Mwanasanaa wa Vioo wa Kubuni na Ulaghai wa 'Duka la Roho' la AI: Wazee wa Australia Wanawindwa

Kitongoji cha pwani cha kusini mwa Victoria, Port Fairy, kina mwanasanii mmoja tu wa kuyeyusha vioo, ambaye anaitwa Robert Gatt. Lakini kuanzia takriban wiki moja iliyopita, amekuwa akipokea simu na barua za watu wasiojulikana kila siku, wakiulizia kuhusu mtu mwingine — mwanasanii wa kike aliyeitwa 'Eleanor Whitmore'.

Kwa mujibu wa ripoti ya Shirika la Utangazaji la Australia (ABC News), miongoni mwa wapigaji simu kuna wanaodai walinunua seti ya bilauri za vioo zililotengenezwa kwa mikono kutoka kwa 'Eleanor Whitmore' lakini hawakupewa risiti; wengine kwa machozi walieleza kwamba mume wa mwanasanii huyu alikuwa amelewa faraji hivi karibuni, na walikuwa wakimwomba Gatt awasaadie kumpata mwanasanii huyo. Gatt, ambaye amekuwa akifanya kazi ya kuyeyusha vioo Port Fairy kwa zaidi ya miaka thelathini, aliiambia ABC News: "Well, I'm the only glassblower in Port Fairy and I'm not dead, and neither is my wife." (Mimi ndiye mtu wa pekee wa kuyeyusha vioo Port Fairy, na mimi sijafa, wala mke wangu pia hajafa.)

'Eleanor Whitmore' hapatikani kabisa katika ulimwengu wa kweli. ABC News ilwasiliana na wasanii wa eneo hilo, shirika la ushawishi la wasanii Regional Arts Victoria, pamoja na serikali ya eneo husika ya Port Fairy, nao wote walisema hawajawahi kusikia jina hilo, wala halikurekodiwa katika orodha yoyote ya wapiga kura.

Chanzo cha yote ni tovuti ya ulaghai ya 'duka la roho' (ghost store) iliyoundwa kwa kutumia AI. Tovuti hii inadai kuuza seti ya bilauri nane za vioo vya mwili wa meli vilivyotengenezwa kwa mikono, kwa bei ya dola 250 za Australia, ukurasa huo umewekewa picha zilizotengenezwa na AI, na umefungashwa kwa hadithi ya kihisia kuhusu kifo cha mume wa mwanasanii wa kubuni.

Mratibu Msaidizi wa Sera wa Kituo cha Sheria cha Vitendo vya Watumiaji, Meg Dalling, aliiambia kipindi cha asubuhi cha ABC kwamba aina hii ya ulaghai "inaonekana kabisa halali, kawaida hujengwa kwa kutumia AI, lakini kusudi lake pekee ni kuchukua pesa za watumiaji bila kutoa bidhaa yoyote". "It has a very compelling, emotionally heart-rending story, but it's actually all just fake," (Hadithi hii ina mvuto mkubwa, inayokusumbua kihisia, lakini kwa kweli yote ni uongo,) aliongeza.

Miundombinu ya kiteknolojia ya ulaghai huu inaelekeza nje ya nchi. Kwa mujibu wa ufunuaji wa ABC News, mlaji aliyesajiliwa wa tovuti ya uongo huyu ni kampuni yenye makao yake Hong Kong inayodaiwa kufanya utengenezaji wa programu za AI. Matangazo yake yalionekana kwenye tovuti za habari za ndani za Australia, yakiwekwa bega kwa bega na matangazo ya roboti za biashara ya hisa zinazotumia AI, ubao wa kukatia uliotengenezwa kwa mikono, na bidhaa za kupunguza uzito — thumbnail nyingi zilikuwa na alama ya uzalishaji wa AI, lakini tangazo la ubao wa kukatia halikuwa na alama.

Gatt aliiambia ABC News kwamba wapigaji simu hawa wanaonekana wazee kabisa, wanaamini kwa dhati hali ya 'Bibi Whitmore', na ulaghai mzima "unaonekana kulenga wazee".

