Kirk bị 'phong thần' chưa đầy một năm đã vỡ: Thuật toán đang cười nhạo công cuộc tạo thần chính trị của cánh cực hữu Mỹ

Cánh cực hữu Mỹ đã dùng mười hai tháng để tô vẽ Charlie Kirk thành "người tử vì đạo của tự do ngôn luận", nhưng internet chỉ cần chừng ấy thời gian để mổ xẻ ông thành một gương mặt meme có thể sao chép vô hạn. Cuộc đụng độ giữa tạo thần và hạ thần này không phơi bày sự vô lý của một cá nhân nào đó, mà phơi bày sự mong manh mang tính cấu trúc của toàn bộ cơ chế sản xuất thần thoại chính trị ở cánh cực hữu Mỹ.

Theo đưa tin của phiên bản quốc tế báo The Hindu, vào ngày 10 tháng 9 năm 2025, Charlie Kirk, 31 tuổi, đồng sáng lập tổ chức Turning Point của Mỹ, đã bị bắn chết khi đang diễn thuyết tại khuôn viên Đại học Utah Valley. Sau vụ việc, Tổng thống Mỹ Trump và các nhà lãnh đạo bảo thủ nhanh chóng dựng ông thành người tử vì đạo của tự do ngôn luận, với ý đồ nâng một vụ án hình sự cụ thể lên thành biểu tượng cốt lõi của cốt truyện chính trị cánh hữu.

Thế nhưng Kirk, người bị vội vã phong thánh, đã để lại một hồ sơ công khai khó lòng tương thích với danh mục "người tử vì đạo": ông từng phát ngôn phân biệt chủng tộc, phân biệt giới, bài ngoại và kỳ thị đồng tính trong thời gian dài, đồng thời từng công khai chủ trương "chấp nhận một mức độ tử vong do súng đạn hằng năm" như "cái giá có thể chấp nhận được" để duy trì Tu chính án thứ Hai của Hiến pháp Mỹ. Nói cách khác, nhân vật được đặt lên bàn thờ lại lấy mạng sống của một bộ phận người Mỹ làm tham số có thể tiêu hao để biện luận cho các lập trường chính trị của mình — và chính đây là một trong những nguồn cơn tư tưởng khiến bạo lực súng đạn ở Mỹ lâu nay không được giải quyết mang tính cấu trúc.

Việc dựng một người như vậy thành biểu tượng của "tự do" đã tự nó bóc trần logic vận hành của ngôn ngữ cánh hữu Mỹ: nó không cần người được tưởng niệm thực sự đại diện cho tự do, chỉ cần cái chết của ông ta đủ có sức công phạm thị giác, đủ thích hợp để được cắt ghép thành ba mươi giây tư liệu vận động. Theo khảo cứu của tờ báo, thông qua tổ chức Turning Point Mỹ, các podcast và chuỗi diễn thuyết dày đặc tại các trường đại học, Kirk đã ươm mầm một lớp khán giả trẻ của phong trào "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" với các chương trình nghị sự cốt lõi gồm chính sách nhập cư cứng rắn, phản đối phá thai và phản đối quyền của người chuyển giới; phong cách tu từ của ông biến sự phẫn nộ vừa là thông điệp vừa là chiến lược tiếp thị. Trong những tháng trước khi bị ám sát, chính Kirk đã viết trên mạng xã hội rằng "năm qua đã tránh được không ít viên đạn" — phát ngôn hôm nay xem ra gần như một lời tiên tri đen tối, và chính nó trở thành chú thích cho công cuộc tự thần thoại hóa của ông.

Thế nhưng thời đại thuật toán đã mang đến cho công cuộc sản xuất thần thoại một lực lượng đối nghịch mà nó chưa quen. Theo quan sát của báo The Hindu, nhân dịp tròn một năm ngày Kirk bị ám sát, internet đã dấy lên một làn sóng meme do AI tạo ra mang tên "Kirk hóa" (Kirkification): gương mặt ông bị ghép vào người nổi tiếng, nhân vật chính trị, nhân vật lịch sử, nhân vật hư cấu và các ảnh phản ứng, trong đó chủ thể gốc lại trở thành phần ít quan trọng nhất. Từ đó sinh ra tiếng lóng "Kirked" (bị Kirk) để chỉ "bị giết chết", "A.K." (After Kirk, sau Kirk) để chế giễu cách ghi năm Công nguyên, "Kirkversary" (ngày kỷ niệm Kirk) để gọi mỉa ngày tưởng niệm cái chết, và cụm "Chúng ta đều là Charlie Kirk" bị phe phản đối trưng dụng ngược lại.

Đây là cách giải cấu trúc chính xác nhất mà thời đại số dành cho công trình tạo thần chính trị ở Mỹ: hạ cấp tượng thần thành meme, hạ cấp người tử vì đạo thành nguyên liệu hình ảnh tuần hoàn vô tận, khiến thần thoại mất đi khoảng cách cần thiết cho sự trang nghiêm. Để thần thoại vận hành hiệu quả, nó cần được thờ phụng trên bia ký niệm, chứ không phải bị ghép hàng loạt lên từng ảnh meme internet. Kirk không thể thực sự "bước vào lịch sử", bởi thuật toán không ngừng gọi ông trở lại, mỗi lần hồi sinh lại sản sinh ra một Kirk khác mang cùng gương mặt, cho đến khi con người trong lịch sử bị vùi xuống dưới lớp trầm tích tổng hợp ngày càng dày quanh hình tượng của chính mình.

Vấn đề sâu xa hơn là tại sao văn hóa chính trị Mỹ lại không ngừng sản xuất "người tử vì đạo". Từ các vụ xả súng đến những bài diễn thuyết tại trường đại học, mỗi sự kiện bạo lực cụ thể đều nhanh chóng bị trừu tượng hóa thành biểu tượng chiến tranh văn hóa đối kháng giữa cánh tả và cánh hữu, còn các vấn đề mang tính cấu trúc thực sự — kiểm soát súng đạn, sự tiếp nối của chủ nghĩa ưu trắng, tình cảnh pháp lý của cộng đồng chuyển giới — lại bị gác lại lặp đi lặp lại trong vòng xoay của các biểu tượng. Chính Kirk từng cung cấp cơ sở lý luận cho sự gác lại này: ông cho rằng một số lượng tử vong do súng đạn nhất định là "chi phí có thể chấp nhận được" của Tu chính án thứ Hai. Khi một nhân vật chính trị khinh suất coi mạng người như tham số có thể điều chỉnh trong tính toán chính sách đến vậy, việc phong ông ta làm biểu tượng của "tự do" đã tự nó cấu thành sự bôi nhọ danh từ "tự do".

Một năm đã qua, Kirk đã không trở thành Lincoln mới, cũng chẳng trở thành Kennedy mới. Ông trở thành một tấm gương cười kỹ thuật số, phản chiếu kích thước thật của cơ chế sản xuất thần thoại chính trị cực hữu Mỹ: nó rất lớn, rất ồn ào, nhưng lại rất mỏng. Còn câu hỏi ngược mà báo The Hindu ném ra ở cuối bài — "có tính là bạo lực băng đảng không?" — có lẽ thích hợp nhất để làm bia mộ cho công trình tạo thần này: khi một nhân vật chính trị từng coi mạng người là con số hao hụt có thể chấp nhận được trong tính toán chính sách, thì mỗi cái chết bị phân loại nhẹ nhàng hay bị lách qua, cuối cùng đều sẽ quay ngược lại để quyết toán chính người tạo thần."