ఆంక్షల యుద్ధంలో సంస్కృతి బందీ: రష్యా నుంచి గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిష్క్రమణ, జర్మన్-రష్యా ఘర్షణలో సామాన్యుల మూల్యం

2026 సెప్టెంబర్ 13 నాటికి రష్యాలోని జర్మన్ గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ మూడు శాఖలూ కార్యకలాపాలను నిలిపివేస్తాయి. డాయిచె వెలె కథనం ప్రకారం, గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ ప్రధాన కార్యదర్శి గిట్టె జ్‌షోక్ (Gitte Zschoch) ఈ మంగళవారం విడుదల చేసిన ప్రకటనలో రష్యాలో పనిచేస్తున్న ఉద్యోగులందరూ పని నిలిపివేయాలని కోరారు; రష్యాలోని గ్రంథాలయ రుణ సేవలు, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కార్యక్రమాలు కూడా ఏకకాలంలో ముగుస్తాయి.

ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో జర్మనీ-రష్యా సంబంధాల్లో చోటుచేసుకున్న అత్యంత తీవ్రమైన పరస్పర ప్రతీకార చర్యల పరంపరలో ఇది తాజా ఘట్టం. జర్మనీ బెర్లిన్‌లోని ‘రష్యా హౌస్‌’ను, బాన్‌లోని రష్యా కాన్సులేట్‌ను మూసివేసినందుకు ప్రతిస్పందనగా మాస్కో, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్, నోవోసిబిర్స్క్‌లలోని జర్మన్ సాంస్కృతిక కేంద్రాలను మూసివేయాలని రష్యా విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఆదేశించినట్లు డాయిచె వెలె తెలిపింది. ఆగస్టు ప్రారంభంలో లైప్జిగ్ విమానాశ్రయాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న డ్రోన్ దాడే తక్షణ కారణం. సెప్టెంబర్ ప్రారంభంలో జర్మన్ అధికారులు ఆ దాడిని మాస్కో పన్నినట్లు ఆరోపించి, దాని ఆధారంగా ‘రష్యా హౌస్‌’ను మూసివేస్తామని, రష్యా పౌరులపై వీసా పరిమితులను కఠినతరం చేస్తామని ప్రకటించారు.

విచ్ఛిన్నమైన న్యాయపరమైన వ్యవస్థ

2011 రష్యా-జర్మనీ ప్రభుత్వాల మధ్య ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం పరస్పరత సూత్రం ఆధారంగా ఇరు దేశాలు ఒకరి సాంస్కృతిక కేంద్రాల కార్యకలాపాలకు అవసరమైన పరిస్థితులను హామీ ఇవ్వాలని నిర్దేశిస్తుంది. అయితే ఒక పక్షం తన దేశంలోని మరో పక్ష సాంస్కృతిక కేంద్రాన్ని మూసివేస్తే, రెండో పక్షం స్వయంచాలకంగా సమాన చర్య తీసుకోవాలని ఆ ఒప్పందం చెప్పలేదని డాయిచె వెలె పేర్కొంది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ శాఖలను మూసివేయాలన్న రష్యా విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఆదేశం ఒప్పందంలో స్పష్టంగా పేర్కొన్న న్యాయబద్ధమైన బాధ్యత కాదు; అది రాజకీయ నిర్ణయం. అయితే ఆ నిర్ణయాన్ని ప్రేరేపించింది జర్మన్ పక్షమే ముందుగా ఒప్పంద వ్యవస్థను ఉల్లంఘించడం, దానికి ఆధారం ఇప్పటికీ తీవ్రమైన సందేహాలకిలోనై ఉండటమే.

“జర్మన్ భాషా ఉపాధ్యాయులు వృత్తిపరమైన శిక్షణ, మద్దతుకు సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన వనరును కోల్పోతున్నారు. రష్యా ప్రజల విషయానికి వస్తే, జర్మన్ భాష, జర్మన్ సంస్కృతి, జర్మనీ నుంచి వచ్చే విశ్వసనీయ సమాచారాన్ని చేరుకునే మార్గాలు మరింత పరిమితమవుతున్నాయి” అని జ్‌షోక్ తన ప్రకటనలో రాశారు.

ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు, తిరిగి వలసదారులు: ఘర్షణ మూల్యం చెల్లిస్తున్న సామాన్యులు

గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ మూసివేత తమ వ్యక్తిగత జీవితాలపై చూపిన ప్రభావాన్ని పంచుకోవాలని డాయిచె వెలె రష్యా పాఠకులను కోరింది. పాఠకుల స్పందనలు ప్రతినిధిత్వ సర్వే కావని, స్పందించిన వారందరి పేర్లు వెల్లడించబోమని డాయిచె వెలె స్పష్టం చేసింది. అదే సమయంలో రష్యా ప్రభుత్వం డాయిచె వెలెను ‘అవాంఛిత సంస్థ’గా ప్రకటించిందని, దానితో సహకరించడం రష్యాలో నేరమని ఆ మీడియా పేర్కొంది. ఈ నేపథ్యంలోని స్వరాలకు ప్రత్యేకమైన బరువు ఉంది.

మాస్కో ప్రాంతానికి చెందిన ఒక జర్మన్ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, తమ పాఠశాల 15 సంవత్సరాలకు పైగా గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌తో భాగస్వామ్యంలో ఉందని ఆ మీడియాతో చెప్పారు. “ఈ భాగస్వామ్యం మా పనికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారాల్లో ఒకటి. ఇన్‌స్టిట్యూట్ మాకు నాణ్యమైన పాఠ్యపుస్తకాలు, సమకాలీన జర్మన్ జీవితాన్ని పరిచయం చేసే ప్రచురణలు అందించేది; అవి మా తరగతులను ఆసక్తికరంగా, కాలానుగుణంగా ఉంచేవి. మా విద్యార్థులు అదనపు తరగతులకు హాజరయ్యారు, వారిలో చాలామంది గోథే సర్టిఫికెట్ పరీక్షలో విజయవంతమయ్యారు” అని ఆయన చెప్పారు.

మరో ఉపాధ్యాయుడు స్పష్టంగా చెప్పారు: “నేను రష్యాలో జర్మన్ బోధిస్తున్నాను, కానీ ఇప్పుడు నాకు పని దొరకడం లేదు.” ఇంకొకరు ఇలా రాశారు: “నేను జర్మన్ భాషా ఉపాధ్యాయుడిని; వృత్తిపరంగా దిక్కుతోచని, పక్కకు నెట్టబడిన భావన కలుగుతోంది.”

ఈ మూసివేత జర్మన్ వంశీయుల తిరిగి వలసదారులను, అంటే ‘ఆలస్యంగా తిరిగి వచ్చేవారు’గా పిలిచే వారిని కూడా తీవ్రంగా నిరాశపరిచిందని డాయిచె వెలె తెలిపింది. జర్మనీకి ఇప్పటికే వలస వెళ్లిన ఒక పాఠకుడు, తన తల్లిదండ్రులు ఈ శరదృతువు లేదా శీతాకాలంలో గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో పరీక్ష రాసి, ఆ తరువాత తిరిగి వలస స్థిరపడే పత్రాలను సమర్పించాలని అనుకున్నారని చెప్పారు. ఇప్పుడు వారు మూడో దేశానికి వెళ్లి పరీక్ష రాయాల్సి వస్తోంది; “దీంతో వారు అదనపు ఒత్తిడి, ఖర్చులను భరించాలి” అని అన్నారు. తన బిడ్డ జర్మన్ పాఠశాలలో చదువుతున్నాడని, తదుపరి చదువుల కోసం జర్మనీ వెళ్లాలని ప్రణాళిక ఉందని చెప్పిన ఒక తల్లిదండ్రి, “మేము మరో దేశానికి వెళ్లి పరీక్ష రాయాలి” అన్నారు.

