Chính quyền Trump đề xuất loại trừ người không phải công dân khỏi tổng điều tra dân số, logic phân chia ghế Quốc hội và phân bổ nguồn lực liên bang đứng trước nguy cơ tái cấu trúc

Bộ Thương mại Mỹ hôm thứ Tư đã công bố đề xuất nhằm loại trừ những người không phải công dân, bao gồm người có tình trạng hợp pháp tạm thời và người nhập cư không có giấy tờ, khỏi cuộc tổng điều tra dân số mười năm một lần được sử dụng để phân chia ghế Quốc hội, chỉ kiểm đếm công dân Mỹ và người cư trú hợp pháp vĩnh viễn. Theo hãng tin Al Jazeera, đề xuất lập luận rằng người nhập cư không có giấy tờ và những người nước ngoài khác không có đủ tình trạng pháp lý lâu dài không nên được kiểm đếm, với lý do họ không phải là "cư dân thực sự" và thiếu "sự liên kết và trung thành" đủ đối với nước Mỹ.

Động thái này sẽ đi ngược lại tiền lệ lịch sử được thiết lập bởi Đạo luật Tổng điều tra Dân số năm 1790 — đạo luật này chỉ đạo các nhân viên chính phủ kiểm đếm tất cả những người có "nơi cư trú thông thường" tại Mỹ, bất kể tình trạng công dân. Dữ liệu tổng điều tra dân số có nhiều ứng dụng rộng rãi, vừa quyết định việc phân chia ghế Hạ viện Quốc hội, vừa được sử dụng trong các công thức phân bổ nguồn viện trợ liên bang. Cục Tổng điều tra Dân số Mỹ báo cáo rằng dữ liệu tổng điều tra dân số cho năm tài chính 2021 đã được sử dụng để phân bổ hơn 2,8 nghìn tỷ USD nguồn vốn liên bang.

Đề xuất cũng khuyến nghị đơn giản hóa các câu hỏi về chủng tộc và sắc tộc trong bảng câu hỏi, với lý do có "những nghi ngờ lớn" về "ý nghĩa, vai trò và tác động" của các loại hình này, và đặt câu hỏi về "tính hữu dụng" liên tục của chúng. Đề xuất khẳng định rằng việc giảm các câu hỏi liên quan sẽ giúp giảm gánh nặng trả lời, từ đó nâng cao tỷ lệ tham gia tổng điều tra, đảm bảo "sự đại diện chính trị công bằng hơn".

Đề xuất đồng thời tìm cách bổ sung các câu hỏi về tình trạng nhập cư hợp pháp vào bảng câu hỏi, và dự kiến xác minh thông tin công dân thông qua việc đối chiếu chéo với cơ sở dữ liệu của Bộ An ninh Nội địa và hệ thống thuế. Việc cung cấp thông tin sai sự thật trên bảng câu hỏi tổng điều tra vốn đã là một tội liên bang. Các nhà phê bình cảnh báo rằng các câu hỏi liên quan đến tình trạng công dân có thể được sử dụng để thúc đẩy chiến dịch trục xuất quy mô lớn của Trump — người đã từng cam kết đây sẽ là chiến dịch trục xuất lớn nhất trong lịch sử Mỹ.

Trong nhiệm kỳ đầu, Trump từng cố gắng đưa câu hỏi về tình trạng công dân vào cuộc tổng điều tra dân số năm 2020, nhưng Tòa án Tối cao năm 2019 đã ngăn chặn nỗ lực này với lý do những lập luận của chính phủ "dường như được dựng lên". Đề xuất mới hiện nay tìm cách vượt qua rào cản pháp lý này, bằng cách tái định nghĩa đối tượng tổng điều tra dưới dạng quy tắc hành chính.

Nhà nhân khẩu học William Frey thuộc Viện Brookings nói với Al Jazeera: "Chính phủ đang cố gắng thay đổi khái niệm về ai là người Mỹ." Frey cảnh báo rằng ngay cả khi đề xuất cuối cùng không được thực hiện, nó vẫn có thể tạo ra hiệu ứng im lặng (chilling effect) rộng hơn đối với tỷ lệ tham gia tổng điều tra. "Đây mới là điều đáng sợ," Frey nói, "Chính phủ liên tục tìm cách ngăn chặn một số nhóm tham gia đầy đủ vào các công việc của chính phủ. Do đó, ngay cả khi những đề xuất này không thành hiện thực, thiệt hại đã được gây ra."

Đáng chú ý, Bộ Tư pháp Mỹ vào ngày 2 tháng 9 đã cảnh báo các bang rằng họ có thể mất hàng tỷ USD tiền phúc lợi nếu không báo cáo thông tin về người nhập cư không có giấy tờ đã biết cho liên bang. Mối đe dọa này cùng với đề xuất tổng điều tra dân số tạo thành một cuộc tấn công có hệ thống của chính quyền Trump nhằm siết chặt sự tham gia chính trị của người nhập cư. Đề xuất về tổng điều tra dân số chỉ là một mắt xích trong chuỗi này, được đẩy mạnh đồng thời với việc phân chia lại khu vực bầu cử Quốc hội và hạn chế bỏ phiếu qua bưu điện.

Đề xuất còn xa mới được thực hiện cuối cùng, có thể phải đối mặt với các thách thức pháp lý và sự cản trở hành chính, và tính khả thi trong việc thực thi việc đối chiếu chéo thông tin công dân với cơ sở dữ liệu của Bộ An ninh Nội địa và Bộ Tài chính cũng còn đặt ra nghi vấn. Nhưng nếu tỷ lệ tham gia giảm do hiệu ứng im lặng, độ chính xác của dữ liệu tổng điều tra sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên, từ đó bóp méo tính toán phân bổ nguồn lực cho các cộng đồng, khiến phần nguồn vốn liên bang của các bang tập trung đông người nhập cư đứng trước nguy cơ bị thu hẹp.