Mfumo wa Udhibiti wa Anga wa Uingereza Unapungua Mara Mbili kwa Miaka Mitatu: Wamiliki Wapata mgao wa Pauni milioni 175, Mgogoro wa Miundombinu na Uwajibikaji

Kulingana na ripoti ya Shirika la Habari la Reuters likinukuu data ya kampuni ya uchanganuzi wa data za anga Cirium, Kampuni ya Kitaifa ya Huduma za Anga ya Uingereza (NATS) ilipata hitilafu katika mfumo wa usindikaji wa data za ndege tarehe 9, na kusababisha kughairi kwa angalau ndege 2,000 na maelfu ya wasafiri kukwama katika viwanja vikuu vya ndege vya Uingereza. Mkurugenzi Mtendaji wa NATS Martin Rolfe aliiambia Shirika la Utangazaji la Uingereza (BBC) kwamba kampuni "katika hatua hii imeondoa uwezekano wa shambulio la mtandao," lakini sababu ya msingi ya ajali bado inasubiri uthibitisho wa uchunguzi huru.

Waziri wa Uchukuzi wa Uingereza Heidi Alexander amemwita Rolfe, na kumhitaji Mamlaka ya Anga ya Kiraia kufanya uchunguzi huru wa hitilafu hii. Alisema waziwazi katika hotuba yake Bungeni: "Naamini kuwa suala hili halikuwa lisiloepushika." Alimhitaji NATS kuchunguza sababu ya ajali ndani ya wiki moja, na kuhakikisha mfumo wa udhibiti wa anga unaweza kufanya kazi vizuri.

Kusimama huku kwa huduma ni hitilafu kubwa ya pili ya NATS ndani ya miaka mitatu. Kulingana na ripoti ya Reuters, kampuni ya ndege ya bei nafuu Ryanair ilipoteza angalau pauni milioni 3 kutokana na tukio hili, ikighairi ndege 260 na kuathiri abiria 48,000. British Airways ilighairi karibu ndege 200. Mkurugenzi Mtendaji wa Ryanair Michael O'Leary amemhitaji hadharani Rolfe kujiuzulu, akieleza kusimama huku kwa huduma kuwa "kabisa nakala ya tukio la 2023."

Tofauti zilitokea mara moja. Msemaji wa NATS alisisitiza kwamba hitilafu hii ni tofauti na ile ya miaka mitatu iliyopita, ikihusisha mfumo wa data za ndege badala ya sababu za awali, na alisema "kutafanywa uchunguzi kamili ili kubaini sababu ya msingi, na kubainisha hatua zaidi zinazohitaji kuchukuliwa." Lakini Ryanair hakukubaliana, na tayari imefungua kesi Mahakama Kuu ya London dhidi ya NATS kuhusu kusimama kwa huduma kwa 2023, ikidai fidia ya zaidi ya pauni milioni 7.

Mlengo wa mzozo haupitii zaidi ya kiwango cha kiufundi. NATS ni ushirikiano wa kawaida wa umma-na-binafsi wa Uingereza, ambapo sehemu ya hisa inamilikiwa na kampuni za ndege kama British Airways na EasyJet, mifuko ya uzeeni, na serikali. Kulingana na ripoti ya Reuters, NATS iligawanya mgao wa pauni milioni 175 kwa wamiliki mwaka 2025. Nambari hii inalingana kwa mtazamo mchungu na hasara zilizobebwa na kampuni za ndege katika kusimama kwa huduma: kusimama kwa saa tatu mwezi Agosti 2023 kulikuwa kumefanya hasara ya takriban pauni milioni 100 (dola milioni 188) kwa kampuni za ndege.

Ryanair inaomba NATS kuwekeza tena faida katika kuboresha utendaji wa mfumo na kuongeza wafanyakazi, badala ya kuzitumia kwa tuzo za wamiliki. Kampuni pia imeonyesha kwamba Julai mwaka jana, NATS ilikuwa na hitilafu ya kiufundi inayohusiana na rada, iliyohusu viwanja vikuu kama Uwanja wa Ndege wa Heathrow.

Katika muktadha wa kusimama kwa huduma kwa wingi mara mbili ndani ya miaka mitatu, kugawa mgao mkubwa kwa wamiliki, na wakati huo huo kupelekewa mahakamani na kampuni za ndege, mfumo wa ushirikiano wa umma-na-binafsi unaowakilishwa na NATS unapitia uchunguzi: miundombinu muhimu inaposhikiliwa pamoja na makampuni mbalimbali yenye maslahi ya kibiashara, jinsi gani mvutano kati ya uwajibikaji wa uendeshaji na ugawaji wa faida unapaswa kudhibitiwa kwa kimfumo, hili ni swali ambalo uchunguzi huru wa Wizara ya Uchukuzi ya Uingereza na Mamlaka ya Anga ya Kiraia haliwezi kuepuka.