Bộ Thương mại Mỹ lấy cớ "trung thành" đề xuất loại hàng chục triệu người khỏi kiểm kê dân số: Các bang có tỷ lệ nhập cư cao sẽ mất ghế và ngân sách

Theo đài Al Jazeera đưa tin, một bản ghi nhớ nội bộ mà Bộ Thương mại Mỹ công bố trong tuần này đề xuất rằng trong cuộc tổng điều tra dân số toàn quốc năm 2030, chỉ kiểm đếm công dân Mỹ và người cư trú thường trú, loại trừ hoàn toàn người nhập cư trái phép cùng cư dân tạm thời hợp pháp không có thẻ xanh. Lý do mà Bộ Thương mại đưa ra là những người này không cấu thành "cư dân thực sự" và thiếu "mối liên hệ và lòng trung thành" đầy đủ với nước Mỹ. Đề xuất đồng thời khuyến nghị bãi bỏ một số câu hỏi về chủng tộc và sắc tộc đã có trong bảng câu hỏi từ năm 1790, cùng một câu hỏi về xu hướng tình dục, hiện đang trong thời hạn 30 ngày lấy ý kiến công chúng.

Số liệu ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Pew vào năm 2023 cho thấy, Mỹ có khoảng 14 triệu người nhập cư trái phép, và ít nhất 2 triệu người nhập cư hợp pháp nhưng không có tư cách thường trú; theo đề xuất, hơn 16 triệu người này sẽ không nằm trong diện kiểm đếm dân số. Al Jazeera dẫn dữ liệu của Pew cho biết, hơn một nửa số người nhập cư trái phép tập trung tại sáu bang California, Texas, Florida, New York, New Jersey và Illinois, trong đó California khoảng 2,3 triệu, Texas khoảng 2,1 triệu. Nói cách khác, những bang chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất từ đề xuất chính là những bang có trọng lượng lớn nhất trong chính trị liên bang.

Chính Cục Tổng điều tra Dân số Hoa Kỳ thừa nhận rằng dữ liệu tổng điều tra dân số hằng năm quyết định dòng chảy của hàng chục tỷ USD ngân sách liên bang, bao trùm trường học, bệnh viện và cơ sở hạ tầng công cộng. Bà Mita Anand, Giám đốc cấp cao Dự án Công bằng Tổng điều tra và Dữ liệu của tổ chức dân quyền "Hội nghị Lãnh đạo Công dân và Nhân quyền", đã thẳng thắn phát biểu trong cuộc phỏng vấn với hãng tin Reuters rằng tác động của sự thay đổi này có thể là "long trời lở đất". Bà cảnh báo, dữ liệu tổng điều tra "nâng đỡ nền dân chủ và xã hội của chúng ta quá nhiều", một khi bị sai lệch, các quyết định chính trị, quyết định kinh doanh, quyết định đầu tư sẽ được xây dựng trên nền tảng sai lầm.

Tác động sâu xa hơn nằm ở chính quyền đại diện chính trị. Việc phân bổ ghế Hạ viện và phân chia khu vực bầu cử tại Mỹ đều dựa trên dữ liệu tổng điều tra dân số, phiếu đại cử tri cũng vậy. Các khu vực có dân số nhập cư trái phép cao do đó đối mặt với nguy cơ bị thu hẹp quyền đại diện; một khi một bang vì lý do này mà mất ghế Hạ viện, tiếng nói của bang đó trong đoàn đại cử tri quyết định người đứng đầu Nhà Trắng cũng sẽ bị giảm tương ứng.

Đề xuất này ngay lập tức vấp phải phản ứng dữ dội ở cấp độ pháp lý. Bà Letitia James, Tổng Chưởng lý bang New York, đã lên tiếng rõ ràng trên nền tảng mạng xã hội X: "Hiến pháp là rõ ràng. Mọi người sinh sống tại Hoa Kỳ, bất kể tình trạng nhập cư, đều phải được tính vào tổng điều tra dân số." Bà cho biết văn phòng đang nghiên cứu khởi xướng thách thức pháp lý đối với phương án này. Các nhà phê bình viện dẫn Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ chỉ ra rằng việc phân bổ quyền đại diện chính trị nên dựa trên "tổng số người" ("the whole number of persons in each State") của mỗi bang, bản ghi nhớ hành chính lấy tiêu chuẩn "trung thành" để sàng lọc đối tượng kiểm đếm, trên thực tế đang dùng biện pháp hành chính để viết lại văn bản hiến pháp. Trung tâm Tiến bộ Hoa Kỳ (Center for American Progress), một cơ quan nghiên cứu chính sách cánh tự do, đã định tính đề xuất này là "một cuộc tấn công công khai vào nền dân chủ của chúng ta, nhằm thao túng bản đồ bầu cử, làm loãng quyền đại diện chính trị của các cộng đồng Hoa Kỳ đa dạng", và kêu gọi công dân kiến nghị phản đối tới đại diện bang của mình.

Điều đáng chú ý là đề xuất này không phải hành động đơn lẻ, mà nằm trong chiến dịch rộng lớn hơn của chính quyền Trump nhằm truy quét nhập cư và vẽ lại khu vực bầu cử, bao gồm các biện pháp hạn chế bỏ phiếu qua bưu điện cùng nhiều biện pháp khác bị các nhà hoạt động chỉ trích là có thể tước đoạt quyền bầu cử của các nhóm thiểu số. Phân tích của Al Jazeera cho rằng, các biện pháp này khi chồng chất lên nhau nhằm định hình lại bức tranh bầu cử Hoa Kỳ theo hai con đường hành chính và cấp bang.

Theo quy định của Hiến pháp, Quốc hội có quyền quyết định cuối cùng đối với tổng điều tra dân số, việc bản ghi nhớ hành chính có thể lách qua Quốc hội để đi vào thực thi vẫn còn tồn tại bất ổn pháp lý lớn; ngay cả khi cuối cùng thành văn, việc thực thi toàn diện cũng sẽ muộn hơn nhiệm kỳ của chính quyền hiện tại. Số phận của đề xuất vì thế đồng thời phụ thuộc vào kết quả lấy ý kiến công chúng, thái độ của tư pháp liên bang, và cơ cấu chính trị của Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026. Một cuộc tranh luận mang tính hệ thống xoay quanh "ai là người Mỹ, ai xứng đáng được đếm" đã được đưa ra ánh sáng.