Taasisi ya Goethe yafungwa kabisa nchini Urusi: taasisi ya utamaduni yageuzwa chombo cha serikali, wanafunzi na walimu walipa gharama

Kwa mujibu wa Deutsche Welle, Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi imeamuru matawi matatu ya Taasisi ya Goethe mjini Moscow, St Petersburg na Novosibirsk yafungwe kufikia Jumapili, 13 Septemba 2026. Huu ni miongoni mwa misuguano mikali zaidi ya serikali kwa serikali katika uhusiano wa Urusi na Ujerumani katika kipindi cha karibuni.

Kichocheo cha moja kwa moja cha kufungwa huko kilikuwa jibu la Berlin kwa jaribio lililoshindikana la shambulio la drone katika uwanja wa ndege wa Leipzig mwanzoni mwa Agosti. Mwanzoni mwa Septemba, mamlaka za Ujerumani ziliihusisha shambulio hilo na Moscow na kutangaza hatua za vikwazo: kufunga Russian House, kituo cha utamaduni na elimu cha Urusi mjini Berlin, kufunga ubalozi mdogo wa Urusi mjini Bonn, na kukaza masharti ya visa kwa raia wa Urusi. Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi iliwasilisha kufungwa kwa Taasisi ya Goethe kama hatua ya kulipiza.

Ingawa mkataba wa serikali kwa serikali wa Urusi na Ujerumani wa mwaka 2011 ulihakikisha uendeshaji wa taasisi za utamaduni za kila upande kwa msingi wa usawa, haukuamuru nchi moja ifunge taasisi yake moja kwa moja pale nchi nyingine inapofunga kituo cha utamaduni. Kwa maneno mengine, kufungwa kwa Taasisi ya Goethe nchini Urusi ni uamuzi wa kisiasa, si wajibu wa kisheria.

Uamuzi huo umewafikia moja kwa moja watu wa kawaida ambao hawana ushawishi wowote juu ya maamuzi ya serikali. Deutsche Welle ilinukuu takwimu za Taasisi ya Goethe zikisema kuwa mwaka 2025 karibu watu 10,000 walijifunza Kijerumani kupitia programu za taasisi hiyo nchini Urusi na washirika wake, ikilinganishwa na karibu 16,000 kabla ya 2023. Mwaka huo huo taasisi iliendesha takriban mitihani 22,000, na maktaba yake ilitembelewa mara 6,700.

Wasomaji kadhaa waliiambia Deutsche Welle kuhusu matatizo yao mahsusi. Msomaji mmoja aliyeondoka Urusi kama "mrejea nyumbani wa kuchelewa" alisema wazazi wake walipanga kufanya mtihani katika Taasisi ya Goethe msimu huu wa vuli au wa baridi, kisha kuwasilisha nyaraka za kurejea na kuishi Ujerumani. Sasa watalazimika kusafiri kwenda nchi ya tatu kufanya mtihani, jambo linalomaanisha "gharama na shinikizo la ziada". Msomaji mwingine alisema mtoto wake anasoma katika shule ya Kijerumani: "Sasa hawezi kufanya mtihani nchini Urusi, lazima aende nchi nyingine."

Walimu wa Kijerumani pia wameathirika kwa kina. Mwalimu mmoja kutoka eneo la Moscow aliandika kuwa shule yake imeshirikiana na Taasisi ya Goethe kwa zaidi ya miaka 15: "Ushirikiano huu ulikuwa nguzo muhimu zaidi ya kazi yetu. Taasisi ilitupatia vifaa bora vya kufundishia na vitabu vya kisasa, jambo lililofanya masomo yahusiane na maisha halisi." Mwalimu mwingine alisema wazi: "Ninafundisha Kijerumani nchini Urusi, sasa sipati kazi." Mwingine alisema: "Mimi ni mwalimu wa Kijerumani, ninahisi nimewekwa kando na kutelekezwa kitaaluma."

Katibu Mkuu wa Taasisi ya Goethe, Gitte Zschoch, alisema katika taarifa: "Wafanyakazi wote lazima wasitishe kazi zao nchini Urusi kufikia 13 Septemba 2026. Maktaba zetu hazitatoa tena vitabu kwa mkopo wala mafunzo. Walimu wa Kijerumani wanapoteza chanzo muhimu cha mafunzo na msaada wa kitaaluma. Kwa wananchi wa Urusi, hali hii inazidi kuzuia upatikanaji wa lugha ya Kijerumani, utamaduni wa Ujerumani na taarifa za kuaminika kutoka Ujerumani." Rais wa taasisi hiyo, Gesche Joost, alisema huu ni "mwisho wa enzi" katika uhusiano wa kitamaduni kati ya Urusi na Ujerumani.

Mamlaka za Urusi zimeiweka Deutsche Welle kwenye orodha ya "mashirika yasiyotakiwa", na kushirikiana na chombo hicho cha habari kumeainishwa kuwa kosa la jinai. Wasomaji waliotajwa walieleza hali zao bila kutaja majina, huku wakikabili hatari za kisheria. Hii inamaanisha kuwa majibu yaliyokusanywa na Deutsche Welle si utafiti unaowakilisha umma, na mazingira ya taarifa yenyewe tayari yamezinyamazisha sauti za waliosimulia.

Maoni ya wasomaji yaligawanyika. Msomaji mmoja aliandika: "Tunataka uhusiano wa kitamaduni kati ya Shirikisho la Urusi na Ujerumani usiharibiwe. Inasikitisha kwamba utamaduni umekuwa mateka wa maamuzi ya kisiasa. Kufungwa kwa Taasisi ya Goethe kutawaathiri watu wa kawaida wasioweza kuwawajibisha wanasiasa." Mwingine aliilaumu Berlin: "Mamlaka za Ujerumani zimezika ushirikiano wa kitamaduni na Urusi kwa kufunga Russian House. Lawama zote ziko upande wa Ujerumani." Msomaji mwingine aliona majibu ya Moscow kuwa ya kimantiki: "Kufungwa kwa matawi kunaonekana kuwa jibu linaloeleweka kwa Ujerumani kufunga Russian House; uhusiano wa kitamaduni na kibinadamu unageuzwa kuwa chombo cha siasa."

Swali lenye kuonyesha zaidi muundo wa tatizo lilitoka kwa msomaji mwingine: "Kwa nini wale wanaoamua kuitenga Urusi na Ulaya wanaweza wakati huohuo kuwawezesha watoto na ndugu zao wa karibu kupata elimu ya Ulaya na kuishi maisha ya mtindo wa Ulaya?" Swali hilo linaelekeza gharama ya mvutano wa serikali kwa serikali kwenye pengo kati ya watoa maamuzi na wananchi wa kawaida.

Msimamo na majibu ya upande wa Urusi kuhusu jaribio lililoshindikana la shambulio la drone katika uwanja wa ndege wa Leipzig hayajaonyeshwa katika taarifa hii, na madai ya Ujerumani bado ni maelezo ya upande mmoja. Haijulikani pia kama mitihani na kozi za Taasisi ya Goethe zitaendelea nchini Urusi kupitia washirika au mtandaoni, wala hakuna data kuhusu ni wangapi kati ya watahiniwa takriban 22,000 wa mwaka wanaoweza au watakaosafiri kwenda nchi ya tatu kufanya mtihani.

Taasisi ya Goethe ina matawi 154 katika nchi 100 duniani, na matawi matatu ya Urusi ni sehemu ya mtandao huo. Wanafunzi 10,000 wa mwaka 2025, mitihani 22,000 na ziara 6,700 za maktaba zitafikia sifuri baada ya 13 Septemba.