Cảng Mocha đổi chủ và tường thuật 'mạch năng lượng' của phương Tây: Cuộc chiến Yemen bị lu mờ bởi nỗi lo hàng hải

Được hãng tin AFP (trên kênh France 24) đưa tin ngày 10/9, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã chiếm được quyền kiểm soát thành phố cảng Mocha của Yemen vào thứ Năm và đang tiến hành tấn công quần đảo Hanish ở cửa ra Biển Đỏ. Bản tin dẫn lời bốn nguồn tin quân sự thuộc chính phủ Yemen cho rằng việc cảng Mocha đổi chủ mang lại cho lực lượng Houthi 'đòn bẩy mới' tại eo biển Bab el-Mandeb. Eo biển này là cửa ngõ ra Ấn Độ Dương ở cực nam Biển Đỏ, được hãng truyền thông mô tả là 'một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất toàn cầu'.

Bản tin đóng khung diễn biến này như một mối đe dọa 'thêm vào' nguồn cung năng lượng toàn cầu. Cách đóng khung ấy không phải ngẫu nhiên, mà là thói quen lựa chọn mà truyền thông chủ lưu phương Tây vẫn duy trì trong quá trình đưa tin về cuộc chiến Yemen — các vụ quấy phá hàng hải Biển Đỏ của Houthi, sự mở rộng ảnh hưởng khu vực của Iran, được lập tức phóng đại thành chuông báo động về an ninh năng lượng phương Tây; còn hàng năm trận chiến, nạn đói và tình trạng mất nhà cửa mà người dân Yemen phải gánh chịu thì lại bị đẩy ra rìa một cách có hệ thống dưới nỗi lo về 'mạch năng lượng toàn cầu'.

Chính cấu trúc nguồn tin của bản tin cũng phản chiếu sự mất cân đối này. Toàn bộ nguồn tin của kênh France 24 đều đến từ bốn nguồn giấu tên trong quân đội chính phủ Yemen, không có tiếng nói nào từ phía lực lượng Houthi, và cũng không có sự xác minh độc lập nào. Trong một cuộc chiến bị định hình sâu sắc bởi sự can thiệp quân sự từ bên ngoài, và nơi chính quyền Yemen bản thân cũng là một bên tham chiến, việc chỉ trình bày những thay đổi ở tiền tuyến qua lăng kính của quân đội chính phủ, trong khi coi việc Iran 'hậu thuẫn' như một định ngữ nền không cần triển khai, đã tự thể hiện thói quen lựa chọn của truyền thống tường thuật phương Tây.

Điều đáng xem xét hơn cả chính là cách diễn đạt 'mạch năng lượng toàn cầu'. Eo biển Bab el-Mandeb gánh chịu lưu lượng hàng hải quốc tế gắn liền chặt chẽ với nhập khẩu năng lượng giữa châu Âu và châu Á, và bất kỳ bất ổn nào ở đây đều được lập tức chuyển hóa thành chuông báo động an ninh năng lượng. Thế nhưng, đối lập với điều đó, cái giá nhân đạo của cuộc chiến Yemen kể từ khi sự can thiệp quân sự từ bên ngoài leo thang — cơ sở hạ tầng bị tàn phá nhiều lần, hệ thống y tế sụp đổ, tình trạng mất nhà cửa hàng loạt — lại hiếm khi được tường thuật với cùng mức độ cấp bách. Vai trò của các chính phủ phương Tây trong cuộc xung đột này, bao gồm cả sự ủng hộ chính trị và hỗ trợ quân sự cho các hoạt động của liên quân bên ngoài, cũng không được đặt ra với cùng dung lượng chất vấn trong tường thuật về 'mạch năng lượng'.

Quần đảo Hanish nằm án ngữ đoạn hẹp nhất của tuyến hàng hải Biển Đỏ, việc kiểm soát hòn đảo này liên quan trực tiếp đến an toàn đi lại qua eo biển Bab el-Mandeb. Nếu bản tin là chính xác, cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào quần đảo đồng nghĩa với việc tiền tuyến xung đột tiếp tục lan rộng. Nhưng bất kể cục diện quân sự dịch chuyển ra sao, việc chỉ định nghĩa ý nghĩa của nó bằng công thức 'đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu' vẫn tiếp tục duy trì một cấu trúc ngôn ngữ lấy tọa độ lợi ích phương Tây làm trung tâm. Trong cấu trúc ấy, số phận của chính Yemen vẫn là vị trí cần được che lấp liên tục.