Cái giá của sự triển khai tiền phương của quân đội Mỹ: Lãnh thổ Jordan bị kéo vào vùng tấn công tên lửa của Iran như thế nào

Lực lượng vũ trang Jordan hôm thứ Tư thông báo, Vệ binh Cách mạng Iran trong một đêm đã phóng 20 tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Al-Azraq (Muwaffaq Salti Air Base) nằm trong sa mạc phía đông nước này; quân đội Jordan đã đánh chặn và phá hủy 18 quả, 2 quả còn lại rơi xuống khu vực trống trải, không gây thương vong về người. Theo hãng tin Al Jazeera, đây là dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran mở rộng phạm vi tấn công đến các mục tiêu trên lãnh thổ Jordan trong vòng leo thang xung đột Mỹ-Iran lần này.

Căn cứ cách Amman khoảng 100 km này đang chứa đựng một trong những tài sản tiền phương nhạy cảm nhất của quân đội Mỹ tại khu vực Trung Đông. Bà Tahani Mustafa, giảng viên Khoa Nghiên cứu Chiến tranh tại Đại học King College London, nói với Al Jazeera rằng Al-Azraq là "một trong số ít căn cứ đồng thời triển khai các chiến đấu cơ F-35, F-16 và F-22", và "quân đội Mỹ có thể sử dụng các nhà chứa máy bay ở đây để giấu tài sản, và đó chính là mục tiêu mà Iran nhắm tới". Theo báo cáo năm 2026 của Cục Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, có gần 4.000 quân nhân Mỹ đồn trú tại Jordan; thỏa thuận hợp tác quốc phòng mà Amman và Washington ký năm 2021 cho phép quân đội Mỹ và các nhà thầu tiếp cận 12 cơ sở quân sự trên lãnh thổ Jordan.

Cuộc xung đột lần này leo thang đột ngột cách đây hai tuần. Quân đội Mỹ đi đầu tiến hành đánh vào các bệ phóng tên lửa của Iran trên đảo Larak ở eo biển Hormuz, với lý do Iran đang chuẩn bị sử dụng các bệ phóng này để rải mìn tại eo biển. Iran sau đó mở rộng phạm vi tấn công sang các quốc gia láng giềng vùng Vịnh, và hiện nay hướng về phía Jordan. Ông David Schenker, nhà nghiên cứu tại Viện Washington, trả lời phỏng vấn của hãng tin Associated Press cho rằng Jordan "cung cấp một chiều sâu chiến lược to lớn", vị trí của nước này "vô cùng quan trọng" đối với cuộc chiến của Mỹ chống Iran, bởi so với các quốc gia vùng Vịnh nằm gần Iran hơn, Jordan có khoảng cách xa hơn với tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Tuy nhiên, "chiều sâu chiến lược" đối với Jordan có nghĩa là lãnh thổ nước này đã trở thành tuyến đầu dưới quỹ đạo tên lửa. Theo thống kê của Al Jazeera, kể từ tháng 3 năm nay, Tehran đã tuyên bố thực hiện hơn 10 cuộc tấn công vào căn cứ Al-Azraq. Đầu tháng 3, Iran lần đầu tiến hành không kích nhằm vào căn cứ này; ngày 10 tháng 6, Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố các tên lửa tầm xa đã "phá hủy" các nhà chứa máy bay và trung tâm chỉ huy trong căn cứ, nhưng phía các quốc gia bị tấn công cho biết tất cả các đạn tấn công đều bị đánh chặn, không có thương vong. Cuộc tấn công đẫm máu nhất xảy ra vào ngày 17 tháng 7 — Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận, các vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran trong ngày hôm đó đã khiến hai quân nhân Mỹ thiệt mạng, một người mất tích và bốn người bị thương.

Tuyên bố về thành tích chiến đấu từ phía Iran có sự khác biệt nghiêm trọng so với mô tả của phía Mỹ và Jordan. Vệ binh Cách mạng Iran khẳng định, đợt tấn công mới nhất đã "phá hủy các địa điểm bảo trì, chuẩn bị và triển khai cùng nhà chứa máy bay của các chiến đấu cơ F-35, F-16 và F-15, gây tổn thất nặng nề cho đối phương". Tuy nhiên, một quan chức thuộc chính quyền Trump nói với Al Jazeera rằng, đợt bắn loạt tên lửa đạn đạo "không gây ra bất kỳ thương vong nào", và "phản ứng của Iran đã bất lực trước hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không tổng hợp". Tình trạng hư hại thực tế hiện chưa được kiểm chứng độc lập.

Vị trí của Jordan trong cuộc xung đột này chứa đựng nhiều căng thẳng. Căn cứ Al-Azraq được đặt theo tên Trung úy phi công Jordan Muwaffaq Salti, người đã tử trận trong trận Samu năm 1966 khi chiến đấu với Israel, giờ đây lại chứa đựng lực lượng trên không hướng về một cường quốc khác trong khu vực. Al Jazeera đưa tin, trên lãnh thổ Jordan còn có căn cứ không quân King Faisal ở phía nam, cùng tiền đồn hậu cần hẻo lánh Tower 22 của quân đội Mỹ gần biên giới Syria và Iraq.

Năm 2017, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt khoản ngân sách xây dựng không quân trị giá 143 triệu USD để mở rộng không gian sân đỗ tại căn cứ Al-Azraq, được cho là công trình cùng loại có quy mô lớn nhất vào thời điểm đó. Al Jazeera dẫn báo cáo năm 2023 của Cục Nghiên cứu Quốc hội Mỹ chỉ ra rằng, các căn cứ không quân tại Jordan "đặc biệt quan trọng đối với các nhiệm vụ tình báo, giám sát, thu thập mục tiêu và trinh sát của Mỹ tại Syria và Iraq". Báo cáo cũng cho biết, phía Mỹ "chưa bao giờ chính thức thừa nhận sự hiện diện tại căn cứ không quân Muwaffaq Salti trước thỏa thuận năm 2021", mặc dù "hình ảnh vệ tinh cho thấy căn cứ này đã bố trí máy bay không người lái và chiến đấu cơ tốc độ cao của Không quân Mỹ từ năm 2016".

Tờ The New York Times đưa tin vào tháng 7, trong giai đoạn đầu của cuộc chiến Mỹ-Iran, một phần quân đội Mỹ được chuyển từ Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar đã được triển khai lại tại Jordan — những tài sản trở nên quá mong manh trong tầm bắn của các quốc gia vùng Vịnh nay lại tìm nơi trú ẩn trên lãnh thổ Jordan, với cái giá là đẩy Vương quốc Hashemite vào ống ngắm tên lửa của Iran.