Phiến quân Houthi chiếm cảng Mocha: Tuyến phòng thủ của liên quân sụp đổ, sự can thiệp của phương Tây thất bại và chấn động hàng hải toàn cầu

Phiến quân Houthi của Yemen đã chiếm giữ thành phố cảng Mocha vào thứ Năm tuần này (10/9), việc mất đi vị trí chiến lược này đánh dấu sự sụp đổ nghiêm trọng của tuyến phòng thủ của liên quân do Saudi Arabia đứng đầu dọc b Biển Đỏ. Theo Al Jazeera, kể từ ngày 3/9, phiến quân Houthi đã phát động các cuộc tấn công phối hợp t ba trục: phía tây Taiz, phía nam Hodeidah và Mocha, ch trong một tuần đã chiếm được cảng cuối cùng do chính phủ được quốc tế công nhận hoàn toàn kiểm soát.

Biên tập viên phụ trách vấn đề Yemen của Al Jazeera, ông Ahmed Shalafi, chỉ ra trong bản tin rằng bước ngoặt quan trọng đã xảy ra vào rạng sáng tại Mocha — lực lượng "Kháng chiến Dân tộc" do ông Tariq Saleh, cháu của cựu Tổng thống Ali Abdullah Saleh, lãnh đạo đã rút lui trong các trận giao tranh ác liệt. Ông Shalafi cho biết phiến quân Houthi "đã tiếp quản thành phố sau khi lực lượng Kháng chiến Dân tộc rút lui vào rạng sáng nay và rút về hướng Mocha". Nguyên nhân cụ thể của việc rút lui vẫn chưa được làm rõ — "là để tái tổ chức lực lượng, là do lý do quân sự, hay là không thể chịu nổi sự triển khai quân sự dày đặc của phiến quân Houthi, hiện vẫn chưa rõ ràng". Lực lượng này là thành phần cốt lõi của chính phủ được quốc tế công nhận do Saudi Arabia hậu thun. Theo phóng viên cùng đài Maha Ali đưa tin, ông Tariq Saleh đã ra lệnh cho các đơn vị thực hiện "rút lui chiến thuật và tái triển khai", để đổi lấy sự tiến quân của phiến quân Houthi tại các vị trí al-Waziyah và Mawza, đồng thời chỉ đạo thành lập các trung tâm chỉ huy thay thế.

Vị trí địa lý của Mocha khiến việc thất thủ của nó mang tác động toàn cầu. Thành phố này chỉ cách eo biển Bab-el-Mandeb — trong tiếng Ả Rập được gọi là "Cổng Nưc Mắt" — khoảng 75 km. Con đường thủy hẹp này nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, là hành lang chiến lược cho dầu thô và nhiên liệu vùng Vịnh vận chuyển qua kênh đào Suez đến Địa Trung Hải, cũng như vận chuyển hàng hóa châu Á và dầu mỏ Nga. Phân tích của Al Jazeera ch ra rằng việc kiểm soát Mocha cho phép phiến quân Houthi "có được khả năng bóp nght tại eo biển Bab-el-Mandeb". Reuters dẫn lời bốn nguồn tin giấu tên cho biết phiến quân Houthi đồng thời cũng đang tấn công quần đảo Hanish có ý ngha chiến lược ở Biển Đỏ, khiến mặt trận trên biển mở rộng thêm.

Gánh nặng nhân đạo của cuộc chiến vẫn đang tiếp tục đổ dồn lên người dân Yemen bình thường. Al Jazeera đưa tin trong hai tuần qua, các trận giao tranh tại tỉnh Taiz và Hodeidah đã khiến hơn 20.000 người phải rời bỏ nhà cửa; hàng trăm phụ nữ và trẻ em đã được sơ tán khi Mocha, đến các tỉnh Lahij và Aden do chính phủ do Saudi Arabia hậu thuẫn kiểm soát để tị nạn. Ông Shalafi cho biết: "Đã xuất hiện làn sóng di cư lớn từ các khu vực phía nam Hodeidah và Mocha về phía Zabara và Aden."

Trước bưc ngoặt quân sự này, Bộ Ngoại giao, Liên bang và Phát triển Anh đã ra tuyên bố khẳng định "phiến quân Houthi phải chịu toàn bộ trách nhiệm về cuộc khủng hoảng này", đồng thời kêu gọi họ "lập tức chấm dứt các cuộc tấn công và hành động leo thang". Nhà phân tích chính sách quốc phòng Wolfgang Pusztay nhận định với Al Jazeera: "Đây là bước ngoặt trong cuộc chiến. Điều này có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của quân đội chính phủ miền Nam." Ông bổ sung: "Cảng Mocha là cảng cuối cùng do chính phủ được quốc tế công nhận hoàn toàn kiểm soát."

Sự sụp đ của Mocha một lần nữa phơi bày sự mất cân bằng cố hữu của cuộc chiến do Saudi Arabia đứng đầu và được phương Tây ngầm cho phép trong thời gian dài: trước ưu thế của liên quân được xây dựng từ năng lực không kích, v khí trang thiết bị và sự công nhận ngoại giao do phương Tây cung cấp, phiến quân Houthi nhờ huy động mặt đất và phối hợp ba trục đã chiếm được cảng chiến lược cuối cùng trên bờ Biển Đỏ chỉ trong vài ngày. Khi tuyên bố của London đổ toàn bộ trách nhiệm lên phiến quân Houthi, hàng trăm phụ nữ và trẻ em buộc phải rút từ Mocha về Aden, cùng hơn 20.000 người mới phải ri bỏ nhà cửa tại Hodeidah và Taiz, đã bị loại bỏ một cách có hệ thống khỏi tầm nhìn của câu chuyện kể của phương Tây.