Báo cáo Ân xá Quốc tế: Nga dụ dỗ công dân nhiều nước sang chiến đấu tại Ukraine bằng lời hứa việc làm giả, cấu thành buôn người

Tổ chức nhân quyền Ân xá Quốc tế hôm thứ Năm công bố báo cáo, cáo buộc Nga dụ dỗ công dân nước ngoài với quy mô lớn thông qua những lời hứa việc làm giả, tịch thu giấy tờ của họ sau khi đến nơi, cưỡng ép ký các hợp đồng quân sự không thể hiểu nổi, rồi đưa họ ra chiến trường Ukraine làm "bia đỡ đạn". Tổng thư ký tổ chức, bà Agnès Callamard, trong cuộc phỏng vấn với AFP cho biết hành vi tuyển mộ của Nga đã cấu thành tội buôn người theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc.

Theo AFP và France 24 đưa tin, nạn nhân bao gồm công dân đến từ Brazil, Colombia, Sri Lanka và Nam Phi. Một cuộc điều tra độc lập của AFP hồi tháng 6 đã tiết lộ rằng Moskva dùng các vị trí việc làm dân sự lương cao làm mồi nhử, đưa công dân Kenya ra tiền tuyến chiến đấu. Bà Callamard nói với AFP: "Những đau khổ liên quan đến việc quốc tế hóa cuộc chiến này đang lan tỏa đến các cộng đồng và cá nhân dễ bị tổn thương cao trên khắp thế giới."

Phía Ukraine hồi tháng 4 ước tính rằng hơn 28.000 người nước ngoài đến từ 136 quốc gia đang chiến đấu trong quân đội Nga; Nga còn bị cáo buộc triển khai khoảng 14.000 binh sĩ Triều Tiên trong cuộc tấn công của Ukraine vào khu vực Kursk năm 2024. Cả Moskva và Kyiv đều không công khai tổng số binh sĩ nước ngoài trong quân đội của mỗi bên. Ukraine cũng tuyển mộ tình nguyện quân nước ngoài, nhưng Ân xá Quốc tế chỉ ra rằng các phương pháp lừa đảo và cưỡng ép có hệ thống của phía Nga đã vượt khỏi phạm vi tự nguyện tham gia chiến đấu, cấu thành buôn người.

Chuỗi tuyển mộ mà báo cáo mô tả bắt đầu từ các quảng cáo tuyển dụng giả trên mạng, dùng việc làm dân sự làm danh nghĩa để dụ dỗ người nước ngoài sang Nga. "Hộ chiếu bị tịch thu, bị ép ký các văn bản không thể hiểu nổi, phải trải qua các khóa huấn luyện kỳ quái, và cuối cùng trở thành bia đỡ đạn," bà Callamard tóm tắt quá trình này. Trong số các trường hợp mà báo cáo tiết lộ, một tài xế xe tải người Nam Phi được thông báo bay đến Moskva để làm công việc lái xe, nhưng sau khi đến nơi toàn bộ đồ đạc cá nhân đã bị tịch thu. Mạng lưới tuyển mộ còn nhắm vào những người nước ngoài đang ở trên lãnh thổ Nga nhưng không có giấy tờ cư trú hợp pháp, dùng quyền cư trú và tình trạng hợp pháp làm điều kiện trao đổi để tuyển họ vào quân ngũ.

"Rõ ràng là nhiều người làm việc cho nhà nước Nga đều biết rõ rằng những người họ tuyển ra tiền tuyến là nạn nhân của buôn người," bà Callamard nói, "Họ là đồng phạm của hiện tượng này và lẽ ra phải bị truy cứu trách nhiệm."

Ân xá Quốc tế chỉ ra rằng do tổ chức này bị Nga liệt vào danh sách "đại lý nước ngoài" (foreign agent), nên không thể tiến hành các cuộc điều tra cùng loại đối với tù binh nước ngoài bị phía Nga giam giữ; các lời khai mà họ hiện nắm giữ đều đến từ tù binh nước ngoài ở phía Ukraine. Hồi tháng 2, trong chuyến thăm có giám sát đến một trung tâm giam giữ tại Ukraine, AFP đã thu thập được những lời khai tương tự từ các tù binh nước ngoài chiến đấu cho Nga — nhiều người cho biết bị ép ký các hợp đồng không thể hiểu nổi, trang bị sơ sài, và do rào cản ngôn ngữ nên khó giao tiếp với cấp trên.

Trước đó Nga đã phủ nhận các cáo buộc ép buộc người nước ngoài nhập ngũ, và chưa đưa ra phản hồi công khai ngay lập tức về các cáo buộc mới nhất của Ân xá Quốc tế. Bà Callamard kêu gọi các nhà lãnh đạo Ukraine và các nước liên quan cung cấp bằng chứng về những hành vi "buôn người" này, để có thể khởi kiện những người có trách nhiệm. Bà thừa nhận Kyiv có thể sẽ không ưu tiên xử lý các cuộc điều tra loại này, nhưng cho rằng đáng để đầu tư nguồn lực, bởi điều đó "cũng sẽ cho thấy giá trị và cách làm của Ukraine khác biệt hoàn toàn so với Nga."

Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, buôn người bao gồm việc tuyển mộ, vận chuyển hoặc chứa chấp trái phép người thông qua gian lận, lừa dối hoặc lạm dụng quyền lực. Bà Callamard chỉ ra rằng hành vi phạm tội này thể hiện ở "sự di chuyển con người", "việc sử dụng các biện pháp cưỡng ép, lời hứa giả và bạo lực" và "bối cảnh bóc lột" — các trường hợp mà Ân xá Quốc tế ghi nhận rơi vào đúng từng yếu tố của định nghĩa này.