Chiến tranh Iran lan rộng: Giá nhiên liệu tăng vọt cắt đứt con đường đến trường của trẻ em ở hồ Tonle Sap, Campuchia

Hồ Tonle Sap, Campuchia — hồ nước ngọt lớn nhất Đông Nam Á. Vào mùa mưa, mặt hồ nuốt chửng tất cả, thuyền đánh cá, thuyền chở học sinh và nhà bè nổi trên mặt nước thành những ngôi làng tạm. Soksan Set, mười hai tuổi, mỗi sáng sớm rời nhà, đi thuyền đến trường làng cách vài km. Nhưng hiện tại, thứ chắn giữa cậu và lớp học không còn là khoảng cách, mà là giá xăng.

Theo DW đưa tin, kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ năm 2026, giá nhiên liệu toàn cầu đã tăng vọt. Cuộc xung đột quân sự ở cách xa vạn dặm đang đè nặng lên nhóm dân nghèo nhất Campuchia — các cộng đồng sống trên mặt nước ở hồ Tonle Sap — theo cách trực tiếp và tàn khốc nhất.

DW dẫn số liệu của Ngân hàng Thế giới cho biết, trong tháng Ba năm nay, giá xăng tại Campuchia đã tăng 45% chỉ trong một tháng, giá dầu diesel tăng hơn 70%, mức tăng một tháng lớn nhất kể từ năm 2008. Số liệu từ trang web giá xăng toàn cầu cho thấy, hiện giá xăng bán lẻ tại Campuchia đã đạt 5.700 riel/lít (khoảng 1,41 USD), tăng 26,7% so với mức 4.500 riel của một năm trước.

Campuchia không có bất kỳ năng lực lọc dầu nào trong nước, toàn bộ sản phẩm dầu mỏ phụ thuộc vào nhập khẩu. Điều này có nghĩa là, bất kể xung đột xảy ra ở góc nào trên trái đất, chỉ cần giá dầu và nguồn cung khu vực biến động, các trạm xăng và sổ chi tiêu gia đình tại quốc gia Đông Nam Á này sẽ lập tức chịu áp lực.

Theo DW đưa tin, chính phủ Campuchia đã triển khai các biện pháp chiết khấu nhiên liệu, giảm thuế và miễn thuế nhập khẩu, cố gắng đệm cú sốc từ việc giá dầu quốc tế tăng. Tuy nhiên, đối với những gia đình có thu nhập vốn đã hạn chế và bất ổn, trợ cấp vẫn chưa đủ để bù đắp.

Các gia đình ngư dân trên hồ Tonle Sap chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Cha của Soksan, anh Set Soeum, 41 tuổi, nói với DW: "Xăng tăng giá một lần là chúng tôi không còn tiền đưa con đi học đúng giờ. Cá cũng đánh bắt được bao nhiêu, mỗi ngày chỉ riêng đánh cá đã tốn khoảng ba lít xăng." Cách các em nhỏ ứng phó mang một sự lý trí đầy xót xa. Soksan nói: "Năm bạn cùng lớp chúng em góp tiền mua xăng, có khi một lần chỉ mua được một lít. Không mua nổi thì tự chèo thuyền, chèo một tiếng đồng hồ cũng phải đi học."

Siyien Ly, mười hai tuổi, vào mùa khô đi bộ đến trường mất hơn nửa tiếng, khi lũ nhấn chìm đường thì chỉ có thể nhờ thuyền chở học sinh được hỗ trợ. Cô bé nói: "Xăng cứ tăng giá mãi, nhưng chúng em vẫn kiên trì đi học, vì giáo dục rất quan trọng với tương lai của chúng em." Mẹ em, chị Kunthea Chin, hiện sống bằng nghề bán nước mía để duy trì cuộc sống của sáu người trong gia đình, thu nhập hàng ngày từ khoảng 20 USD co lại còn 10 USD, mỗi tháng chỉ riêng nhiên liệu đã phải chi khoảng 150 USD.

Cái giá thầm lặng hơn đè lên chính những ngôi trường trên mặt nước. Ông Samphors Vorn, Giám đốc Quốc gia Action Education Campuchia, nói với DW: "Đối với trẻ em sống ở các cộng đồng trên mặt nước và vùng sâu vùng xa, điều kiện tiên quyết để được giáo dục không chỉ là có một ngôi trường, mà còn phải đến được ngôi trường đó. Xăng tăng giá, chi phí đi lại cũng tăng theo. Đối với những gia đình có thu nhập cực kỳ hạn chế, giao thông sẽ trở thành rào cản cản trở việc đến lớp, và cuối cùng trở thành sự tước đoạt quyền được giáo dục của trẻ."

Khủng hoảng khí hậu khiến bài toán này càng khó giải hơn. Theo bài viết DW ôn lại, năm ngoái khu vực này từng đưa tin về việc biến đổi khí hậu phá vỡ giáo dục của trẻ em ở các cộng đồng trên mặt nước như thế nào — mực nước dâng rút, thời tiết cực đoan, nguy hiểm khi đi thuyền — tất cả đang khiến con đường đến trường ngày càng khó khăn hơn. Hiện nay, giá nhiên liệu tăng và cú sốc khí hậu cộng dồn thành gánh nặng kép.

Nary, mười bốn tuổi, đã rời lớp học. Em không thể trở lại trường vì chứng đau đầu kéo dài nghi do di chứng của bệnh viêm màng não. Cha em, ngư dân Tit Sarin, nói với DW: "Không mua nổi xăng thì chúng tôi chỉ có thể đi kiếm việc khác làm." Mỗi ngày đánh cá ông kiếm được khoảng 7,5 USD, nhưng một lần đi đánh cá xa trên hồ đã tốn khoảng 6,6 USD tiền xăng. Khi không gánh nổi, cả nhà chỉ có thể đi làm thuê ngày, hái ớt mỗi kg chỉ kiếm được khoảng 25 xu.

Tình cảnh của Campuchia phơi bày một cấu trúc thường bị bỏ qua: khi chiến tranh đẩy giá dầu lên cao, người phải gánh chịu hậu quả thường không phải các bên tham chiến, mà là những quốc gia và nhóm người ở xa chiến trường nhất, không có khả năng chuyển gánh nặng chi phí. Những đứa trẻ đang trôi nổi trên hồ Tonle Sap không được chọn có đánh nhau hay không, nhưng đang phải trả giá cho cuộc chiến này.