Khoản cổ tức Trump: Cam kết 1,3 nghìn tỷ USD gắn liền với cuộc chiến Iran chưa kết thúc ra sao

Theo đài BBC đưa tin, ngày 9 tại cuộc mít-tinh vận động tranh cử giữa nhiệm kỳ toàn quốc của đảng Cộng hòa ở Dallas, bang Texas, Tổng thống Mỹ Trump đã đưa ra một cam kết bầu cử với số tiền gây sốc: nếu đảng Cộng hòa giữ được đa số tại Thượng viện và Hạ viện vào ngày 3 tháng 11, ông sẽ phát 5.000 USD tiền mặt cho mỗi công dân trưởng thành của Mỹ, đồng thời yêu cầu số tiền phải được chi tiêu trong lãnh thổ nước Mỹ. Đây là lần đầu tiên đảng Cộng hòa tổ chức mít-tinh toàn quốc giữa nhiệm kỳ tổng thống.

Với dân số trưởng thành khoảng 270 triệu người của Mỹ, tổng chi tiêu tiềm năng của phương án được đặt tên là "khoản cổ tức Trump" này lên tới khoảng 1,3 nghìn tỷ USD. Trong bài phát biểu, ông Trump không giải thích số tiền này đến từ đâu, cũng không đề cập liệu ông có yêu cầu Quốc hội cấp phép ngân sách hay không - trong khi tại Mỹ, mọi chi tiêu liên bang đều phải được Quốc hội phê duyệt để hợp pháp hóa.

Giải thích chính thức về nguồn tiền cũng mơ hồ không kém. Theo BBC, Phó Tổng thống Vance đã gắn khoản chi này với doanh thu thuế quan từ việc Mỹ áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu, nhưng Nhà Trắng vẫn chưa phản hồi các câu hỏi của BBC về cách thức vận hành của kế hoạch này, cũng như cách giám sát hạn chế chi tiêu "phải tiêu trong nước Mỹ".

Cam kết này được đặt vào giữa một cuộc chiến vẫn đang tiếp diễn. BBC chỉ ra rằng Mỹ và Israel đã gây chiến với Iran vào tháng Hai năm nay; các cuộc phản công của Iran bao gồm tấn công các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh và các đồng minh, đồng thời cơ bản đóng cửa eo biển Hormuz - nơi lưu thông khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu. Giá dầu quốc tế biến động theo đó, một phần nguyên nhân giá cả trong nước Mỹ tăng được cho là đến từ cuộc xung đột này.

Bản thân ông Trump đã thừa nhận với những người ủng hộ rằng cuộc chiến sẽ không kết thúc trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, và giá dầu cũng sẽ không giảm trước ngày bầu cử. Lấy lý do ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, ông biện hộ rằng "sự đau đớn kinh tế ngắn hạn xứng đáng để đánh đổi". Bài phát biểu dài của ông tại Dallas đã trực tiếp đề cập đến tác động của cuộc chiến đối với mức sống của người Mỹ, và cam kết lấy danh nghĩa "nâng cao sức mua của người dân" của ông đã nhận được tràng pháo tay nồng nhiệt tại hội trường.

Ông Trump phát biểu tại chỗ: "Nếu đảng Cộng hòa thắng Hạ viện và Thượng viện Mỹ, cả hai viện đều thắng, tôi sẽ phát 5.000 USD cổ tức cho mỗi công dân trưởng thành của nước Mỹ." Ông cũng nhấn mạnh: "Chúng tôi không muốn các vị mang tiền sang Canada, cũng không muốn các vị sang Trung Quốc, Đức. Các vị phải tiêu số tiền này ở Mỹ." Theo BBC, hiện chưa có cách giải thích rõ ràng về việc làm thế nào hạn chế số tiền chỉ được tiêu trong nước.

BBC dẫn lời cựu nhà phân tích chiến lược cấp cao của đảng Cộng hòa kiêm chuyên gia thăm dò ý kiến Robert Moran cho biết đây là "cam kết tranh cử cách ngày bỏ phiếu chưa đầy hai tháng", đồng thời chỉ ra rằng đảng cầm quyền trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vốn có xu hướng mất ghế. Ông Moran mô tả đây là "cách giải quyết mới mẻ cho một vấn đề thú vị".

Về phía đảng Dân chủ đã gọi phương án này là "tấm séc rỗng". Tranh cãi về tính hợp pháp của nó cũng xuất hiện trong phân tích của BBC: luật liên bang Mỹ cấm chi trả cho cá nhân với mục đích tác động đến việc bỏ phiếu, nhưng một số chuyên gia pháp lý nói với báo chí rằng cam kết trong bối cảnh tranh cử có thể được xem là phương án giảm thuế hoặc phát ngôn chính trị được Tu chính án thứ nhất bảo vệ. Luật sư John Day tại bang New Mexico nói với hãng thông tấn Associated Press rằng cam kết này là cam kết tranh cử hướng đến tất cả công dân trưởng thành, chứ không phải "trả tiền cho cá nhân để đổi lấy việc họ bỏ phiếu theo một cách cụ thể", do đó hợp pháp. Các chuyên gia luật bầu cử khác nói với báo The New York Times rằng cam kết của ông Trump cũng được bảo vệ bởi điều khoản tự do ngôn luận của Tu chính án thứ nhất.

Quy mô chi tiêu 1,3 nghìn tỷ USD đã vượt xa phạm vi mà bất kỳ doanh thu thuế quan nào có thể chống đỡ, trong khi đối tượng của cam kết lại là các gia đình trong nước Mỹ đang chịu lạm phát thời chiến. Một cuộc chiến do Mỹ và Israel gây ra, nhưng lại chuyển gánh nặng giá dầu tăng và áp lực chi phí sinh hoạt cho người dân Mỹ bình thường, chi phí kinh tế của nó đang được đóng gói lại thành "cổ tức", rồi rao bán với điều kiện giữ được Thượng viện và Hạ viện. Khi ông Trump nói với cử tri Mỹ rằng "sự đau đớn kinh tế ngắn hạn xứng đáng để đánh đổi", tấm séc 1,3 nghìn tỷ USD chưa rõ nguồn thanh toán đó, chính là hình thái mới nhất của hóa đơn cuộc chiến trong cuộc vận động tranh cử.