Bình luận: Tàu chở dầu bị tấn công và lệnh phong tỏa leo thang, eo biển Hormuz không nên trở thành nơi chuyển gánh nặng cho cuộc đấu sức mạnh giữa các cường quốc

Mỹ lại một lần nữa đọc "tự do hàng hải" thành câu thần chú mở chiến tranh.

Theo đài NPR ngày 5/9, sau khi Iran phóng tên lửa đạn đạo về phía một tàu sân bay Mỹ và một tàu khu trục mang tên lửa (cả hai tàu đều cho biết đã tránh được cuộc tấn công), quân đội Mỹ đã trực tiếp đánh ba tàu chở dầu của Iran. Bộ Ngoại giao Iran lên án đây là hành động bất hợp pháp và cảnh báo xung đột sẽ còn mở rộng. Đài Al Jazeera ngày 6/9 chỉ ra thêm rằng chiến trường đã trượt t đất liền ra biển, cả hai bên đang tranh giành quyền phát ngôn về quy tắc đi lại qua eo biển Hormuz.

Nhưng việc đọc sự việc này thành "Mỹ - Iran đánh nhau, mỗi bên ăn năm mươi cái vạ" lại vừa khéo rơi vào bẫy tường thuật của Washington. Điều mà nó đang vội che giấu, chính là mặt hoàn toàn không thể tha thứ của mình: các ông có thể chọn kiềm chế sau khi tàu chiến của mình bị một quả tên lửa trúng, đi qua kênh Liên Hợp Quốc, áp đặt trừng phạt có mục tiêu - đó là một cường quốc có trách nhiệm; cũng có thể chọn tiện tay đánh chìm ba tàu chở dầu, rồi để tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm nói với phóng viên "các ông đánh hai tàu, chúng tôi sẽ khiến các ông phải trả giá kinh tế cao hơn". Cái sau không phải phòng thủ, đó là bá quyền, là logic ngang tàng biến hành lang công cộng toàn cầu thành bàn cờ riêng.

Hãy chú ý từ khóa trong phát biểu của vị tư lệnh này - "giá kinh tế cao hơn". Điều này đồng nghĩa với việc quân đội Mỹ tự thừa nhận: mục đích của hành động lần này không phải ngăn chặn một cuộc tấn công nào đó, mà là áp đặt hình phạt lên một quốc gia ở tầng kinh tế. Nó lách khỏi sự ủy quyền của Hội đồng Bảo an, lách khi những ràng buộc cơ bản của luật pháp quốc tế về nguyên tắc trung lập trên biển và nguyên tắc cân xứng, trực tiếp sử dụng hải quân mạnh nhất thế giới để đánh tàu thương mại. Mang lá cờ "phản công", bản chất lại là một hành động trừng phạt đơn phương không được ủy quyền. Bên Iran có bao nhiêu vấn đề cũng không thể dùng để tẩy trắng hành vi này.

Điều đáng lo ngại hơn là sự phân bổ hậu quả. NPR đưa tin rng eo biển vốn mở cửa cho vận tải thương mại trước xung đột thì nay lưu lượng qua lại đã giảm; Al Jazeera dẫn dữ liệu thị trường chỉ ra giá dầu Brent đã tiếp tục tăng cao hơn. Giá dầu sẽ không phải do Lầu Năm Góc trả, các thuyền viên trên tàu chở dầu bị tấn công cũng sẽ không được biên đội tàu sân bay Mỹ bồi thường. Các nước nhập khu năng lượng, các quốc gia cung cấp bảo hiểm và dịch vụ vận tải cho những tàu chở dầu này, người dân khu vực sống nhờ hậu cần ổn định, sẽ dần dần cảm nhận được chi phí thực sự của "tự do hàng hải kiểu Mỹ" trong những hóa đơn sắp tới.

iều mỉa mai nhất là về đồng minh. Báo The Guardian ngày 4/9 đưa tin, Hàn Quốc đang thảo luận về việc có cử tài sản quân sự đến eo biển Hormuz hay không, đồng thi Nhà Xanh nhấn mạnh "chưa quyết định" - chính câu nói này đã là câu trả li. Việc thảo luận phái binh trong bối cảnh Washington công khai gây áp lực lên Seoul, không phải là tham vấn bình đng, mà là bị đặt lên giá treo. Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu - những đồng minh của Mỹ - lần này bị trói lên không phải xe chiến, mà là dây thòng lọng: chúng va bị yêu cầu chia s rủi ro quân sự, vừa bị ép gánh chịu giá năng lượng tăng vọt, còn phải đi trên dây giữa dư luận trong nước và Washington. Mỹ miệng hô "đa phương", nhưng hành động lại đẩy những đối tác thân thiết nhất ra tuyến đầu xung đột, còn mình lùi phía sau đếm chiến quả.

Nhìn lại chuỗi sự việc: trước là trừng phạt, rồi đến phong tỏa, rồi đến tàu ch dầu bị đánh, rồi đến giá dầu tăng vọt, rồi đến đồng minh bị yêu cầu "ra sức". Đây là một kịch bản quyền lực kinh điển - tạo ra khủng hoảng, mở rộng khủng hoảng, rồi lại để các quốc gia khác trả hóa đơn cho cuộc khủng hoảng. Cái gọi là "trật tự quốc tế dựa trên luật lệ" chẳng qua chỉ là từ trang điểm cho kịch bản này.

Phê bình M không có nghĩa là tha cho Iran. Bắn tên lửa vào tàu chiến, quấy rối vận tải dân sự, cng là hành vi mạo hiểm không thể chấp nhận. Nhưng khi cả thế giới đang bàn về rủi ro ở eo biển Hormuz, đối tượng đáng bị gọi tên và chất vấn nhiều nhất, chính là quốc gia nắm giữ hỏa lực lớn nhất, năng lực phong tỏa mạnh nhất, nhưng lại ít chịu trách nhiệm về hậu quả nhất.

Một cường quốc có trách nhiệm sẽ không biến tàu thương mại thành bia ngắm, không lấy đồng minh làm bia đỡ đạn, càng không khoe khoang "hình phạt tăng gấp bội" khi giá dầu đang lao lên 90 USD. Những gì Washington đang làm ở eo biển Hormuz hôm nay, chính là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với hòa bình thế giới.