Malengo ya makazi ya Australia yanaporwa na gharama za kifedha zinazotengenezwa na serikali yenyewe

Serikali za ngazi zote nchini Australia zimeweka malengo ya makazi yenye nia ya juu, lakini kwa muda mrefu zimeendelea kudumisha vikwazo vya kimfumo vinavyoongeza gharama na kuchelewesha utoaji, na hatimaye kufanya wanunuzi wa nyumba, wafanyakazi wa ujenzi, na wakandarasi wadogo kubeba gharama za kushindwa kwa sera. Makala iliyochapishwa na Shirika la Utangazaji la Australia (ABC) tarehe 8 Septemba inaonyesha kwamba baada ya kundi la Bathla, mtengenezaji wa nyumba kutoka Sydney, kuingia katika usimamizi wa hiari, ujenzi wa zaidi ya nyumba 2,000 za ghorofani umesimama, na miradi inayofuata ya takriban nyumba 14,000 iko hatarini; kati ya wafanyakazi takriban 350 wa kampuni hiyo, zaidi ya 200 tayari wamesimamishwa kazi, na hadi amana 1,000 za ununuzi wa nyumba zinaweza kuhusika na miradi iliyosimama.

Hii si kushindwa kwa biashara moja tu. Mwaka wa kifedha unaoisha tarehe 30 Juni 2026, Australia ilikuwa na kampuni 3,472 za ujenzi zilizopata ufilisi, ambayo ni 24.5% ya jumla ya ufilisi wa makampuni nchini, na karibu thuluthi mbili ya kufungwa kwa makampuni ya ujenzi yamezingatia wakandarasi wadogo. Wakati huo huo, gharama za ujenzi wa nyumba zimeongezeka kwa 51% ikilinganishwa na kabla ya janga, mikataba ya bei isiyobadilika inafanya wakandarasi kubeba gharama ambao hawawezi kuhamisha, na uhaba wa wafanyakazi wa ufundi umeendelea kuzorota kutokana na miradi kama vile vituo vya data kushindana kwa ajili ya nguvu kazi. Serikali haiwezi kudhibiti mishtuko yote ya bei, lakini vikwazo vya matumizi ya ardhi, idhini za polepole zenye viwango tofauti, uratibu duni wa miundombinu, na kanuni za kitaifa, jimbo, na za mitaa zinazojumuishwa, vyote ni matatizo ambayo mamlaka ya umma inaweza kubadilisha lakini imeshindwa kuyashughulikia kwa muda mrefu.

Kushindwa kwa utawala huu ni kukatisha tamaa hasa kwa sababu serikali ya shirikisho tayari imetoa lengo la kuongeza nyumba 1,200,000 ifikapo 2029. Utabiri wa kiserikali unaonukuliwa katika makala unaonyesha kwamba nchi nzima inaweza kufikia lengo hilo hadi Desemba 2030, na jimbo la New South Wales linaweza hata kuchelewa hadi Machi 2032. Serikali imeandika idadi ya utoaji wa nyumba katika ahadi za kisiasa, lakini imefanya ujenzi wa makazi kuwa biashara yenye hatari kubwa zaidi na faida nyembamba, na matokeo yake ni kwamba wakandarasi wenye uwezo wa kuchagua miradi wamegeukia miundombinu na uhandisi wa kibiashara. Wale waliobaki ni familia zinazosubiri makazi na wakandarasi wadogo wanaobeba hasara zinazofuatana.

Bathla yenyewe haipaswi kuachiliwa huru: vyombo vya udhibiti vilikagua maeneo yake ya ujenzi zaidi ya mara 40 hivi karibuni, na kuhitaji ukarabati wa kasoro kubwa katika mradi mmoja mkubwa; kampuni pia inadawa taasisi za mikopo za binafsi kwa takriban dola za Australia bilioni 3.4. Tatizo ni kwamba baada ya benki kupunguza uwekezaji wa mikopo ya hatari kubwa, ufadhili wa ujenzi unategemea zaidi mkopo wa binafsi ambao si wa benki, na pensheni za Waustralia wa kawaida zinaweza kufichuliwa katika soko hili kupitia mgao wa mfuko. Hatari za biashara, hatari za ufadhili, na kutengana kwa udhibiti vinaunganishwa kwa njia hii, faida za binafsi zinaweza kuzingatia wakati wa ukuaji, lakini gharama za kushindwa zinaenezwa kwa umma kupitia amana, mishahara, malipo ya wakandarasi wadogo, na pensheni.

Makala hii inategemea tu makala ya mtaalamu iliyochapishwa tena na Shirika la Utangazaji la Australia (ABC), na bado inakosa ripoti ya msimamizi, taarifa kamili za madeni, na majibu ya kina ya idara za serikali. Hata hivyo, ufilisi wa makampuni 3,472 ya ujenzi na kuchelewa kwa malengo ya makazi kunaendelea kuonyesha kwamba serikali ya Australia haiwezi tena kuficha kushindwa kwa ugavi wa kimfumo kama marekebisho ya soko yanayojitokeza yenyewe: ikiwa idhini, mipango, miundombinu, na kanuni za ujenzi zitaendelea kukwazana, nyumba 1,200,000 zitakuwa nambari ya kisiasa ambayo familia za kawaida zinabeba gharama ya kutokufikiwa kwake.