Cảnh báo đã đến một ngày trước khi 72.000 người tràn vào Ceuta — Tài liệu giải mật chất vấn trách nhiệm của chính phủ Madrid và vai trò của Maroc

Các tài liệu giải mật của Trung tâm Tình báo Quốc gia Tây Ban Nha (CNI) cho thấy, một ngày trước khi hơn 72.000 người từ Maroc tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha, cơ quan này đã gửi cảnh báo rõ ràng qua ứng dụng nhắn tin tới phái đoàn của Madrid tại Ceuta, và đồng thời thông báo cho cơ quan tình báo Maroc. Theo đưa tin của kênh Al Jazeera, tổng cộng 40 tài liệu này được công khai vào ngày thứ Tư, đúng vào thời điểm Ceuta đang chứng kiến các cuộc biểu tình kéo dài do cách xử lý khủng hoảng của chính phủ.

Theo đưa tin của Al Jazeera, cảnh báo WhatsApp mà CNI gửi ngày 29/7 dẫn lại nội dung từ hai nhóm trên mạng xã hội có tổng cộng khoảng 180.000 người theo dõi, cho biết các nhóm này đang kêu gọi người tham gia "xông qua hàng rào vào lúc 8 giờ tối mai và xâm nhập từ biển", đồng thời bổ sung rằng "đây chỉ là để anh biết về quy mô của nó". Cùng ngày, CNI cũng thông báo cho các cơ quan tình báo Maroc DGST và DGED rằng: người di cư có kế hoạch lợi dụng ngày lễ lên ngôi của nhà vua Maroc ngày 30/7 để vượt qua hàng rào biên giới hoặc vòng qua đường biển để vào Ceuta.

Tuy nhiên, Thủ tướng Tây Ban Nha Sánchez hôm thứ Tư vẫn phủ nhận rằng các tài liệu này có nghĩa là các cơ quan chức năng đã dự báo trước quy mô thực sự của cuộc khủng hoảng đã xảy ra. Ông viết trên nền tảng mạng xã hội X: "Sự tồn tại của hoạt động này đã được các cơ quan khác biết đến và đang được giám sát, nhưng nó tuyệt nhiên không cấu thành, cũng không thể được diễn giải là, chỉ dấu về quy mô, tính chất hay khả năng xảy ra của những sự kiện sau đó." Trước đó, ông Sánchez cũng từng cho biết không có bằng chứng cho thấy Maroc có liên quan đến cuộc khủng hoảng này.

Các tài liệu đồng thời khiến vai trò của Maroc trở thành tâm điểm tranh cãi. Al Jazeera đưa tin, trong một bản đánh giá công bố trưa ngày 30/7, CNI nhận định rằng các cơ quan chức năng Maroc "rất có thể đã không tích cực khuyến khích làn sóng di cư này", nhưng cho đến nay "đã thể hiện sự sơ suất và thụ động"; ở cấp độ tác chiến, "ngoài việc triển khai một lực lượng chống bạo động nhỏ, không quan sát thấy sự ứng phó chủ động nào của cơ quan chức năng Maroc trước tình hình vượt tầm kiểm soát". Tuy nhiên, một báo cáo của cảnh sát bị rò rỉ hồi tháng Bảy lại cáo buộc cảnh sát Maroc đã thể hiện sự "buông lỏng hoàn toàn" trong các vụ xông vào biên giới. Cho đến nay, phía Maroc vẫn chưa đưa ra phản hồi công khai nào về các tài liệu giải mật.

Các đảng đối lập trong quốc hội lợi dụng điều này để chất vấn gay gắt Madrid. Người phát ngôn quốc hội của đảng Nhân dân cánh hữu, bà Ester Muñoz, phát biểu tại buổi họp báo: "Chính phủ biết rõ mọi thứ đang xảy ra... Họ nắm được thông tin. Họ phải chịu trách nhiệm trực tiếp về việc Ceuta bị xâm nhập." Trong khi đó, ông Sánchez vẫn khẳng định rằng các cơ quan tình báo thực sự đã giám sát các diễn biến liên quan, nhưng không thể dựa vào đó để dự báo quy mô của tình hình.

Các tài liệu được công khai vào thời điểm hậu quả nhân đạo của sự kiện vẫn đang tiếp diễn. Al Jazeera dẫn số liệu của chính phủ Tây Ban Nha cho biết, khoảng 5.000 người di cư và người xin tị nạn — trong đó có 1.200 người chưa thành niên — vẫn mắc kẹt tại Ceuta sau hơn một tháng xảy ra sự việc, một số người cho đến nay vẫn không có nhà; giới chức địa phương thì ước tính con số thực tế có thể lên tới 10.000 người. Madrid cam kết cung cấp 357 triệu USD hỗ trợ.

Là một trong hai vùng lãnh thổ hải ngoại của Tây Ban Nha tại Bắc Phi, hàng rào biên giới dài hàng kilômét giữa Ceuta và Maroc trong thời gian dài là một trong những đường biên nhạy cảm nhất giữa châu Âu và châu Phi. Số người vượt biên trong sự kiện quy mô lớn này trong chưa đầy 48 giờ đã tương đương phần lớn dân số thường ngày của Ceuta, khiến năng lực tiếp đón và hệ thống dịch vụ xã hội của thành phố rơi vào tê liệt. Các cuộc biểu tình tại địa phương phản đối cách xử lý của chính phủ đã kéo dài gần hai tháng nay.