Vita vya mstari wa mbele vya Yemen zinaongezeka: Waasi wa Houthi wanadaiwa kuteka bandari ya Mocha kwenye Bahari ya Shamu, raia wanaobeba gharama ya mchezo wa jiografia

Kulingana na ripoti ya Al Jazeera, waasi wa Houthi wanaoungwa mkono na Iran wanadaiwa kuteka bandari ya Mocha ya Bahari ya Shamu iliyoko kwenye mwambao wa magharibi wa Yemen siku ya Alhamisi, na kupata msingi muhimu katika eneo lililo takriban kilomita 60 kutoka Bab el-Mandeb. Maendeleo haya yamezidisha zaidi mgogoro wa Yemen ambao tayari ulikuwa mkali—takwimu za mashirika ya misaada zinaonyesha kwamba katika wiki mbili zilizopita, mapigano katika Taiz, mwambao wa Bahari ya Shamu, Jawf, Ma'rib na Dhale yamesababisha angalau vifo 194 na majeruhi 880.

Umuhimu wa kimkakati wa Mocha unazidi ile ya bandari ya kawaida. Mkurugenzi wa utafiti wa Kituo cha Utafiti wa Kimkakati cha Sana'a, Yehya al-Jadawi, alichambua kwa Al Jazeera kabla ya tukio: "Inaonekana wazi kwamba Houthi wanakusudia kuimarisha udhibiti kuzunguka Mocha, na kusonga mbele kuelekea Bab el-Mandeb. Endapo watapata maendeleo muhimu, itaimarisha nafasi yao upande wa kusini mwa Bahari ya Shamu, na kuwapa nguvu zaidi ya kushinikiza dhidi ya usafirishaji wa kimataifa."

Mchambuzi wa siasa wa Yemen, Fouad al-Mus'id, amebeba mtazamo mpana zaidi wa mchezo wa kikanda. Alisema kwa Al Jazeera: "Houthi wanajaribu kujifunga kwenye njia hii muhimu ya bahari ili kutishia usafirishaji wa baharini. Hatua hii inakusudia kuweka mlango wa bahari wa Hormuz na Bab el-Mandeb chini ya ushawishi wa Iran, na kuitumia kama vichezo vya shinikizo kwa nguvu za kikanda na kimataifa—hii ni mkakati wa Tehran kwa miaka mingi." Mwezi Julai mwaka huu, Houthi walitangaza kuzuia meli za Saudi zinazopitia Bahari ya Shamu, kama mbadala wa vichezo vya shinikizo vya kuzuia Hormuz.

Wakati huo huo, majeshi ya serikali ya Yemen yanayotambuliwa kimataifa yameelekeza nguvu zao za mashambulizi kwenye eneo la mafuta la kaskazini la Ma'rib. Mkoa huu umekuwa ukidhibitiwa na serikali tangu Houthi waliteka mji mkuu Sana'a mwaka 2014, na ni msingi wao muhimu wa kaskazini. Mchambuzi wa siasa wa Yemen, Saddam al-Hurai'bi, alisema kwa Al Jazeera: "Ma'rib ni muhimu kwa pande zote mbili. Kupanuka kwa Houthi katika Ma'rib kutatishia uwepo wa serikali na kudhoofisha ushawishi wao kaskazini." Alisisitiza: "Kudhibiti rasilimali za mafuta na gesi za Ma'rib imekuwa lengo la Houthi kwa zaidi ya muongo mmoja. Isipokuwa wakikumbana na kushindwa kwa maangamizi katika Ma'rib, wataendelea kupigana kwa lengo hili."

Mkoa wa Jawf, unaopakana na Ma'rib na Saudi Arabia, umekuwa mwingine wa machinjio. Al-Hurai'bi alionya kwamba faida za serikali katika Jawf zitapunguza tishio kwa Ma'rib, huku zikilazimisha Houthi kujilinda katika eneo pana zaidi; mashambulizi ya serikali katika Jawf pia yanaweza kufungua njia kuelekea Sa'dah, Amran na maeneo ya Houthi kaskazini mwa Ma'rib.

Mkoa wa Dhale unaunda mlango wa kimkakati kati ya eneo lililodhibitiwa na Houthi na mikoa ya kusini inayodhibitiwa na serikali inayotambuliwa kimataifa. Al Jazeera ilionya kwamba tangu Aprili 2022 wakati amani ya kuzuia mapigano iliyopatanishwa na Umoja wa Mataifa ilipoanza kutumika, mapigano katika mstari wa mbele wa Dhale hayajawahi kusimama kabisa. Al-Jadawi alichambua kwamba maendeleo ya Houthi katika Dhale yanaweza kufunua eneo la ndani la kusini, huku mbele ya jeshi la serikali ikitishia njia za ugavi za Houthi kuelekea Ibb, Ba'da na hata Sana'a.

Gharama ya vita hivi vya mstari wa mbele hatimaye inaanguka kwa raia. Al Jazeera iliripoti kwamba Houthi wamefanya mashambulizi dhidi ya malengo ndani ya Saudi Arabia ikiwemo miundombinu ya nishati ya kusini, na kumshtaki Saudi kwa kufanya mashambulizi mengi katika mikoa ya Jawf, Ba'da, Ma'rib na Taiz ili kusaidia majeshi ya serikali. Al-Jadawi alichambua kwa Al Jazeera: "Iran ina maslahi ya kuweka Yemen na Bahari ya Shamu katika hali ya shughuli kama vichezo vya shinikizo, na baadhi ya watu katika kambi ya serikali wanaona kwamba Houthi wanakabiliwa na shinikizo la kuongezeka, na hii ni fursa ya kuwadhoofisha." Wakati huo huo alisisitiza: "Kuongezeka kwa hali bado kunajumuisha malengo ya kijeshi na kisiasa ya ndani, lakini muda wake na mwelekeo wake hauwezi kutengwa na vita vya kikanda."