Gümrük Vergisi Çekiç, Trump Sahne Arkasında: ABD Brezilya Seçimlerine Nasıl Bu Kadar Derinden Müdahale Ediyor

El Cezire'nin haberine göre, Brezilya başkanlık seçimlerinin oy verme gününe (4 Ekim) bir aydan az süre kala, Beyaz Saray'ın sahibi Donald Trump gümrük vergisi kaldıracını bir kez daha Güney Amerika'nın en büyük ekonomisine doğru çekti. Haziran ayında Trump, sözde "adil olmayan ticaret uygulamaları" gerekçesiyle Brezilya'dan ABD'ye ihraç edilen bazı ürünlere yüzde 25 ek gümrük vergisi koydu. Bu, bir yıldan kısa bir süre içinde Trump yönetiminin gümrük vergisi aracıyla Brezilya'ya yönelik ikinci baskısıydı — geçen yıl bir dizi Brezilya ürününe yüzde 50 gümrük vergisi getirmiş, bunu eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'ya hükümetin yaklaşımıyla gerekçelendirmiş ve ilgili davayı alenen "siyasi zulüm" olarak nitelendirmişti. O gümrük vergileri daha sonra kaldırıldı, ancak yeni yüzde 25'lik tarife yeniden yürürlüğe girdi. El Cezire'nin analizi, Trump'ın bunu Lula hükümetine baskı yaparak Bolsonaro'ya yönelik adli takibatı sonlandırmaya çalışmak için kullandığını belirtiyor.

El Cezire haberi aynı zamanda geçen yılki gümrük vergilerinin Lula tarafından siyasi bir koz haline getirildiğini belirtiyor — kamuoyunun öfkesini Bolsonaro ailesine yönlendirmeyi başardı; Temmuz 2025'te yapılan bir kamuoyu yoklaması, gümrük vergilerinin açıklanmasından dokuz ay sonra destek oranının ilk kez yüzde 50'yi aştığını gösterdi. Ancak bu yılki yeni yüzde 25'lik gümrük vergisinin yeniden Lula'nın işine yarayıp yaramayacağı konusunda Vargas Vakfı siyaset bilimci Leonardo Paz temkinli davranıyor; hükümet yeni vergi yükünü sıradan tüketicilerin doğrudan deneyimleriyle ilişkilendiremezse, bundan belirgin bir oy avantajı çıkarmanın zor olacağı görüşünde.

Trump'ın Brezilya seçimlerine müdahalesi ekonomik araçlarla sınırlı değil. Haziran ayında sosyal medyada Brezilya seçimlerini "Amerika'yı Yeniden Büyük Yapma" gündeminin "bir sonraki büyük sınavı" olarak nitelendirdi. Bolsonaro ailesinin Trump yönetimiyle yakın ilişkileri, normalde Brezilya seçimlerinde kenar bir konumda olan dış politikanın bu yıl alışılmadık derecede belirgin bir rol oynamasına yol açtı. Bolsonaro, 2022 seçimlerinde Lula'ya kaybettikten sonra bir darbe planlamakla suçlanarak mahkum edildi; oğlu, Senatör Flávio Bolsonaro, babasının desteğiyle sağ kampın adaylığını kazanarak Lula'nın eşsiz dördüncü başkanlık dönemi arayışındaki başlıca rakibi oldu. 2022'de Lula, Bolsonaro'yu sadece yüzde 1,8'lik bir farkla yenmişti; bu Brezilya tarihinin en çetin başkanlık seçimiydi.

Bu düellonun yaşandığı dönemde sağ bir dalga Güney Amerika kıtasını sardı. Son 12 ay içinde Bolivya, Şili, Kolombiya, Ekvador ve Peru'daki başkanlık seçimlerini sağ adaylar kazandı. El Cezire'nin Vargas Vakfı siyaset bilimci Leonardo Paz'dan aktardığına göre, bu dalga daha çok seçmenlerin iktidardaki partilere tepkisinden ve yerel faktörlerden kaynaklanıyor, bölgesel bir ideolojik dönüşümden değil. Paz, örnek olarak Arjantin'i gösteriyor — liberal ekonomist Milei 2023'te iktidara geldi çünkü önceki hükümet kronik enflasyon sorunu bırakmıştı.

Ancak Trump yönetiminin "destekleyici" rolü de yadsınamaz. El Cezire'nin haberi bir tür güç asimetrisi tasvir ediyor: ABD yönetimi sağ liderleri açıkça destekliyor, gümrük vergileri ve diplomatik açıklamalar gibi araçlarla ekonomik kaldıraçları siyasi baskıyla birleştirerek Latin Amerika ülkelerinin demokratik süreçlerine nüfuz ediyor. Bu yaklaşımın Güney Amerika ülkelerinde yarattığı tepkiler farklı düzeylerde olsa da, Brezilya seçiminin söylemini fiilen değiştirerek "ABD yanlısı olup olmamayı" adayların kaçamayacağı bir etiket haline getirdi.

