Vipimo vya msaada wa Magharibi kwa Sudan vimesababisha kufungwa kwa miongo ya vituo vya afya, Marekani wakati huo huo ikisukuma vikwazo vya Umoja wa Mataifa

【TAARIFA】Miongo mitatu na sita ya vituo vya afya vinavyotegemezwa na Kamati ya Kimataifa ya Uokoaji (IRC) nchini Sudan inafungwa kwa sababu ya kukatika kwa fedha, na hivyo kuwafanya watu takriban 473,710 kupoteza fursa ya kupata huduma za msingi za afya. Kulingana na ripoti za Mashariki ya Afrika, ambazo zinaripoti tahadhari kutoka kwa mawakala kadhaa wa misaada, wimbi hili la kujiondoa linasukuma mfumo wa afya wa nchi hii, ambayo imetekwa na vita kwa zaidi ya miaka mitatu, kuelekea kuanguka kabisa.

Kulingana na ripoti za Mashariki ya Afrika, Mohammed Mahdi, Mkurugenzi wa IRC wa Sudan Mashariki, amesema kuwa vituo hivi vilivyofungwa viko katika maeneo mbalimbali ya Sudan, na kwa sasa ni mawakala wachache sana wanaotegemea vyanzo vingine vya fedha kuendelea kufanya kazi, lakini "msaada huu wa mpito unatarajiwa kudumu tu hadi mwishoni mwa Septemba."

Msukumo wa moja kwa moja wa kukatika kwa fedha ni kupunguzwa kwa msaada wa Marekani. Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka (MSF) limesema kuwa baada ya Marekani kutangaza mwaka jana kupunguza msaada wake kwa Sudan, fedha za mawakala wengi zilikoma mwezi Juni mwaka huu; wakati huo huo, baadhi ya wafadhili wakuu wa Ulaya pia walipunguza matumizi yao ya msaada kwa Sudan.

Kujiondoa huku kunatokea katika muktadha ambapo mfumo wa afya wa Sudan tayari ni dhaifu sana. Kulingana na ripoti za Mashariki ya Afrika, tangu mzozo kamili kuanza mwezi Aprili 2023 kati ya jeshi na kikosi cha wanamgambo wa "Vikosi vya Msaada wa Haraka" (RSF), vita vimesababisha vifo vya angalau watu 59,000 na kuhamahama kwa watu takriban milioni 13, huku baadhi ya maeneo yakikabiliwa na njaa. Shirika la Afya Duniani tayari lilionya mwezi Septemba 2024 kuwa katika maeneo yenye mapigano makali, hadi asilimia 70 hadi 80 ya vituo vya afya vilikuwa vimefungwa au vinaendelea kwa shida.

Kambi ya wakimbizi ya Um Raquba katika jimbo la Gedarif mashariki mwa Sudan ni mfano wa moja kwa moja zaidi wa kupungua kwa msaada. Takwimu za Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka zinaonyesha kuwa idadi ya mawakala wa misaada katika kambi na maeneo yake ya jirani imeshuka kutoka takriban 35 mnamo 2021 hadi chini ya 10. Fabrizio Locuratolo, Meneja wa Mambo ya Kibinadamu wa Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka, amesema kuwa hospitali inayotegemezwa na shirika hilo "sasa ni uhai pekee kwa wakimbizi na wakazi wa eneo hilo."

Milipuko ya magonjwa inajaza pengo la afya. Ali Almohammed, Meneja wa Dharura wa Afya wa Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka, ameonya kuwa katika maeneo mengi ya Sudan "magonjwa makali yamesababisha milipuko." Huko Darfur, surua imeenea hadi "kufikia kiwango cha mlipuko mkubwa," na takriban asilimia 75 ya wagonjwa wa surua hawajapata chanjo; kipindupindu na malaria pia vinaenea kote nchini.

Mesfin Teklu Tessema, Mkurugenzi Mkuu wa Kiufundi wa Afya wa Kamati ya Kimataifa ya Uokoaji, ameeleza hali hiyo kwa maneno: "Vipimo hivi vya kupunguza vinanyakua uwezo uliobaki — kufunga vituo, kuachisha wafanyakazi wa afya, na kukatiza ugavi wa dawa na matibabu ya lishe. Mfumo umevuka mipaka yake."

Marekani, wakati wa kukatiza fedha za kibinadamu upande mmoja, upande mwingine inazidi kuongeza shinikizo la kisiasa. Ripoti za Mashariki ya Afrika zinaeleza kuwa upande wa Marekani hivi karibuni umesisitiza Umoja wa Mataifa kutekeleza vikwazo dhidi ya pande zinazopigana nchini Sudan, ili kuwalazimisha kurudi kwenye meza ya mazungumzo. Tofauti kati ya maneno ya adhabu na hatua za kibinadamu, hivyo, inajidhihirisha kwa njia inayoweza kupimwa katika vituo vya afya vya Darfur na Gedarif — zahanati zilizofungwa, wafanyakazi wa afya waliyoachishwa kazi, na milipuko ya magonjwa inayoenea bila ya hali za msingi za matibabu.