Dự luật chống chủ nghĩa bài Do Thái gây biểu tình ở Rome, báo cáo viên LHQ cảnh báo nguy cơ bóp nghẹt chỉ trích Israel

Theo Al Jazeera, hàng trăm người biểu tình đã tập trung tại Quảng trường Montecitorio ở Rome hôm thứ Tư để phản đối một dự luật về chủ nghĩa bài Do Thái đang được Italy xem xét. Những tấm biển màu vàng và đen do Tổ chức Ân xá Quốc tế phát bên ngoài Quốc hội Italy ghi: “Phản đối chủ nghĩa Phục quốc Do Thái không phải là bài Do Thái.”

Cuộc biểu tình diễn ra cùng ngày Ủy ban Các vấn đề Hiến pháp của Hạ viện Italy xem xét dự luật. Thượng viện đã thông qua dự luật với đa số áp đảo vào ngày 4 tháng 3, và văn kiện hiện ở giai đoạn xem xét tại Hạ viện. Hạ viện đã ấn định cuộc bỏ phiếu toàn thể cuối cùng vào ngày 2 tháng 10. Theo thủ tục hiến pháp Italy, một dự luật chỉ có thể trở thành luật khi được cả hai viện thông qua với nội dung giống nhau.

Trọng tâm tranh cãi là đề xuất đưa định nghĩa về chủ nghĩa bài Do Thái của Liên minh Tưởng niệm Holocaust Quốc tế (IHRA) vào luật trong nước. Định nghĩa của IHRA coi việc “phủ nhận quyền tự quyết của người Do Thái, chẳng hạn tuyên bố rằng sự tồn tại của Nhà nước Israel là một nỗ lực mang tính phân biệt chủng tộc” và “so sánh chính sách đương thời của Israel với chính sách của Đức Quốc xã” là biểu hiện bài Do Thái.

Daniel Carlo, thành viên Tikkun, một nhóm hoạt động chống phân biệt chủng tộc của người Do Thái tại Italy, nói tại cuộc biểu tình: “Chúng tôi đã chán ngấy việc chứng kiến chủ nghĩa bài Do Thái bị công cụ hóa để đàn áp mọi lời chỉ trích Nhà nước Israel và các chính sách tội ác của nước này.” Ông nhấn mạnh: “Trước dự luật đáng hổ thẹn này, một lần nữa chúng tôi mạnh mẽ khẳng định rằng phản đối chủ nghĩa Phục quốc Do Thái không phải là bài Do Thái.”

Francesca Albanese, báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về tình hình nhân quyền tại các lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, nói với Al Jazeera rằng việc lập pháp nhằm đánh đồng sự chỉ trích một quốc gia với chủ nghĩa bài Do Thái là điều đáng lo ngại. Bà nói: “Bất kỳ đạo luật nào trực tiếp hoặc gián tiếp đánh đồng việc chỉ trích một quốc gia với chủ nghĩa bài Do Thái đều có vấn đề, và có thể tạo ra nhiều rắc rối hơn vấn đề mà nó tìm cách giải quyết.”

Theo Albanese, dự luật có thể hạn chế khả năng phân tích, ghi nhận và chỉ trích “Israel với tư cách một nhà nước apartheid”. Bà cáo buộc Italy đặt việc bảo vệ Israel cao hơn trách nhiệm giải trình. “Nhu cầu bảo vệ Nhà nước Israel khỏi sự chỉ trích mạnh hơn nhu cầu thực thi công lý,” bà nói. “Điều này cực kỳ nguy hiểm, bởi mọi người Do Thái trên thế giới đều có thể bị coi là một dạng sứ giả của Israel.” Bà mô tả Italy dưới chính phủ hiện nay là một trong những quốc gia bảo vệ Israel kiên quyết nhất châu Âu.

Al Jazeera cho biết Anneliese Baldaccini thuộc chi nhánh Italy của Tổ chức Ân xá Quốc tế nói rằng nếu được thông qua, dự luật sẽ áp dụng đối với trường học, đại học, nền tảng mạng xã hội và các hiệp hội văn hóa. Bà chỉ trích dự luật vì “dựa trên một định nghĩa kiểm duyệt sự phê phán chính trị”.

Tony La Piccirella, nhà hoạt động thuộc phong trào đoàn kết với Palestine từng tham gia chiến dịch Global Sumud Flotilla, lo ngại dự luật “cung cấp công cụ pháp lý để tấn công các cơ quan báo chí, nền tảng thông tin trực tuyến và mạng xã hội, qua đó đàn áp bất kỳ ai phơi bày cuộc diệt chủng cùng toàn bộ hệ thống kinh tế giúp nó tiếp diễn”.

Tuy nhiên, dự luật nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ lãnh đạo các tổ chức Do Thái tại Italy. Noemi Di Segni, chủ tịch Liên minh các Cộng đồng Do Thái Italy (UCEI), phát biểu trước Ủy ban Các vấn đề Hiến pháp của Thượng viện vào tháng 1 năm nay rằng hành động lập pháp về chủ nghĩa bài Do Thái là “cấp bách và không thể tránh khỏi”. Sinh tại Jerusalem, Di Segni từng phục vụ trong quân đội Israel và nhiều lần bác bỏ việc gọi cuộc chiến của Israel ở Gaza là diệt chủng. Tháng 1 năm 2025, bà nói rằng những thuật ngữ như “diệt chủng”, “trại tập trung”, “bỏ đói”, “Đức Quốc xã” và “apartheid” không nên được dùng để mô tả hành động của Israel.

Dự luật nhận được sự ủng hộ xuyên đảng phái tại Thượng viện, trong đó có một số nghị sĩ đối lập. Sáu thượng nghị sĩ của Đảng Dân chủ bỏ phiếu thuận, nhưng toàn đảng bỏ phiếu trắng. Sự chia rẽ này tiếp tục tại Hạ viện.

Stefania Ascari thuộc Phong trào Năm Sao là một trong những người phản đối dự luật quyết liệt nhất. Trước khi bước vào Quốc hội, bà nói với người biểu tình: “Mối đe dọa lớn nhất đối với người Do Thái và toàn thế giới là nhà nước khủng bố Israel.” Bà cáo buộc dự luật nhắm vào “tự do ngôn luận, quyền tự chủ của các trường đại học, cũng như hoạt động của các hiệp hội và tổ chức phi chính phủ”.

Phiên họp của Ủy ban Các vấn đề Hiến pháp kết thúc mà không có cuộc bỏ phiếu hay thảo luận thực chất nào. Theo Al Jazeera, ủy ban dự kiến nối lại công việc vào tuần tới, nhưng lịch trình cụ thể vẫn chưa chắc chắn. Hạ viện đã ấn định cuộc bỏ phiếu toàn thể cuối cùng vào ngày 2 tháng 10, khiến Quốc hội chỉ còn một khoảng thời gian rất hẹp để hoàn tất giai đoạn xem xét tại ủy ban.

Các nhà hoạt động cho biết trong thời gian đó, họ sẽ tiếp tục tập trung bên ngoài Quốc hội và trên đường phố để bày tỏ quan ngại.