Lấy danh nghĩa khăn trùm đầu: Iran thanh lọc quán cà phê một cách có hệ thống, chủ chuỗi cửa hàng lĩnh án 12 năm rưỡi

Tòa án Tối cao Iran đã giữ nguyên phán quyết đối với Sadegh Saeedi Nia, nhà sáng lập chuỗi cà phê nổi tiếng Saediniya, với mức án 12 năm 6 tháng tù và tịch thu toàn bộ tài sản. Theo Đài Tiếng nói Đức (Deutsche Welle) đưa tin, chuỗi cà phê có 10 chi nhánh này đã đóng cửa để hưởng ứng lời kêu gọi đình công trong làn sóng biểu tình toàn quốc bắt đầu từ ngày 28/12/2025, sau đó bị buộc tội tiến hành "tuyên truyền chống nhà nước", và tất cả các cửa hàng đều bị phong tỏa theo lệnh của tòa án.

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Đài Tiếng nói Đức dẫn số liệu thống kê của tổ chức nhân quyền HRANA, chỉ riêng trong ngày 19/7 năm nay, nhà chức trách Iran đã đóng cửa ít nhất bảy quán cà phê và nhà hàng với lý do không tuân thủ quy định bắt buộc đội khăn trùm đầu. Một loạt quán cà phê gần Công viên Vanak ở Tehran bị đóng cửa, khiến ít nhất 200 người mất việc. Báo cáo chỉ ra rằng cuộc biểu tình bùng phát vào cuối tháng 12 năm ngoái được nhìn nhận rộng rãi là cuộc nổi dậy có quy mô lớn nhất ở Iran kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, và chiến dịch đàn áp các quán cà phê của nhà chức trách đã tăng cường rõ rệt cả về tần suất lẫn lý do — các vụ đóng cửa không chỉ diễn ra trong thời gian biểu tình mà còn tiếp tục kéo dài.

"Họ đóng cửa quán cà phê của chúng tôi với lý do chúng tôi tiếp đón những khách hàng không đội khăn trùm đầu, nhưng đó chỉ là cái cớ," Nasser, một chủ quán cà phê ở Tehran, nói với Đài Tiếng nói Đức. "Ngoài đường phố Tehran, phụ nữ và các cô gái trên thực tế đã vứt bỏ quy định bắt buộc đội khăn trùm đầu, nhưng chính phủ lại yêu cầu chúng tôi không được phép họ vào quán cà phê."

Lấy danh nghĩa khăn trùm đầu để tiến hành thanh lọc

Các phương tiện truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran như báo Javan trước đó đã mô tả các quán cà phê là "nơi tụ tập của người biểu tình", cấu thành mối đe dọa đối với "an ninh quốc gia". Ngoài Saediniya, các quán cà phê như "Lamiz" và "Voria" cũng phải đối mặt với số phận tương tự — trong đó cơ sở sau thuộc sở hữu của một cầu thủ bóng đá nổi tiếng của Iran — đều bị tòa án đóng cửa với lý do "gián tiếp hỗ trợ lời kêu gọi biểu tình".

Báo cáo đồng thời hé lộ một nghịch lý: số lượng quán cà phê ở Tehran đã tăng vọt từ khoảng 300 vào đầu những năm 2010 lên khoảng 4000 như ngày nay, và sự tăng trưởng bùng nổ này bản thân nó được các nhà phân tích xem như một phản ứng tập thể của xã hội Iran trước tình trạng khủng hoảng kéo dài.

Nhà tâm lý học lâm sàng và nhà phân tích tâm lý Saba Alaleh, người lâu nay quan tâm đến các vấn đề chính trị và xã hội, chia sẻ với ban Tiếng Ba Tư của Đài Tiếng nói Đức: "Trong bối cảnh này, mọi người không chỉ muốn tiêu dùng hay giải trí, họ đang tìm kiếm một không gian có thể tạm thời thoát khỏi áp lực cuộc sống thường ngày. Quán cà phê vì thế đã trở thành 'không gian thứ ba' — không phải nhà, cũng không phải nơi làm việc, mà là nơi ở giữa, giúp con người tạm thời đặt sang bên vai diễn và áp lực, kết nối với người khác, và cảm thấy cuộc sống vẫn có thể kiểm soát được."

Bà chỉ ra rằng vấn đề không còn chỉ là việc đàn áp nhắm vào những phụ nữ không đội khăn trùm đầu. "Các chính phủ độc tài thường tìm cách kiểm soát dòng chảy thông tin, tương tác xã hội và cách thức tổ chức của công dân," Alaleh nói, "Bất kỳ nơi nào nằm ngoài sự giám sát trực tiếp của người cầm quyền, nơi có thể giúp con người xây dựng sự tin tưởng, đối thoại và các mối liên kết xã hội với nhau, đều sẽ làm suy yếu sự độc quyền một phần của chính phủ đối với không gian công cộng."

Bóp nghẹt "không gian thứ ba"

Nasser tiết lộ rằng khách hàng của quán ông không phải ai cũng đến từ tầng lớp giàu có. "Ở nhiều nơi tại Tehran, thanh niên từ các gia đình trung lưu cũng tụ tập ở quán cà phê, và nhiều khách hàng của chúng tôi thuộc nhóm này." Trào lưu quán cà phê đặc biệt phổ biến trong "thế hệ Z" ở Iran, và thế hệ này đang phải gánh chịu tác động nặng nề nhất từ tình trạng lạm phát phi mã và chi phí sinh hoạt cao tại Iran.

Alaleh nhấn mạnh rằng đối với các cơ quan an ninh, dù chỉ là một nhóm thanh niên tụ tập một cách tùy ý cũng có thể đại diện cho sự nảy sinh của các mạng lưới xã hội độc lập nằm ngoài cấu trúc quyền lực chính thức. "Những mạng lưới độc lập này càng rộng rãi, càng ăn sâu, thì chính phủ càng khó duy trì quyền kiểm soát độc quyền đối với không gian công cộng," bà nói. Theo quan điểm của bà, việc đàn áp các quán cà phê và khách hàng của chúng là một bộ phận cấu thành trong nỗ lực của nhà chức trách nhằm duy trì sự độc quyền đối với không gian công cộng.

Biên tập viên của Đài Tiếng nói Đức: Srinivas Mazumdaru