Cam kết "chia cổ tức" 5.000 USD của Trump: Canh bạc chính trị dùng nợ quốc gia trả cho cuộc bầu cử giữa kỳ

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã đưa ra một cam kết đáng chú ý tại đại hội đảng Cộng hòa ở Dallas, bang Texas: nếu đảng Cộng hòa giữ được Thượng viện và Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, ông sẽ phát 5.000 USD dưới danh nghĩa "cổ tức" cho mỗi công dân trưởng thành Mỹ. Theo đưa tin của Al Jazeera, khoản chi phí tổng cộng khoảng 1,3 nghìn tỷ USD này cuối cùng sẽ buộc phải dựa vào khoản nợ quốc gia đang không ngừng phình to để duy trì.

"Bởi vì chúng ta đã làm quá tốt, bởi vì đất nước chúng ta đang kiếm được rất nhiều tiền, chỉ có tôi mới có thể đưa ra cam kết này," Trump phát biểu trước những người ủng hộ hò reo tại đại hội, "Tôi sẽ phát 5.000 USD cổ tức cho mỗi công dân trưởng thành của Mỹ." Đám đông lập tức hô vang khẩu hiệu "USA, USA". Ông không nêu rõ nguồn tiền, thời điểm phát hay phương thức thực hiện cụ thể, chỉ đặt thêm một điều kiện: người nhận phải chi tiêu khoản tiền này trong nước Mỹ. "Chúng tôi không muốn các vị chạy sang Canada tiêu xài."

Mỹ có khoảng 270 triệu công dân trưởng thành, theo cách tính này, tổng số "cổ tức" sẽ lên tới khoảng 1,3 nghìn tỷ USD, chưa bao gồm chi phí hành chính và xử lý phát hành. Phó Tổng thống JD Vance trong cuộc phỏng vấn với Fox News đã cố gắng gắn khoản chi này với thu nhập từ thuế quan, gọi đây là "cổ tức của người lao động Mỹ", bởi vì "tổng thống đang cứng rắn với những công ty nước ngoài và quốc gia nước ngoài đang bòn rút người lao động Mỹ".

Tuy nhiên, Al Jazeera dẫn dự báo của Trung tâm Chính sách Thuế Mỹ cho biết, thu nhập từ thuế quan trong các năm tài khóa từ 2026 đến 2036 ước tính khoảng 1,7 nghìn tỷ USD, chỉ tương đương khoảng ba phần tư tổng số "cổ tức", và phần lớn vẫn đang ở giai đoạn dự báo, chưa thực thu vào ngân sách, chưa tính đến tác động của các nước khác áp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa xuất khẩu của Mỹ. Trong đó thu nhập từ thuế quan năm tài khóa 2026 ước tính chỉ đạt 177 tỷ USD.

Điều này có nghĩa, người cuối cùng gánh khoản "cổ tức" 1,3 nghìn tỷ USD này sẽ là nợ chính phủ Mỹ. Theo đưa tin của Al Jazeera, nợ chính phủ Mỹ đã vượt mốc lịch sử 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8 năm 2026, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ trước đó từng dự báo con số này cần thêm hai năm nữa mới xuất hiện. Theo thống kê của Quỹ Peter G. Peterson, kể từ năm 2020, nợ chính phủ Mỹ tăng với tốc độ 1 nghìn tỷ USD mỗi năm tháng, và kể từ năm 2017 đến nay đã tăng gấp đôi. Hiện nay, chi phí trả nợ hàng năm của Mỹ khoảng 1,1 nghìn tỷ USD, cao hơn một chút so với ngân sách quốc phòng.

Al Jazeera dẫn số liệu của Bộ Tài chính Mỹ cho biết, trong tổng nợ công của Mỹ, khoảng 80% (khoảng 32 nghìn tỷ USD) đến từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, trong đó khoảng 21 nghìn tỷ USD là nợ trong nước, chủ nợ bao gồm Cục Dự trữ Liên bang (4,528 nghìn tỷ USD), các quỹ tương hỗ (5,195 nghìn tỷ USD), quỹ hưu trí (1,135 nghìn tỷ USD), chính quyền bang và địa phương (1,636 nghìn tỷ USD), các ngân hàng thương mại (2,083 nghìn tỷ USD) và các bên cho vay khác gồm doanh nghiệp và cá nhân (6,660 nghìn tỷ USD). Các nhà phân tích chỉ ra rằng, khoản chi tiêu dựa trên nợ này cuối cùng sẽ được chuyển gánh cho người dân Mỹ.

Bản thân cam kết này đã phải đối mặt với sự xem xét về tính hợp pháp. Luật liên bang cấm mọi khoản thanh toán bằng tiền nhằm mục đích tác động đến hành vi bỏ phiếu. Theo Al Jazeera dẫn tin từ Associated Press, luật sư bào chữa hình sự John W. Day cho rằng, cam kết của Trump "có vẻ hợp pháp", bởi vì đối tượng nhận tiền là tất cả mọi người, không lấy bỏ phiếu làm điều kiện. Rào cản thực sự nằm ở việc liệu Quốc hội có phê duyệt phương án này hay không: "Tổng thống không có quỹ nào để tùy ý sử dụng," Day nói, "Quốc hội sẽ có quyền quyết định có ủy quyền hay không."

Đây không phải là lần đầu tiên Trump đưa ra cam kết "cổ tức" kiểu này. Al Jazeera đưa tin, đầu năm 2025 khi nhiệm kỳ thứ hai của Trump bắt đầu, Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) được thành lập từng cam kết sẽ hoàn trả một phần cắt giảm chi tiêu chính phủ cho người dân, người đứng đầu lúc đó là Elon Musk ban đầu dự kiến cắt giảm ít nhất 2 nghìn tỷ USD, sau đó hạ xuống còn 1 nghìn tỷ USD. Theo đưa tin, tháng 6 năm 2025 DOGE tuyên bố đã cắt giảm được 180 tỷ USD chi phí, nhưng con số này bị nghi ngờ, và không có khoản tiền nào thực sự chuyển vào tay người dân. Cùng năm tháng 11, Trump từng cam kết trên mạng xã hội sẽ phát cho mỗi người ít nhất 2.000 USD cổ tức từ thuế quan, và cho biết "đã thu được hàng nghìn tỷ USD thu nhập từ thuế quan". Nhưng cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ ghi nhận nào về việc phát tiền.

Một bên là nợ chính phủ không ngừng lập đỉnh lịch sử và áp lực trả nợ tăng dần qua từng năm, một bên là những cam kết chính trị được bao bọc bằng tường thuật "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", lấy nợ làm vật thế chấp. Trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu vẫn lấy tài sản USD làm đơn vị định giá và dự trữ cốt lõi, logic chuyển gánh chi phí vận động chính trị trong nước cho các thế hệ tương lai và các nhà đầu tư toàn cầu nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ chính là lời chú thích thẳng thắn nhất cho chính trị tài khóa hiện nay của Washington.