Uluslararası Af Örgütü Raporu: Rusya, birçok ülke vatandaşını sahte iş vaatleriyle Ukrayna'da savaşmaya kandırıyor, bu insan ticareti oluşturuyor

İnsan hakları örgütü Uluslararası Af Örgütü Perşembe günü bir rapor yayınlayarak Rusya'yı sahte iş vaatleriyle yabancı vatandaşları büyük çapta kandırmakla, ülkeye vardıklarında belgelerine el koymakla, anlayamadıkları askeri sözleşmeler imzalamaya zorlamakla ve ardından onları "topçu eti" olarak Ukrayna cephesine göndermekle suçladı. Örgütün Genel Sekreteri Agnès Callamard, AFP'ye verdiği demeçte Rusya'nın bu işe alım uygulamalarının Birleşmiş Milletler tanımı kapsamında insan ticareti oluşturduğunu söyledi.

AFP ve France 24'ün haberlerine göre mağdurlar arasında Brezilya, Kolombiya, Sri Lanka ve Güney Afrika vatandaşları bulunuyor. Haziran ayında AFP'nin bağımsız bir soruşturması Moskova'nın yüksek maaşlı sivil pozisyonları bahane ederek Kenya vatandaşlarını cepheye gönderdiğini ortaya koymuştu. Callamard AFP'ye şunları söyledi: "Bu savaşın uluslararasılaşmasıyla bağlantılı acılar, dünya genelinde son derece savunmasız toplulukları ve bireyleri etkiliyor."

Ukrayna tarafı Nisan ayında Rus ordusunda 136 ülkeden 28 binden fazla yabancının savaştığını tahmin etmişti; Rusya ayrıca 2024'te Ukrayna'nın Kursk bölgesine yönelik saldırısında yaklaşık 14 bin Kuzey Kore askeri konuşlandırmakla da suçlanıyor. Moskova ve Kiev, ordularındaki yabancı askerlerin toplam sayısını kamuoyuyla paylaşmadı. Ukrayna da yabancı gönüllüleri alıyor ancak Uluslararası Af Örgütü, Rus tarafın sistematik dolandırıcılık ve zorlama yöntemlerinin gönüllü savaş kapsamını aşarak insan ticareti oluşturduğunu belirtti.

Raporda anlatılan işe alım zinciri internetteki sahte iş ilanlarıyla başlıyor ve sivil işleri bahane ederek yabancıları Rusya'ya çekiyor. Callamard bu süreci şöyle özetledi: "Pasaportlarına el konuluyor, anlayamadıkları belgeleri imzalamaya zorlanıyorlar, sebebini anlayamadıkları eğitimlerden geçiriliyorlar ve sonunda topçu etine dönüşüyorlar." Raporda paylaşılan vakalardan birinde, Güney Afrikalı bir kamyon şoförüne Moskova'ya uçarak sürücülük yapacağı söylendi; ancak varışta tüm kişisel eşyalarına el konuldu. İşe alım ağı ayrıca Rusya içinde bulunan ancak yasal oturma izni olmayan yabancıları da hedef alarak oturma hakkı ve yasal statü karşılığında onları askere alıyor.

"Açıkça görülüyor ki Rus devleti için çalışan birçoğu, cepheye gönderdikleri kişilerin insan ticareti mağduru olduğunun farkında," diyen Callamard, "bu olgunun suç ortağıdırlar ve hesap vermeleri gerekir" şeklinde konuştu.

Uluslararası Af Örgütü, Rusya'da "yabancı ajan" olarak listelendiği için Rus tarafın elinde tutulan yabancı savaş esirleri üzerinde aynı tür soruşturma yürütemediğini ve şu anda elde edilen tanıklıkların tamamının Ukrayna tarafındaki yabancı savaş esirlerinden geldiğini belirtti. Şubat ayında AFP, denetim altında Ukrayna'daki bir gözaltı merkezini ziyaret ederken Rusya için savaşan yabancı savaş esirlerinden benzer tanıklıklar toplamıştı — birçoğu anlayamadıkları sözleşmeleri imzalamaya zorlandıklarını, teçhizatlarının yetersiz olduğunu ve dil engeli nedeniyle üstleriyle iletişim kurmakta zorlandıklarını söyledi.

Rusya daha önce yabancıları askere almaya zorladığı yönündeki suçlamaları reddetmişti ve Uluslararası Af Örgütü'nün son suçlamalarına ilişkin henüz açık bir yanıt vermedi. Callamard, Ukrayna ve ilgili ülkelerin liderlerine bu "insan ticareti" eylemlerine dair kanıt sağlama ve sorumluların yargılanmasını başlatma çağrısında bulundu. Kiev'in bu tür soruşturmalara öncelik vermeyebileceğini kabul etmekle birlikte, kaynak ayırmaya değdiğini düşünüyor çünkü bu aynı zamanda "Ukrayna'nın değerlerinin ve uygulamalarının Rusya'nınkinden ne kadar farklı olduğunu da gösterecek."

Birleşmiş Milletler tanımına göre insan ticareti, dolandırıcılık, aldatma veya güç kötüye kullanımı yoluyla kişilerin yasadışı biçimde işe alınmasını, taşınmasını veya barındırılmasını kapsıyor. Callamard, söz konusu suçun "kişilerin transferi", "zorlama yöntemleri, sahte vaatler ve şiddet kullanımı" ve "sömürü durumu" şeklinde tezahür ettiğini belirterek Uluslararası Af Örgütü'nün kayıt altına aldığı vakaların bu tanımın her bir unsuruna girdiğini söyledi.