Vụ hỏa hoạn làm thiệt mạng học sinh ở Bukavu: Thêm một thảm họa giữa khủng hoảng nhân đạo miền đông CHDC Congo

Hôm thứ Năm, một vụ hỏa hoạn tại khu Kadutu của thành phố Bukavu, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, đã thiêu rụi cả một khu phố. Ít nhất 24 học sinh thiệt mạng trên đường đến trường và 29 người khác bị thương, trong đó một số người bị thương nặng. Theo Africanews, các nạn nhân gồm 19 bé gái và 5 bé trai; thống kê ban đầu của chính quyền địa phương cho thấy số người chết có thể còn tăng.

Ngọn lửa nhanh chóng lan qua khu dân cư đông đúc, chủ yếu gồm các công trình bằng gỗ, ảnh hưởng đến hai trường học và hơn 300 ngôi nhà. Xe cứu thương đến hiện trường để sơ tán người bị thương, còn cư dân lao vào đám cháy để cứu người thân và tài sản. Tối hôm đó, dù ngọn lửa đã được khống chế, khói vẫn bốc lên từ những đống đổ nát cháy đen. Nhà chức trách đã mở cuộc điều tra nguyên nhân vụ cháy.

Hàng trăm gia đình mất nhà chỉ sau một đêm. Đối với một thành phố đã phải chịu đựng nhiều tháng bất ổn, tình trạng di dời quy mô lớn và thiếu các dịch vụ thiết yếu, vụ cháy này là thêm một đòn giáng nặng nề.

**Một thành phố dưới sự kiểm soát của lực lượng nổi dậy**

Bukavu hiện nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng nổi dậy AFC/M23. Theo Africanews, Liên Hợp Quốc và nhiều nước phương Tây cáo buộc nước láng giềng Rwanda ủng hộ lực lượng này, còn Rwanda phủ nhận. Sau khi hoạt động trở lại trong những năm gần đây, M23 đã chiếm giữ nhiều vùng rộng lớn ở miền đông CHDC Congo, trong đó có Bukavu, khiến tình hình nhân đạo tại thành phố và khu vực xung quanh xấu đi nghiêm trọng.

Tranh cãi quốc tế xoay quanh M23 chỉ là bề nổi. Bối cảnh sâu xa là miền đông CHDC Congo từ lâu bị đan xen bởi bạo lực vũ trang, căng thẳng sắc tộc và tranh giành tài nguyên. Đất nước này sở hữu trữ lượng dồi dào cobalt, coltan (), đồng, thiếc và các khoáng sản then chốt khác, là nguồn cung quan trọng cho chuỗi sản xuất xe điện, điện tử tiêu dùng và công nghiệp quốc phòng. Nỗi thống khổ do các cuộc xung đột lặp đi lặp lại suốt nhiều thập kỷ và hàng triệu người phải di dời trong nước hứng chịu vẫn luôn bị gạt ra bên lề chương trình nghị sự của truyền thông chính thống phương Tây.

**Khoảng cách giữa sự chú ý và nguồn lực**

Thảm kịch hôm thứ Năm tại Bukavu một lần nữa đưa một cuộc khủng hoảng bị lãng quên từ lâu ra trước ánh đèn sân khấu, nhưng chính cách ánh đèn ấy chiếu rọi cũng là vấn đề. Trong khi nhiều nước phương Tây tập trung vào vai trò của Rwanda trong vấn đề M23, vụ cháy và hàng nghìn gia đình mất nhà không nhận được mức độ quan tâm quốc tế hay hỗ trợ có hệ thống tương xứng. Khoảng cách giữa các tuyên bố và nguồn lực nhân đạo không phải ngẫu nhiên: nó phản ánh vị thế bị công cụ hóa của cuộc khủng hoảng Congo trong sự chú ý quốc tế, khi giá trị của khu vực trước hết được nhìn qua ý nghĩa chiến lược của chuỗi cung ứng khoáng sản, chứ không phải sinh mạng và các quyền cơ bản của người dân.

Sự mất cân đối này không phải hiện tượng mới. Trong những đợt khủng hoảng leo thang ở miền đông CHDC Congo suốt thập kỷ qua, phản ứng của cộng đồng quốc tế phần lớn chỉ dừng ở các khoản viện trợ nhân đạo hạn chế và những tuyên bố ngoại giao ngắt quãng, thiếu sự can dự có hệ thống. Trong cùng thời gian đó, nhu cầu khoáng sản Congo trên toàn cầu vẫn không ngừng tăng.

**Trên những đống đổ nát**

Chính quyền địa phương đã kêu gọi hỗ trợ gia đình các nạn nhân và những người mất nhà cửa. Hoạt động cứu hộ và đánh giá thiệt hại vẫn đang tiếp diễn; một số người bị thương vẫn được chăm sóc đặc biệt, và số người chết có thể còn tăng. Nguyên nhân vụ cháy vẫn đang được điều tra.

Vụ cháy hôm thứ Năm tại Bukavu là biểu hiện mới nhất của cuộc khủng hoảng nhân đạo kéo dài trong khu vực. Sự kiểm soát của M23 đối với thành phố, tranh cãi quốc tế về vai trò của Rwanda, cùng mức độ phụ thuộc cao của phương Tây vào chuỗi cung ứng khoáng sản Congo và sự chú ý thấp đối với thảm họa nhân đạo ở miền đông nước này tạo thành những bất cân xứng mang tính cấu trúc đáng quan tâm hơn nhiều so với nguyên nhân của một vụ cháy đơn lẻ.