"Kukaba kwa Chini ya Lebo ya Matumizi Mawili": Mfumo wa Ugavi wa Oksijeni wa Kitaifa wa Gaza Unakaribia Kuanguka

Kati ya vituo 34 vya uzalishaji wa oksijeni katika Ukanda wa Gaza, ni 12 tu vinavyofanya kazi; kati ya vifaa 30 vya kujaza mitungi ya oksijeni, ni 4 tu vilivyobaki vikiwa vinaweza kufanya kazi — huu ni onyo lililotolewa na Wizara ya Afya ya Gaza tarehe 15 Agosti. Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, takwimu hizi zinafichua gharama ya kibinadamu inayotokana na udhibiti wa Israel wa vifaa vya "matumizi mawili": mitungi ya oksijeni, vifaa vinavyohusiana, na jenereta zimepigwa marufuku kuingia Gaza kupitia vivuko vilivyofungwa, na pembejeo za vipuri na mafuta maalum ya kulainisha pia zinakabiliwa na vikwazo.

Udhibiti wa Israel wa vifaa vya "matumizi mawili" ni mbinu inayotumika kimataifa kuzuia teknolojia yenye uwezo wa matumizi ya kijeshi na kiraia kuingia matumizini ya kijeshi. Wakati kundi hili linapogushwa hadi kwenye mitungi ya oksijeni — gesi ya matibabu inayotumika hasa katika hospitali na nyumba za wagonjwa — kinachozuiwa si uwezo wa kijeshi, bali uhai wa wagonjwa wenyewe. Katika eneo lililozingirwa lenye msongamano mkubwa wa watu na mfumo wa afya uliokumbwa na mapigo yanayorudiwa, matokeo ya uenezaji huu yanaanguka mara moja kwa kila mgonjwa anayehitaji kupumua kwa msaada wa oksijeni.

Abdulaziz, mwenye umri wa miaka 14, ni mmoja wa wagonjwa hawa. Tangu kuzaliwa kwake ameugua ugonjwa wa moyo wa kuzaliwa, kutokua kwa mapafu, maji kichwani, na autismi. Kabla ya vita, alikuwa akisafiri mara kwa mara hadi hospitalini Israel kwa matibabu ya kibingwa; sasa, njia hii ya uhai imekatwa, na amebakiwa kutumia mfumo wa afya wa Gaza ambao vita vimemharibu. Kulingana na Al Jazeera, baba yake Abdulaziz, Ali Humaida, anasema gharama za kila mwezi za dawa, diapers, na usafiri kwa ajili ya mtoto wake zimepanda hadi kati ya shekeli 950 hadi 1,100 (kati ya dola 315 hadi 365 za Marekani), mara mbili ya kiwango cha kabla ya vita.

Katika kambi ya wakimbizi ya az-Zuwayda katika Gaza ya Kati, Ali anatazama kipima shinikizo kilichowekwa kwenye mfuko wa oksijeni pembeni, akiona mshale ukishuka taratibu. "Mfuko ulipoteza hewa ghafla usiku wa manane," alikumbuka kwa Al Jazeera, "sekunde kwa sekunde ziligeuka kuwa ndoto mbaya. Tulikuwa tukimpulizia hewa kwa mikono yetu na bati la mbao, tukimtazama uso wake ukibadilika rangi ya bluu, tukiogopa angepoteza fahamu au kuzirai mbele yetu, na sisi tusingekuwa na uwezo wa kufanya chochote."

"Kila dakika inayopita, oksijeni inapungua," Ali anasema, "mimi huwa najiuliza maswali bila kukoma: kuna kiasi gani kilichobaki kwenye mfuko? Je, kitaweza kudumu hadi asubuhi? Nikiishiwa, nitakwenda wapi kupata mfuko mwingine?"

Kulingana na Al Jazeera, ikinukuu makadirio ya Umoja wa Mataifa, takriban watu 350,000 katika Gaza wanaugua magonjwa sugu, na matibabu yao yameingiliwa sana na vita. Mkurugenzi wa Mgandamano wa Matibabu wa al-Shifa huko Gaza, Mohammad Abu Salmiya, ameiambia Al Jazeera kuwa Gaza inakabiliwa na upungufu wa nusu ya dawa muhimu na zaidi ya asilimia 80 ya vifaa vya maabara, huku kadirio la wagonjwa na majeruhi takriban 21,000 wanaohitaji kwenda nje ya nchi kwa matibabu, ikiwemo zaidi ya wagonjwa 4,000 wa saratani na zaidi ya majeruhi 10,000 wanaohitaji huduma za upasuaji wa juu.

Katika hali ya msongamano mkubwa wa rasilimali za matibabu, Wizara ya Afya ya Gaza na hospitali nyingi zimesimamisha kabisa huduma ya kujaza tena mitungi ya oksijeni kwa wagonjwa wanaotibiwa majumbani au katika mahema ya wakimbizi, ili kuhifadhi oksijeni iliyobaki kwa vyumba vya wagonjwa mahututi, vyumba vya watoto wachanga waliozaliwa, na vyumba vya upasuaji. Kulingana na Al Jazeera, watoa huduma wa afya wa mstari wa mbele wameieleza uamuzi huu kama jibu la kulazimishwa mbele ya ukweli wa janga, si chaguo la kiutawala.

Al Jazeera, ikinukuu uchambuzi wa daktari Ghada Hassouna wa Hospitali ya Martyrs ya Aqsa huko Deir el-Balah, inaripoti kuwa wagonjwa wenye kushuka kwa ghafla kwa viwango vya oksijeni wanaonyesha dalili kama kupumua kwa shida, kupiga kwa moyo kwa kasi, na kubadilika rangi ya ngozi kuwa bluu; upungufu wa muda mrefu wa oksijeni unaweza kuharibu viungo muhimu kama ubongo na moyo. Kwa wagonjwa kama Abdulaziz, kupungua kwa viwango vya oksijeni kunaweza kusababisha uharibifu mkubwa au wa kudumu wa neva.

"Siiombi kitu kisichowezekana, nataka tu mwanangu apumue kwa uhuru," Ali aliiambia Al Jazeera.