"Nhà của các Chị em" ở Syria: Hình ảnh AI, các tổ chức hải ngoại và nền chính trị gây sợ hãi nhắm vào cộng đồng Alawi

"Con gái tôi chơi piano, học múa, đối phương đều biết rõ. 'Nếu không dừng lại, có lẽ chúng tôi sẽ đưa nó đến Nhà của các Chị em.'" Một giáo viên toán người Syria trên 40 tuổi, người mẹ của ba đứa trẻ, với bí danh Layla, đã hồi tưởng lại lời đe dọa được nghe trước cửa nhà ở Damascus với Đài Tiếng nói Đức (Deutsche Welle). Vài ngày sau, gia đình cô rời khỏi Syria, vượt biên đến Lebanon.

"Chúng tôi chưa bao giờ ủng hộ Assad, cha của ông ta thậm chí từng giết người nhà tôi. Thực ra chúng tôi ghét ông ta." Layla nói với Deutsche Welle. Cô và gia đình thuộc cộng đồng Alawi – cùng giáo phái với cựu Tổng thống Bashar al-Assad, và thường bị liên lụy vì bị coi là đồng minh của ông Assad. Sau khi chế độ Assad sụp đổ vào năm 2024, khi các lực lượng vũ trang Sunni lần đầu tiến vào Damascus, Layla cho biết cô cảm thấy sợ hãi và gọi họ là "những phần tử cực đoan". Cô và chồng ban đầu quyết định ở lại, cho đến khi những người lạ tìm đến tận nhà.

Theo báo cáo của Deutsche Welle, những lời đồn đại xung quanh "Nhà của các Chị em" đã lan truyền trên các mạng xã hội Syria trong nhiều tháng, với nội dung cốt lõi là: phụ nữ Syria đến từ các giáo phái khác bị cưỡng ép đưa đến một nơi để giam giữ và cải đạo sang Hồi giáo. Thuyết tường thuật này được phổ biến rộng rãi vào tháng 5 – Batoul Aloush, một nữ sinh viên đại học 21 tuổi người Alawi, được gia đình báo mất tích, sau đó tái xuất hiện trong trang phục tôn giáo, tuyên bố tự nguyện cải đạo và rời bỏ gia đình. Bố mẹ cô khẳng định cô đã bị cho thuốc hoặc bị cưỡng ép.

Khoảng trống bằng chứng xung quanh thuyết này ngay lập tức xuất hiện. Người phát ngôn của Bộ trưởng Bộ Xã hội Hội Hương Hinda Kabawat cho Deutsche Welle biết, bộ này chưa bao giờ cấp phép cho bất kỳ cơ sở nào có tên "Nhà của các Chị em", và bất kỳ cơ sở tương tự không có giấy phép nào cũng sẽ bị đóng cửa. Cơ quan kiểm chứng sự thật của Syria, Verify-Sy, kết luận rằng các hình ảnh tòa nhà "Nhà của các Chị em" lan truyền trên mạng được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo. Cơ quan này cho Deutsche Welle biết, đối với các cáo buộc về bắt cóc, tra tấn được cho là xảy ra, "bằng chứng có thể thu thập được qua các nguồn mở khan hiếm, mâu thuẫn hoặc không đầy đủ".

Mạng truyền thông độc lập Mạng tin tức Shaam gần đây viết bài chỉ rõ: "Bất chấp việc thiếu bất kỳ bằng chứng vật chất nào... các nền tảng và trang mạng xã hội bắt đầu lan truyền 'tòa nhà này' như một sự thật đã được xác lập. Nó dần trở thành tiêu điểm của thuyết tường thuật rộng hơn về 'vụ bắt cóc có tổ chức' các phụ nữ Alawi."

Đồng thời, một số vụ mất tích thực sự có bối cảnh thực. Nhà tâm lý học Reham Sulaiman, làm việc cho Liên Hợp Quốc và đồng thời tiếp xúc với cộng đồng Alawi, cho Deutsche Welle biết cô đã xử lý một số vụ bắt cóc, một số liên quan đến tống tiền, trả thù hoặc ép buộc hôn nhân, "đây không chỉ là một sự kiện hay sự trùng hợp". Một số vụ khác được khép lại khi những người liên quan giải thích rằng họ chỉ đi gặp bạn bè, muốn trốn khỏi gia đình hoặc bỏ trốn theo người tình. Chính Aloush cho biết cô mong muốn cải đạo sang Hồi giáo và rời bỏ gia đình.

