Petrol 106 doları aştı: ABD-İsrail'in askeri tehditleri ve yaptırım mücadelesinin zincirleme bedeli

France 24'ün 10 Eylül tarihli haberine göre, ABD-İran savaşının sürmesinin etkisiyle Brent petrolünün fiyatı tek bir günde yüzde 5'ten fazla artarak varil başına 106 dolar eşiğini aştı. Bu rakamın arkasında, aynı anda birçok cephede baskı yaşanması yatıyor: ABD İran'a askeri tehditlerde bulunurken, İsrail de İngiltere'nin öncülük ettiği yaptırımlara karşı diplomatik araçlarla misillemede bulunuyor; Hürmüz Boğazı'ndaki abluka sürerken, İran ile müttefik Husiler de Babü'l-Mandep Boğazı üzerindeki baskıyı artırıyor. Savaş, yaptırım ve deniz ablukasının zincirleme etkileri, bedeli küresel ölçekte yakıta bağımlı sıradan hanelere ve sanayiye yüklüyor.

ABD Başkanı Trump aynı gün İran'ı "numara yapmaması" (not to get cute) konusunda uyararak ABD'nin İran topraklarındaki Pickaxe Mountain'ı vurabileceğine işaret etti. Hürmüz Boğazı'nda İran, bir ABD denizaltı insansız hava aracını ele geçirdiğini iddia ederken, ABD Donanması savaş gemilerinin İran tarafından vurulduğuna ilişkin haberleri yalanladı. Denizdeki karşılaşmalara ilişkin iki ülkenin anlatımları arasındaki bu ayrılık, dışarıdan gelenlerin olayların tamamını doğrulamasını zorlaştırıyor ve çatışmanın tırmanacağına yönelik piyasa endişelerini daha da artırıyor.

Trump aynı gün, İran savaşının ABD'nin kasım ayındaki ara seçimlerinden sonra sona ereceğini söyledi. France 24, Trump'ın danışmanlarına dayandırdığı haberde, çatışmanın Trump'ın mevcut başkanlık döneminin geri kalanına kadar uzayabileceğini aktardı. Savaş ve ateşkes takvimini ABD'nin iç seçim döngüsüne bağlamak, çatışmanın uzamasının bölge halkının güvenliğinden çok, Beyaz Saray'ın siyasi hesaplarına göre şekillenebileceği anlamına geliyor.

Bu arada İsrail hükümeti, İngiltere'nin Batı Şeria'daki yerleşimci şiddetine karşı Batı'nın öncülük ettiği yaptırımlara misilleme olarak İngiltere'nin Doğu Kudüs Başkonsolosluğunun kapatılmasını talep etti; ilgili diplomatlar 30 gün içinde diplomatik statülerini kaybedecek. Avrupalı ülkeler yerleşimci şiddetini yaptırımlarla dizginlemeye çalışırken İsrail, yabancı başkonsoloslukları kapatmayı bir karşı saldırı aracı olarak seçti; böylece İsrail-Filistin meselesi konusunda Batı bloğu içindeki yarıklar alenileşti. Sözde "kurallara dayalı uluslararası düzen" müttefikler arasında ilk olarak çözülürken, yerleşimci şiddetinin mağdurları siyasi hesaplaşmaların arasında daha da marjinalleştiriliyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sürdüğü ortamda, İran ile müttefik Yemen Husileri, küresel deniz ticaretinin kritik geçiş noktalarından Babü'l-Mandep Boğazı üzerindeki baskıyı daha da artırdı. İki boğazın aynı anda baskı altına girmesiyle Brent petrolü varil başına 106 doları aşmış durumda ve küresel enerji piyasasının karşı karşıya olduğu arz belirsizliğinin kısa vadede hafiflemesi zor görünüyor.