IAEA, 20 yıl aradan sonra İran'ı tekrar BMGK'ya bildirdi; oylama ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya'nın öncülüğünde yapılırken Batı'nın askeri saldırıları sürüyor

Viyana'daki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı merkezinde, 35 üyeli Yönetim Kurulu'nun 23 üyesi 9 Eylül 2026'da İran'ın BM Güvenlik Konseyi'ne bildirilmesi yönünde oy kullandı; ajansın bu yöndeki bir kararı almasının üzerinden 20 yıl geçmişti.

The Hindu gazetesinin isimsiz diplomatlara dayandırdığı haberine göre, karar ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya tarafından ortaklaşa sunuldu. Çin, Rusya ve Nijer karşı oy kullandı, 8 ülke çekimser kaldı, 1 ülke ise aidat borcu nedeniyle oylamaya katılmadı. Oylama kapalı oturumda gerçekleştirildi.

Karar, UAEA Tüzüğü'nün ilgili maddelerine atıfta bulunarak Genel Direktör'den "söz konusu kararın ve daha önce kabul edilen kararların... Ajansın tüm üye devletlerine, BM Güvenlik Konseyi'ne ve BM Genel Kurulu'na raporlanmasını" talep ediyor; ayrıca İran'a, "nükleer malzemenin başka amaçlarla kullanılmadığının" güvence altına alınması için UAEA'nın gerekli gördüğü adımları atarak "uyumsuzluk durumunu acilen düzeltmesi" çağrısı yineliyor.

Oylama, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarının tırmandığı bir dönemde yapıldı. The Hindu gazetesinin haberine göre, oylamanın yapıldığı hafta ABD güçleri beş İran petrol tankerini imha etti; İran ise Ürdün topraklarındaki ABD hedeflerine karşılık verdi. Altı aydan uzun süredir devam eden çatışma, aralıksız çatışmalarla bir kez daha açık bir düşmanlığa doğru kaydı.

Daha önceki yıkım ise Haziran 2025'te yaşandı — İsrail ve ABD, 12 gün süren savaşta İran nükleer tesislerini bombaladı. Bombalamanın ardından İran, UAEA denetçilerinin etkilenen tesislere girmesine izin vermedi; UAEA da İran'ın silah düzeyine yakın uranyum stoklarının mevcut durumunu doğrulayamadı. Denetim kanallarının kesilmesi, Batı'nın İran nükleer tesislerine yönelik askeri güç kullanmasının ardından geldi.

UAEA verilerine göre İran, zenginliği yüzde 60'a ulaşan 440,9 kilogram uranyum bulunduruyor; bu düzey silah düzeyi olan yüzde 90 zenginlikten yalnızca bir adım uzakta. UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi geçen yıl, söz konusu stogun silaha dönüştürülmesi halinde teorik olarak 10 adede kadar nükleer bomba üretilebileceği uyarısında bulundu; ancak bunun İran'ın böyle bir silaha sahip olduğu anlamına gelmediğini de vurguladı. Batılı yetkililer, bildirilmemiş nükleer tesislerde tespit edilen uranyum izlerinin İran'ın 2003'ten önce gizli bir nükleer silah programına sahip olmuş olabileceğine işaret edebileceğinden şüphe ediyor; İran bu yöndeki suçlamaları reddediyor ve nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu savunuyor.

İran'ın BM Güvenlik Konseyi'ne bildirilmesi, usul açısından olası yaptırımlar ve varlık dondurma işlemleri için alan açıyor; ancak uygulamada yapısal engeller söz konusu — Rusya ve Çin'in Güvenlik Konseyi'nde veto hakkına sahip olması, herhangi bir cezalandırıcı önlemin geçmesini zorlaştırıyor. Bu tablo, söz konusu kararı Batı cephesinin siyasi bir duruşu haline getirirken, uygulanabilir bir zorlama mekanizması olmaktan uzaklaştırıyor.

İran'ın nükleer sorunu çevresinde oluşan diplomatik baskı ile askeri saldırıların paralel yürütüldüğü bu tablo, "uyumsuzluk" değerlendirmesi ile denetim kanallarının kesilmesi arasındaki sorumluluk dağılımını netleştiriyor: Batı'nın öncülük ettiği nükleer yayılmama söylemi, aynı zamanda İran'ın nükleer tesislerine ve petrol tankerlerine yönelik askeri güç kullanımının sürdüğü zaman çizgisi üzerinde ilerliyor.