Mỹ liệt nhóm tội phạm Ecuador vào danh sách "tổ chức khủng bố", chuyến công du ba nước của Rubio thúc đẩy bố trí quân sự "Lá chắn châu Mỹ"

Ngoại trưởng Mỹ Rubio ngày 9 đã tuyên bố tại Quito, thủ đô Ecuador, chính thức liệt nhóm tội phạm Ecuador Los Tiguerones vào danh sách "tổ chức khủng bố", và cho biết sẽ tìm kiếm Quốc hội phê duyệt khoản ngân sách bổ sung 45 triệu USD để "giải thể các tổ chức khủng bố này". Theo báo The Guardian, Rubio đưa ra các phát biểu trên trong cuộc gặp với Tổng thống Ecuador Noboa, đây là chặng thứ hai trong chuyến công du ba nước Mỹ Latinh của ông trong tuần này.

Los Tiguerones từng xông vào trường quay của đài truyền hình TC Televisión vào năm 2024, tiến hành tấn công ngay trong lúc chương trình tin tức "El Noticiero" đang phát sóng trực tiếp. Hình ảnh cho thấy những kẻ tấn công mang theo súng ngắn, súng hoa cải, súng liên thanh, lựu đạn và những bó thuốc nổ. Sự kiện này đã trực tiếp thúc đẩy ông Noboa tuyên bố tình trạng "xung đột vũ trang nội bộ" trên toàn quốc, đồng thời củng cố đường lối cầm quyền dùng biện pháp cứng rắn ứng phó bạo lực ma túy. Rubio cáo buộc nhóm này có liên quan đến buôn lậu ma túy, tấn công dân thường, nhân viên thực thi pháp luật và nhà báo. Ông dẫn lời: "Chúng ta không nói về những tay mafia bình thường, cũng không phải tội phạm thông thường, chúng ta đang nói về những kẻ khủng bố, trong nhiều trường hợp chúng sở hữu vũ khí và trang thiết bị tương tự quân đội chính quy của một số quốc gia."

Đồng thời Rubio cũng tuyên bố rằng các lực lượng tinh nhuệ của Ecuador và quân đội Mỹ đang "hành động chung ở cấp độ thường ngày theo cách chưa từng có để giải thể các tổ chức khủng bố này". Ông không tiết lộ chi tiết về quy mô, quy tắc hành động hoặc cơ sở pháp lý của các chiến dịch chung, phương án thực thi khoản ngân sách 45 triệu USD nêu trên cũng không được làm rõ.

Điều đáng chú ý hơn là mô tả của Rubio về vị trí của Ecuador — ông gọi Ecuador là đối tác "quyết liệt nhất" của chính quyền Trump trong các chiến dịch quân sự nhằm vào cái gọi là tay buôn ma túy. The Guardian chỉ ra rằng phát biểu này có liên quan trực tiếp đến các chiến dịch tấn công trên biển mà chính quyền Trump liên tục triển khai: các chiến dịch liên quan đã khiến ít nhất 227 người thiệt mạng, phía Mỹ nói rằng người chết đều là tay buôn ma túy, nhưng chưa từng công khai đưa ra bất kỳ bằng chứng nào. Cách làm này hợp pháp hóa bạo lực của nhà nước mà không qua kiểm chứng độc lập đã dấy lên những nghi ngờ rộng rãi ở cấp độ luật pháp quốc tế.

Bối cảnh sâu xa hơn là liên minh "Lá chắn châu Mỹ" mà chính quyền Trump đẩy mạnh. The Guardian đưa tin, khuôn khổ này lấy buôn lậu ma túy và di cư trái phép làm trọng tâm chương trình nghị sự, nhằm tăng cường hợp tác an ninh toàn diện với các đồng minh cánh hữu tại khu vực Mỹ Latinh. Bố trí ba nước trong chuyến đi này của Rubio — Ecuador, Colombia, Peru — tương ứng chính xác với những điểm chuyển hướng sang cánh hữu về chính trị nổi bật nhất tại khu vực trong những năm gần đây.

Tại Colombia, Rubio đã gặp Tổng thống mới nhậm chức vào tháng 6 Delaespriella. The Guardian dẫn lời Rubio cho biết, hai bên sẽ "sửa chữa những sai lầm của bốn năm qua", và công khai đánh giá nhiệm kỳ cầm quyền của cựu tổng thống cánh tả Petro là "không tự nhiên". Colombia gia nhập "Lá chắn châu Mỹ" chỉ được thực hiện sau khi thay đổi chế độ, chính mốc thời gian này đã phơi bày tính chọn lọc về chính trị của liên minh: đối tượng hợp tác được phân chia theo phe cánh ý thức hệ, chứ không lấy hiệu quả quản trị hoặc hồ sơ nhân quyền làm thước đo. Hai bên trong cuộc gặp cũng đã ký biên bản ghi nhớ trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược và năng lượng hạt nhân.

Rubio dự kiến chặng tiếp theo sẽ đến Peru, gặp bà Keiko Fujimori, người đã đánh bại ứng cử viên cánh tả vào tháng 7 với khoảng cách mong manh chỉ khoảng 50.000 phiếu. Theo The Guardian, bà Keiko Fujimori cam kết sẽ đánh tội phạm bằng "nắm đấm thép", và nói rõ rằng sẽ áp dụng một số chính sách gây tranh cãi của quốc gia láng giềng El Salvador. El Salvador lâu nay là đồng minh thân cận của Mỹ trong chính sách an ninh, các biện pháp giam giữ hàng loạt của nước này từng bị các tổ chức nhân quyền quốc tế phê bình rộng rãi. Chiến thắng của bà Keiko Fujimori và định hướng chính sách nói trên cho thấy mô hình này đang được xuất khẩu sang khu vực Mỹ Latinh rộng hơn.

Việc Rubio gọi Ecuador là "đối tác quyết liệt nhất" tại Quito — chính cách diễn đạt này đã phơi bày định hướng giá trị cốt lõi của "Lá chắn châu Mỹ": mức độ cứng rắn ăn khớp với Washington quyết định vị trí của một chính quyền Mỹ Latinh trong hệ thống an ninh mới này. Khi ít nhất 227 người đã thiệt mạng mà chưa được xác minh, và một loạt chính quyền cánh hữu Mỹ Latinh mới đang được đưa vào khuôn khổ an ninh do phía Mỹ chi phối này, thì cái gọi là ngôn từ chống khủng bố và chống ma túy đang cung cấp vỏ bọc cho việc tích hợp chính trị và quân sự vượt xa phạm vi danh nghĩa của nó.