Tổ chức Ân xá Quốc tế và Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập về Syria của Liên Hợp Quốc cho biết, khoảng 40 đến 60 vụ việc liên quan chưa được điều tra đầy đủ.

Nhưng sự lan rộng của thuyết tường thuật không vì thế mà giảm đi sau các tuyên bố chính thức và kiểm chứng sự thật. "Cơ chế Điều tra Syria" (SIM), có trụ sở tại bang Brandenburg, Đức, được thành lập vào tháng 5 năm 2026, người đứng đầu là Yaser Saleti, trong một cuộc phỏng vấn trên YouTube đã tuyên bố rằng những phụ nữ mất tích bị cưỡng ép cải đạo và giam giữ tại "Nhà của các Chị em", và gọi đây là bằng chứng của "dự án dân số". SIM không đáp lại yêu cầu phỏng vấn tiếp theo của Deutsche Welle. Cơ quan báo chí điều tra Ả-rập DARAJ chỉ ra rằng, một số tổ chức thuộc loại này bị chỉ trích vì có liên hệ với chế độ Assad.

"Liên minh Alawi Syria châu Âu", có trụ sở tại Berlin, cũng thường xuyên đăng tải các nội dung về "Nhà của các Chị em". Phó giám đốc tổ chức Moayad Ibrahim trên trang Facebook cá nhân đã chỉ trích chính quyền mới của Syria, và từng lên tiếng ủng hộ giới chức tôn giáo tối cao thời Assad là Ahmed Hassoun. Hassoun đã bị tòa án Syria kết án tù chung thân vào cuối tháng 8, với các tội danh bao gồm kích động nội chiến và đồng phạm giết người có chủ đích.

Gregory Waters, nhà nghiên cứu cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương, theo dõi lâu dài các vấn đề Syria, phân tích với Deutsche Welle: "Loại thông tin này đến rồi đi, nhưng nó thực sự tạo ra tác động, và khá mạnh mẽ. Nó có ý đồ chính trị nhằm cô lập cộng đồng Alawi, khiến họ sợ hãi, ngăn cản họ tiếp xúc với chính phủ và xã hội Sunni, và thậm chí ở một mức độ nào đó đẩy họ về phía các mạng lưới vũ trang chống chính phủ."

Waters chỉ ra rằng, tuyên truyền trên mạng "ký sinh vào các sự kiện có thật trong cộng đồng thiểu số, phóng đại những nỗi sợ hãi vốn có". Verify-Sy hàng tháng kiểm toán thông tin sai lệch trên mạng, "kích động" được xếp là mục tiêu phổ biến thứ hai. Ông cho biết, nhà chức trách Syria đang cố gắng kiềm chế các nhà sáng tạo nội dung trong nước phát tán thông tin sai lệch, nhưng bất lực với các tài khoản ở nước ngoài.

Nassif Naïm, Giám đốc nghiên cứu vấn đề Syria tại Quỹ Candid có trụ sở tại Berlin, cho rằng chính quyền Damascus hiện đang bận rộn với việc xây dựng thể chế, kiểm soát an ninh và ổn định đất nước. Nhưng ông cũng chỉ ra rằng, Syria cuối cùng sẽ cần một cuộc đối thoại toàn quốc giữa các nhóm khác nhau, và phục hồi kinh tế có thể là chìa khóa để cải thiện quan hệ sắc tộc. Waters bổ sung thêm rằng, mùa hè vừa qua lượng lớn khách du lịch trong nước người Sunni đổ đến các vùng ven biển – nơi cộng đồng Alawi sinh sống – "không xảy ra sự quấy rối hay bạo lực nào", loại tiếp xúc thực tế này "giúp giảm thiểu tác động và mức độ sợ hãi từ các chiến dịch thông tin sai lệch". Tuy nhiên, Waters cũng thừa nhận rằng, quan hệ sắc tộc ở Syria khác nhau tùy theo từng khu vực, ở một số nơi trong hai năm qua "các rào cản giữa các nhóm thực sự đang cứng lại", nhưng "các rào cản không gia tăng thêm nữa".