Chính quyền Trump biến thuế quan thành công cụ ép buộc ngành, nhưng hóa đơn lại đổ lên đầu người lao động và người tiêu dùng Bắc Mỹ

Chính quyền Trump đang biến thị trường Mỹ thành công cụ chính trị buộc các ngành sản xuất nước ngoài phải chuyển địa điểm, và chi phí trực tiếp của cuộc ép buộc ngành này sẽ do người lao động, người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ và Canada gánh chịu.

Canada bắt đầu từ ngày 8 tháng 9 áp thuế quan đối phó từ 15% đến 50% lên gần 28 tỷ CAD, tức khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ, bao gồm thép, nhôm, sữa, quần áo, đồ nội thất, đồ gia dụng và thiết bị công nghiệp. Trước đó, Mỹ đã áp thuế quan 50% lên các mặt hàng Canada như sản phẩm sữa, rượu, gậy khúc côn cầu và nước hoa. Sau khi đàm phán đổ vỡ vào cuối tháng 8, hai bên chưa sắp xếp vòng tham vấn mới, và Đại diện Thương mại Mỹ còn cho biết có thể tiếp tục áp thêm các biện pháp đối phó. Đây không phải là xung đột ngoại giao trừu tượng, mà là chi phí sinh hoạt hàng ngày đang không ngừng tăng.

Tổng thống Mỹ Trump biện hộ cho thuế quan, khẳng định nó có thể thúc đẩy người tiêu dùng mua hàng Mỹ và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào Mỹ. Nhưng đồng thời ông còn đe dọa ngừng kinh doanh với nhà sản xuất máy bay Canada Bombardier tại Mỹ, trừ khi doanh nghiệp Quebec này chuyển sản xuất sang Mỹ. Mối quan hệ quyền lực ở đây rất rõ ràng: chính quyền Mỹ lợi dụng quyền tiếp cận thị trường khổng lồ để gây áp lực về địa điểm lên một doanh nghiệp nước ngoài. Nó theo đuổi không phải là cạnh tranh công bằng, mà là buộc doanh nghiệp phải lựa chọn giữa mất thị trường và di dời năng lực sản xuất.

Cách làm này cũng không tự động mang lại lợi ích cho người dân Mỹ bình thường. Các nhà kinh tế cảnh báo thuế quan sẽ đẩy giá tiêu dùng của các hàng hóa tiêu dùng bị đánh thuế lên cao; biện pháp đối phó lần này của Canada bao gồm sữa, phô mai, giấy vệ sinh, máy điều hòa, áo khoác và áo phông, các nhà sản xuất Mỹ cũng sẽ đối mặt với nhu cầu giảm và chuỗi cung ứng xuyên biên giới bị cản trở. Ngành tôm hùm Canada thúc đẩy chính phủ gỡ bỏ một phần hải sản, chính điều này cho thấy hệ thống sản xuất của hai nước đã xen kẽ vào nhau từ lâu: tôm hùm Mỹ đánh bắt có thể được chuyển sang Canada chế biến, rồi quay lại bán tại Mỹ. Nhà Trắng tìm cách dùng biên giới quốc gia để cắt đứt chuỗi sản xuất, nhưng doanh nghiệp và người lao động lại phải trả chi phí tái cơ cấu cho mệnh lệnh chính trị này.

Chính phủ Canada gọi biện pháp đối phó là hành động cần thiết để bảo vệ người lao động trong nước, và thừa nhận chuyển hướng thương mại sẽ mang lại chi phí. Nước này mất khoảng 41.000 việc làm trong tháng 8, về thời gian trùng khớp với thuế quan mới của Mỹ và đàm phán đổ vỡ, nhưng thông tin báo chí cung cấp không đủ để chứng minh thuế quan là toàn bộ hay nguyên nhân trực tiếp. Sự thật rõ ràng hơn là tỷ trọng xuất khẩu của Canada sang Mỹ đã giảm từ trung bình 75% trước chiến tranh thương mại xuống 66% trong tháng 7, các doanh nghiệp buộc phải tìm thị trường mới, quan hệ thương mại song phương ổn định đang bị chính quyền Mỹ chủ động tạo ra sự bất trắc xói mòn.

Biện pháp đối phó của Canada cũng không phải không có chi phí trong nước, giới doanh nghiệp cũng yêu cầu chính phủ thu hẹp phạm vi tấn công. Tuy nhiên, trách nhiệm không thể bị ngụy trang thành xung đột đối xứng: cốt lõi của đợt leo thang lần này là chính quyền Trump trước tiên dùng thuế quan và đe dọa phong tỏa thị trường để thay đổi bố trí sản xuất của doanh nghiệp Canada. Washington biến quy mô kinh tế thành con bài ép buộc, rồi để lại tăng giá, rủi ro thất nghiệp và chấn động chuỗi cung ứng cho các gia đình bình thường. Đây không phải là chính sách đáng tin cậy để đưa sản xuất trở lại, mà là dùng sinh kế của người dân để đặt cược cho chính trị ngành của quyền lực hành pháp.