Tume ya Ushindani na Watumiaji wa Australia (ACCC) ilikataa kufunua idadi ya malalamiko yanayohusiana na 'duka la roho' yaliyopokelewa mwaka huu, lakini ilithibitisha kwamba taasisi hiyo mwaka jana ilitoa onyo hadharani kuhusu suala hilo, na ikamwomba jukwaa la biashara mtandaoni Shopify na shirika kubwa la mitandao ya kijamii Meta kuchunguza waendeshaji wanaodaiwa na kuchukua hatua. ACCC ilisema hatua hii ilisababisha zaidi ya maduka kumi ya 'duka la roho' yaliyodhaniwa kusimamisha uendeshaji.

Dalling anaona kwamba nguvu ya utekelezaji wa sheria kama hii haitoshi kabisa. Aliiambia ABC News: "Individuals will never be able to tackle this." (Watu binafsi hawataweza kamwe kushughulikia suala hili peke yao.) Alionya kwamba majukwaa ya kidijitali yanapaswa kubeba jukumu zaidi, kuzuia matangazo kama haya, lakini kwa sasa hakuna suluhisho la "risasi ya fedha"; ni kwa kuanzisha tu sheria mpya na mfumo wa ulinzi wa ulaghai wa kimfumo ndipo watumiaji wanaweza kulindwa kwa msingi.

Pia aliwakumbusha wanunuzi wa mtandaoni kuzingatia ishara kadhaa za hatari: je, tovuti inaonyesha nambari ya biashara ya Australia (ABN)? Je, picha zina dalili za uzalishaji wa AI?

Ulaghai huu pia umefunua madhara yanayohusiana na waundaji wa kweli. Mkurugenzi wa Mawasiliano na Ushiriki wa Regional Arts Victoria, Kate Gerritsen, aliiambia ABC News kwamba uzoefu mbaya wa ununuzi wa mtandaoni unaweza kuwafanya watumiaji wachoke kununua sanaa halisi, na maneno ya uuzaji yaliyotengenezwa kwa ubuni, ikilinganishwa na hadithi za maisha za waundaji halisi, yanaonekana kuwa ya bei rahisi na tupu.

"It takes away from the real and beautiful stories, particularly in regional Victoria, about artists connecting to their country, and artists creating beautiful products for sale," (Hii inafuta hadithi halisi na nzuri, hasa katika eneo la Victoria, kuhusu wasanii wanaounganishwa na nchi yao, na wasanii wanaounda bidhaa nzuri kwa ajili ya kuuza,) alisema Gerritsen. Aliongeza kwamba kuibuka kwa AI tayari kumesababisha matatizo mengi katika haki ya idhini ya msanii, sifa, na uwazi, "na kuongeza utengenezaji huu wa udanganyifu wa utambulisho wa msanii, ni mfano mwingine tu wa mazoea mabaya ya AI."

Gatt mwenyewe anafungua ununuzi wa mtandaoni kwa wateja ambao wamewahi kutembelea studio yake tu. Aliambia ABC News kwamba uzoefu huu umemfanya yeye mwenyewe kuwa mwangalifu unaponunua mtandaoni: "It does start making you wary of buying online," (Hii kweli inakufanya uwe na wasiwasi wa kununua mtandaoni,) alisema. Lakini alisema haogopi suala hili kugonga biashara yake, "I don't think I'm implicated at all, but you always worry," (Sijidhani kwamba nimenaswa kabisa, lakini daima una wasiwasi,) aliiambia ABC News.

Kitongoji cha Port Fairy kina idadi ya watu takriban 3,000. Gatt anasisitiza kwamba uhusiano halisi kati ya mteja na msanii ni kitu ambacho duka la mtandaoni haliwezi kuiga. "We've worked on the philosophy that people want to buy a piece of the artist, so we like to chat with our customers and explain what we've done," (Tumefanya kazi kwa falsafa kwamba watu wanataka kununua kipande cha msanii, kwa hivyo tunapenda kuzungumza na wateja wetu na kueleza kile tulichofanya,) alisema.

Mambo kadhaa muhimu ya ulaghai huu bado yanasubiri kufafanuliwa: idadi ya watumiaji waliodhihirika na jumla ya hasara ya pesa bado hayajafunuliwa; nguvu ya utekelezaji wa sheria inayofuata baada ya ACCC kutoa onyo kwa Shopify na Meta haijafunuliwa zaidi; je, kampuni hii ya Hong Kong inayodaiwa kufanya utengenezaji wa programu za AI bado inaendesha tovuti zingine za ulaghai zinazofanana, na jukumu maalum la teknolojia ya AI katika mnyororo mzima wa ulaghai, bado haliko wazi.