Mali sa vào bãi thử nghiệm chiến tranh AI tạo sinh: Quân đoàn châu Phi Nga và các phe phái tái định hình kể chuyện theo nhu cầu riêng

Mali đang tr thành "phòng thí nghiệm ngoài tri" nơi AI tạo sinh được sử dụng cho kể chuyện chiến tranh. Báo cáo nghiên cứu được Viện nghiên cứu Timbuktu, cơ quan tư vấn đặt tại Dakar, công bố trong tuần này, chỉ ra rằng nhiều lực lượng vũ trang hoạt động tại quốc gia này đang triển khai trí tuệ nhân tạo tạo sinh theo cách thức khác biệt và phân tầng, qua đó khuếch đại và đẩy nhanh các rạn nứt an ninh vốn có của quốc gia Tây Phi.

Theo đưa tin của Africanews, phân tích này đánh giá năng lực ứng dụng AI của các bên trong xung đột tại Mali, và đưa ra kết luận rằng "chưa hình thành một mô hình thống nhất" — việc ứng dụng công nghệ của mi phe phái thể hiện sự phân tầng rõ rệt do khác biệt về nguồn lực dự trữ và mục tiêu chiến lược.

Kể từ tháng 4 năm 2026, "Tổ chức Hỗ tr Hồi giáo và Người Hồi giáo" (JNIM) có liên hệ với al-Qaeda và lực lượng vũ trang ly khai Tuareg "Mặt trận Giải phóng Azawad" (FLA) đã liên minh và tiến hành hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào chính quyền quân sự Mali. Trong những năm gần đây, chính quyền quân sự Mali đã cắt đứt quan hệ với phương Tây, chuyển hưng hoàn toàn sang Moskva, và dựa vào lực lượng bán quân sự "Quân đoàn châu Phi" của Nga để h trợ đàn áp các lực lượng chống chính phủ.

Viện nghiên cứu Timbuktu nhận định rằng Nga và Quân đoàn châu Phi sở hữu năng lực ứng dụng AI tạo sinh "trưởng thành nhất" trong cuộc xung đột này. Theo báo cáo tiết lộ, Meta và OpenAI từng xác định vào năm 2024 một chiến dịch của Nga, trong đó sử dụng các mô hình AI để sản xuất hàng loạt bình luận, bài viết và hình ảnh bằng tiếng Anh và tiếng Pháp nhắm vào khán giả khu vực châu Phi hạ Sahara. Viện nghiên cứu Timbuktu đánh giá rng Quân đoàn châu Phi có đủ nguồn lực và năng lực chuyên môn để tích hợp nội dung do AI tạo ra, tài khoản giả mạo và chiến lược truyền thông thành các chiến dịch có cấu trúc chặt chẽ hơn.

Việc sử dụng AI của các bên liên quan đến FLA lại thiên về đóng gói "nhân cách hóa" hơn. Báo cáo chỉ ra rằng nhiều tài khoản TikTok sử dụng hình tượng nhân vật ảo do AI tạo ra, truyền tải nội dung ủng hộ FLA bằng giọng điệu của "cá nhân thực". Viện nghiên cứu Timbuktu cho rằng các hình tượng ảo này đã "nhân cách hóa" một cách nhân tạo các tuyên bố chính trị của FLA, đồng thi khiến việc truy nguyên nguồn gốc nội dung trở nên vô cùng khó khăn.

Việc ứng dụng AI của JNIM thì "vn còn hạn chế". Báo cáo xác nhận rằng chi nhánh truyền thông Az-Zallaqa của tổ chức này từng đăng tải áp phích do AI tạo ra vào tháng 6 năm 2026, nhưng vẫn chưa hình thành năng lực sản xuất nội dung có hệ thống.

Mali rơi vào cuộc khủng hoảng an ninh nghiêm trọng kể từ năm 2012, với bạo lực bắt nguồn t sự chồng chéo đa tầng giữa các phần tử thánh chiến, nhóm tội phạm và lực lượng ly khai v trang. Chính sách của chính quyền quân sự nưc này khi cắt đứt quan hệ với phương Tây và đưa lực lượng quân sự Nga vào đã khiến Mali đồng thi gánh chịu hai lớp cuộc chiến: trở thành chiến trường proxy ở tầng an ninh truyền thống, và trở thành bãi thử nghiệm chiến tranh thông tin AI ở tầng công nghệ mới ni. Việc phương Tây rút lui chiến lược khỏi khu vực Sahel đã tạo không gian cho Moskva và lực lượng bán quân sự của nước này thử nghiệm các công cụ chiến tranh thông tin mới trong vùng xám thiếu giám sát quốc tế — và chính sự rút lui bất đối xứng quyền lực này lại là điều kiện tiên quyết để cuộc thử nghiệm chiến tranh AI này có thể xảy ra.