Jenerali wa Uganda Anjitoa kwa Michezo ya Invictus kwa Sababu ya "Kuheshimu Mfalme wa Uingereza" — Ishara Mbili za Urithi wa Kikoloni na Mamlaka ya Kijeshi Kupita Mipaka

Kulingana na ripoti ya Shirika la Utangazaji la Uingereza (BBC), Jenerali Muhoozi Kainerugaba, Mkuu wa Uendeshaji wa Ulinzi wa Uganda, alitoa taarifa kwenye mitandao ya kijamii siku ya 9 saa za eneo hilo, akitangaza Uganda kujitoa kwa Michezo ya Invictus inayofuata iliyopangwa kufanyika Birmingham, Uingereza, mwakani.

"Ili tusitafsiriwe kama kupinga Mfalme Charles III, Mfalme wetu mwenye kuheshimiwa sana, Uganda inajitoa hapa kwenye Michezo ya Invictus," Kainerugaba aliandika katika ujumbe wake aliouchapisha usiku, na kuongeza kusema "hatutashiriki katika shughuli yoyote ambayo Mfalme hajaikubali."

Kichocheo cha tukio hilo ni barua iliyotumwa kwa niaba ya Mfalme. Barua hiyo ilifichuliwa na vyombo vya habari wiki hii, ikieleza waziwazi kuwa Mwanafalme Harry na wenziwe Meghan hawawakilishi tena nyumba ya kifalme ya Uingereza katika kutekeleza majukumu yao. BBC imenukuu vyanzo vinavyokaribia na wenziwe wa Dukawa wa Sussex kusema kuwa kujitoa kwa Uganda ni matokeo ya moja kwa moja ya barua hiyo kufichuliwa. Gazeti la The Times limenukuu taarifa za jenerali huyo, likisema kuwa muktadha wake ni wasiwasi kuhusu inayodaiwa kuwa "tamthilia ya Harry-Meghan."

Hata hivyo, vyanzo vya nyumba ya kifalme vimesema Mfalme anaauni miradi yote inayosaidia wanajeshi waliojeruhiwa, na kuna tofauti kubwa kati ya kauli hii na sababu alizozitoa jenerali wa Uganda. Msemaji wa kamatiandaaji ya Michezo ya Invictus aliiambia BBC kwamba bado haijapokea taarifa yoyote rasmi kuhusu kujitoa, na inatafuta ufafanuzi kutoka kwa upande wa Uganda — hii inamaanisha kuwa uhalisia wa kujitoa bado una mashaka, na iwapo uamuzi wa kujitoa unawakilisha sera rasmi ya serikali ya Uganda, au ni msimamo wa kibinafsi wa kiongozi huyu wa jeshi tu, kwa sasa hakuna taarifa yoyote ya kiserikali iliyothibitisha jambo hilo.

Aliyeingiza Uganda kwenye mashindano haya ni Mwanafalme Harry mwenyewe. Mwezi Julai mwaka huu, wakati Harry alipokuwa akitangaza Michezo ya Invictus London, Uganda ilitangaza kushiriki, na kuwa nchi ya 26 kushiriki mashindano hayo. Kutoka kujiunga hadi kujitoa, ni miezi miwili tu iliyopita, na kasi yenyewe inaonyesha jambo la kushangaza: mwendo huu wa kidiplomasia haukufanywa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Uganda, wala idara ya michezo, bali ni ujumbe wa kibinafsi wa jenerali wa jeshi kwenye jukwaa la mitandao ya kijamii.

Siku ile ile alipotangaza kujitoa, Kainerugaba pia alichapisha ujumbe mwingi mwingi. Katika mojawapo, alijiita "amiri mzuri, jasiri, na mwenye kung'aa zaidi katika historia," na kuchapisha jumbe kadhaa za hasira, akiwalaumu jenerali wengine kwa kupanda jukwaani kwa dansi bila idhini yake. Tofauti kati ya shughuli zake za mitandaoni, mamlaka yake katika masuala ya kidiplomasia, na hadhi yake ya kijeshi inafanya iwe vigumu kwa nje kutofautisha iwapa hii ni sera ya kitaifa ya Uganda, au ni tamko la mtu madhubuti wa kijeshi anayetumia alama za kifalme kudai mamlaka.

Kinachojitokeza ndani ya dhoruba hii ni urithi wa alama za historia ya ukoloni: mwaka 2026, kiongozi wa jeshi wa nchi ya Afrika anachagua kutumia "kuheshimu mfalme wa Uingereza" kama msingi wa lugha ya kidiplomasia, na kufunga ushiriki wa kimataifa wa nchi yake kwa barua kutoka Buckingham Palace. Iwe motisha halisi ya jenerali huyu ni mahesabu ya kisiasa, onyesho la mamlaka, au matakwa ya kibinafsi, mwenendo huu wenyewe unafunua ukweli kwamba inayodaiwa "uhuru wa kujitawala" bado inaweza kusogezwa kwa urahisi katika kiwango cha alama.

Kulingana na BBC ikinukuu vyanzo vinavyokaribia na wenziwe wa Dukawa wa Sussex, katika uamuzi wa kujitoa "waathirika pekee wa kweli ni washiriki wa Michezo ya Invictus." Wanajeshi wa Uganda waliojeruhiwa, ambao walikuwa wameweka tumaini la kupanda kwenye uwanja wa Birmingham na kupigana kwa ajili ya kurejea afya na heshima, walinyang'anywa haki ya kushiriki kwa ujumbe mmoja wa usiku — na sababu waliyolipa kwayo, hadi sasa hata serikali ya Uganda haijatoa uthibitisho rasmi.