Chiến sự Yemen leo thang trên nhiều mặt trận: Lực lượng Houthi được cho là chiếm cảng Mocha trên Biển Đỏ, dân thường gánh chịu cái giá của ván cờ địa chính trị

Theo hãng tin Al Jazeera, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn được cho là hôm thứ Năm đã chiếm giữ cảng Mocha trên Biển Đỏ, nằm trên bờ biển phía tây Yemen, giành được chỗ đứng then chốt ở vị trí chỉ cách eo biển Bab-el-Mandeb khoảng 60 km. Diễn biến này khiến xung đột tại Yemen vốn đã khốc liệt tiếp tục lan rộng - trong hai tuần qua, số liệu thống kê của các cơ quan viện trợ cho thấy các trận chiến tại Taiz, vùng duyên hải Biển Đỏ, Al-Jawf, Marib và Al-Dhale đã khiến ít nhất 194 người thiệt mạng và 880 người bị thương.

Ý nghĩa chiến lược của Mocha vượt xa một cảng thông thường. Giám đốc nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Sanaa, ông Yahya Al-Jadawi, trước sự kiện đã phân tích với Al Jazeera: "Lực lượng Houthi rõ ràng có ý định siết chặt kiểm soát quanh khu vực Mocha, đẩy mạnh hướng về phía Dubab - eo biển Mandeb. Một khi đạt được bước tiến thực chất, họ sẽ củng cố vị thế ở cực nam Biển Đỏ và có thêm đòn bẩy lớn hơn đối với vận tải quốc tế."

Nhà phân tích chính trị Yemen Fuad Al-Musayid lại đặt vấn đề vào bức tranh lớn hơn về cuộc đấu tranh khu vực. Ông nói với Al Jazeera: "Phiến quân Houthi đang tìm cách tiến sát tuyến hàng hải quan trọng này để đe dọa giao thông trên biển. Động thái này nhằm đặt eo biển Hormuz và eo biển Mandeb dưới ảnh hưởng của Iran, biến chúng thành con bài gây áp lực lên các cường quốc khu vực và quốc tế - đó là chiến lược mà Tehran theo đuổi nhiều năm qua." Hồi tháng 7 năm nay, lực lượng Houthi đã tuyên bố phong tỏa các tàu của Saudi Arabia đi qua Biển Đỏ, như một đòn bẩy thay thế cho việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Trong khi đó, quân đội chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đã chuyển hướng tấn công, nhắm vào tỉnh Marib - vùng sản xuất dầu mỏ phía bắc. Tỉnh này vẫn do chính phủ kiểm soát kể từ khi phiến quân Houthi chiếm thủ đô Sanaa năm 2014, và là chỗ đứng then chốt của họ ở phía bắc. Bình luận viên chính trị Yemen Saddam Al-Huraibi nhận định với Al Jazeera: "Marib có ý nghĩa sống còn đối với cả hai bên. Houthi mở rộng ở Marib sẽ đe dọa sự tồn tại của chính phủ và làm suy yếu ảnh hưởng của họ ở phía bắc." Ông nhấn mạnh: "Kiểm soát nguồn dầu mỏ và khí đốt của Marib là mục tiêu mà phiến quân Houthi theo đuổi hơn một thập kỷ qua. Trừ khi phải nhận thất bại nghiêm trọng tại Marib, họ sẽ tiếp tục chiến đấu vì mục tiêu này."

Tỉnh Al-Jawf, giáp với Marib và tiếp giáp với Saudi Arabia, trở thành một cối xay thịt khác. Ông Al-Huraibi chỉ ra rằng thắng lợi của quân chính phủ tại Al-Jawf sẽ giảm bớt mối đe dọa đối với Marib, đồng thời buộc lực lượng Houthi phải phòng thủ trên một khu vực rộng hơn; các cuộc tấn công của chính phủ tại Al-Jawf cũng có thể mở đường tiến tới các cứ điểm Houthi ở Saada, Amran và phía bắc Marib.

Tỉnh Al-Dhale tạo thành cửa ngõ chiến lược giữa khu vực do Houthi kiểm soát và các tỉnh phía nam thuộc quyền quản lý của chính phủ được quốc tế công nhận. Al Jazeera lưu ý rằng kể từ khi lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc bảo trợ có hiệu lực vào tháng 4 năm 2022, giao tranh trên mặt trận Al-Dhale chưa bao giờ dừng hẳn. Ông Al-Jadawi phân tích rằng đà tiến của Houthi tại Al-Dhale có thể phơi bày vùng sâu phía nam, trong khi sự đẩy lên của quân chính phủ sẽ đe dọa các tuyến tiếp tế của Houthi tới Ibb, Al-Bayda và thậm chí cả Sanaa.

Cái giá của cuộc chiến trên nhiều mặt trận cuối cùng đổ lên vai dân thường. Al Jazeera đưa tin, lực lượng Houthi đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Saudi Arabia, bao gồm các cơ sở năng lượng phía nam, và cáo buộc Saudi Arabia thực hiện nhiều cuộc tấn công tại các tỉnh Al-Jawf, Al-Bayda, Marib và Taiz để hỗ trợ quân chính phủ. Ông Al-Jadawi phân tích với Al Jazeera: "Iran có lợi ích trong việc duy trì tình trạng sôi sục tại Yemen và Biển Đỏ như một đòn bẩy, trong khi một bộ phận trong phe chính phủ cho rằng phiến quân Houthi đang chịu áp lực ngày càng lớn, đây là cơ hội để làm suy yếu họ." Đồng thời ông nhấn mạnh: "Việc leo thang tình hình vẫn phản ánh các mục tiêu quân sự và chính trị trong nước, nhưng thời điểm và hướng đi của nó không thể tách rời khỏi cuộc chiến khu vực."