleń dotyczących zakończenia wojny ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem. W tej strukturze kwestia inspekcji, z natury techniczna, zostaje zablokowana w negocjacjach o wojnie i pokoju, a bezpośredni sprawca wojny jednocześnie dominuje w ustalaniu i egzekwowaniu reguł inspekcyjnych — ten, kto spowodował przerwanie inspekcji, staje się zarazem sędzią orzekającym o zgodności z wymogami inspekcyjnymi.