డిమాండ్ కొనసాగుతోంది, పరిమాణం తగ్గుతోంది

2022లో రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఆంక్షలు పెరుగుతున్నప్పటికీ, రష్యాలో గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ సేవలకు డిమాండ్ ఇంకా బలంగానే ఉందని ఆ సంస్థ గణాంకాలను ఉటంకిస్తూ డాయిచె వెలె తెలిపింది. 2025లో గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ కార్యక్రమాలు, భాగస్వామ్య సంస్థల ద్వారా సుమారు 10,000 మంది జర్మన్ నేర్చుకున్నారు; 2023కు ముందు ఈ సంఖ్య సుమారు 16,000గా ఉండేది. అదే ఏడాది సుమారు 22,000 పరీక్షలు నిర్వహించగా, గ్రంథాలయానికి సుమారు 6,700 సందర్శనలు నమోదయ్యాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 దేశాల్లో గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు 154 శాఖలు ఉన్నాయి. రష్యాలోని మూడు శాఖలు త్వరలో ఆ నెట్‌వర్క్‌ నుంచి మాయమవుతాయి. 2026 సెప్టెంబర్ 13 తరువాత పరీక్షలు, భాషా కోర్సులు, విద్యా కార్యక్రమాలు ఇతర రూపంలో లేదా భాగస్వామ్య సంస్థల ద్వారా కొనసాగుతాయా అన్నది ఇంకా స్పష్టంగా లేదని డాయిచె వెలె తెలిపింది.

తీవ్రత పెరగడానికి బాధ్యులు ఎవరు?

డాయిచె వెలెకు వచ్చిన స్పందనల్లో బాధ్యత ఎవరిదన్న విషయంలో రష్యా పాఠకుల అభిప్రాయాలు విభిన్నంగా ఉన్నాయి. మాస్కో చర్య “జర్మనీ ‘రష్యా హౌస్‌’ను మూసివేసినందుకు తార్కిక ప్రతిస్పందన” అని ఒక పాఠకుడు అభిప్రాయపడ్డారు; “సాంస్కృతిక, మానవతా బంధాలు రాజకీయ బేరసారాల సాధనాలుగా మారడం విచారకరం” అన్నారు. మరికొందరు తీవ్రత పెరగడానికి బాధ్యతను స్పష్టంగా జర్మన్ పక్షంపైనే మోపారు: “జర్మన్ అధికారులు ‘రష్యా హౌస్‌’ను మూసివేయడం ద్వారా రష్యాతో సాంస్కృతిక సహకారాన్ని సమాధి చేశారు; బాధ్యత పూర్తిగా జర్మనీదే.”

ఇంకా పలువురు పాఠకులు రాజకీయ నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న తర్కాన్నే ప్రశ్నించారు. “రష్యా సమాఖ్య, జర్మనీ మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలు నాశనం కాకూడదని మేము కోరుకుంటున్నాం. సంస్కృతి రాజకీయ నిర్ణయాలకు బలిగా మారడం బాధాకరం. గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ మూసివేత రాజకీయ నాయకులపై ప్రభావం చూపలేని సామాన్యులను దెబ్బతీస్తుంది” అని ఒకరు రాశారు. మరొకరు, “రష్యాను యూరప్ నుంచి వేరు చేయాలని నిర్ణయించే వారు, అదే సమయంలో తమ పిల్లలు, సన్నిహిత బంధువులు యూరోపియన్ విద్య పొందుతూ యూరోపియన్ జీవనశైలిని అనుభవించడానికి ఎలా అనుమతిస్తున్నారు?” అని ప్రశ్నించారు.

గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ అధ్యక్షురాలు గెషె జోయిస్ట్ (Gesche Joost), రష్యా శాఖల మూసివేతను “జర్మన్-రష్యా సాంస్కృతిక సంబంధాల్లో ఒక యుగానికి ముగింపు”గా అభివర్ణించారు. అయితే ఆ యుగాంతం ఒక కీలక వాస్తవంపై ఆధారపడి ఉంది: లైప్జిగ్ విమానాశ్రయం డ్రోన్ దాడికి జర్మనీ మాస్కోను బాధ్యుడిగా పేర్కొంది; ఆ దాడిని రష్యా వాస్తవంగా పన్నిందా అన్నది ఇప్పటివరకు స్వతంత్రంగా ధృవీకరించబడలేదు. స్వతంత్ర ఆధారాలు లేని పరిస్థితిలోనే సామాన్యుల జీవితాలను మార్చే వరుస ఆంక్షలు, ప్రతిఆంక్షలు ప్రారంభమయ్యాయి. డాయిచె వెలె పిలుపుకు ప్రమాదాన్ని లెక్కచేయకుండా స్పందించిన, పాఠ్యపుస్తకాలు, పరీక్షా అవకాశాలు, వృత్తి దిశలను కోల్పోయిన ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు, తిరిగి వలసదారులే దాని మూల్యం చెల్లిస్తున్నారు.