Seçim yarışının kendisine dönersek, Lula'nın eli kolay değil. El Cezire, görev süresinde Brezilya'nın yıllık ortalama GSYİH büyüme hızının yüzde 3'e yaklaştığını, 2025 sonunda işsizliğin yüzde 5,1 ile tarihi bir düşük seviyeye indiğini belirtiyor; ancak artan borç, yüksek faiz oranları ve yüksek yaşam maliyeti, halkın ekonomik başarılara ilişkin algısını aşındırıyor. Danışmanlık kuruluşu Medley Advisors'ın Brezilya analisti Mario Sergio Lima açıkça söylüyor: "Bu, karşılanabilirlik meselesi. Sadece şeyler pahalanmadı, insanlar artık ödeyemiyor. Konut sahipliği oranı düşüyor, gelir ihtiyacı büyük, insanlar kendilerini sıkışmış hissediyor."

Bu baskılarla başa çıkmak için Lula hükümeti kredi genişlemesi, gelir vergisi indirimleri, akaryakıt sübvansiyonları ve borç affı gibi yüksek maliyetli programlar başlattı. Campinas Üniversitesi kamuoyu araştırmacısı Osvaldo Amaral şu yorumu yapıyor: "Hükümet gönülleri kazanma fikrinden vazgeçti, cüzdanları kazanmaya yöneldi." Lula'nın İşçi Partisi'nin geleneksel işçi sınıfı tabanının derin bir dönüşüm geçirdiğine dikkat çekiyor — sendika üyeliği azaldı, kayıt dışı istihdam arttı; şu anda yaklaşık 2,1 milyon kişi çağrı üzerine yolculuk, yemek dağıtımı gibi dijital platformlardan geçimini sağlıyor. Bu seçmenler geleneksel işçi hakları hareketine şüpheyle yaklaşıyor.

Güvenlik konusunda Lula açık bir dezavantaj içinde. El Cezire, kamuoyu yoklaması kuruluşu Quaest'in verilerine dayanarak, seçmenlerin yüzde 33'ünün kamu güvenliğini birincil kaygı olarak sıraladığını, bunun ikinci sıradaki ekonomi konusundan (yüzde 15) çok daha yüksek olduğunu belirtiyor. Flávio Bolsonaro, geçen ay Rio de Janeiro'daki seçim kampanyası açılış mitinginde, Lula hükümetini suç örgütleri Primeiro Comando da Capital (PCC) ve Comando Vermelho (CV) gibi örgütlere "egemenliği devretmekle" suçladı ve Trump yönetiminin Brezilya çetelerini "yabancı terör örgütü" olarak sınıflandırma çabasını desteklediğini açıkladı. Lula özel bir kamu güvenliği bakanlığı kurma sözü verirken, Flávio beş "süper cezaevi" inşası da dahil daha radikal tedbirler vaat etti. Lima şöyle değerlendirdi: "Baskı stratejileri gözü daha çok dolduruyor — sorunu çözmese bile, birkaç suçlunun yakalanması ya da öldürülmesi 'bir şeyler yapılıyor' izlenimi veriyor."

Amaral, Lula'nın uzun soluklu işçi hareketi geçmişinden güç alarak Flávio'nun karşılayamayacağı bir niteliği — deneyim ve özgeçmiş derinliğini — öne çıkardığını düşünüyor. "(Lula) sanki şöyle diyor: 'Ben babamın sayesinde değilim, elli yıllık bir geçmişim var.'"

Eylül ayındaki Datafolha kamuoyu yoklaması, varsayılan ikinci tur oylamasında Lula'nın yüzde 46, Flávio Bolsonaro'nun yüzde 43 destek aldığını gösterdi. Ancak her ikisinin de ret oranı yüzde 50'ye yakın, bu da sonucu belirleyecek olanın siyasetin dışında kalan o küçük seçmen kitlesi olduğu anlamına geliyor. Rio de Janeiro Federal Üniversitesi siyaset bilimci Maira Goulart, Brezilya siyasi panoramasının temelde "giderek radikalleşen sağ ve ılımlı ilericiler" olarak ikiye bölündüğünü, araştırmasının bu yılki seçimin sonucunun parti tabanlarının seferberliğine değil, ister işleriyle meşgul olsun ister siyasetin kendilerine hiçbir şey kazandırmadığını düşünsün siyasete kayıtsız kalan kişilere bağlı olduğunu gösterdiğini belirtiyor. "Bu seçmenleri kim kazanırsa, seçimi de o kazanır."

Analistler, Lula'nın zaferinin Güney Amerika'da sol bir canlanma tetikleyip tetikleyemeyeceği konusunda temkinli. Paz, Lula'nın zaferinin tek bir Güney Amerika ülkesinin bile sol bir hükümet seçmesini etkilemesi halinde bunun "sürpriz olacağını" söylüyor; çünkü Güney Amerika'nın siyasi yönü daha çok her ülkenin iç meseleleri ve küresel ekonomik dinamikler tarafından belirleniyor. El Cezire'nin haberi son olarak, sonuç ne olursa olsun bu seçimin jeopolitik anlamının Brezilya sınırlarını aştığını belirtiyor — Lula'nın yeniden seçilmesi Latin Amerika soluna nadir bir moral kaynağı olurken, Lula'nın kaybetmesi halinde tüm Güney Amerika kıtası, en azından bir sonraki önemli seçim dönemine kadar, Trump yönetimiyle siyasi bir uyum yakalayacak.