Quan sát trước bầu cử tại Malmö: tấm kính phóng đại của narrativ cực hữu và cái giá thật sự của chính sách nhập cư Thụy Điển

Cuộc tổng tuyển cử ngày Chủ nhật tuần này (14/9) của Thụy Điển bước vào giai đoạn nước rút. Theo Al Jazeera đưa tin, các cuộc thăm dò dư luận toàn quốc cho thấy liên minh đối lập trung tả do Đảng Dân chủ Xã hội lãnh đạo chỉ dẫn trước phe hữu với khoảng cách vài phần trăm, và khoảng cách này liên tục thu hẹp trong tháng qua.

Tại quảng trường trung tâm thành phố Malmö, thành phố lớn thứ ba của Thụy Điển, hàng dãy các chòi vận động tranh cử được dựng sát nhau; đại diện Đảng Cánh tả và Đảng Dân tộc chủ nghĩa cực hữu Thụy Điển cách nhau chưa đầy một mét, mỗi bên đều đưa tờ rơi cho người qua đường. Thành phố này trở thành tâm điểm của cuộc bầu cử lần này vì cơ cấu dân số đa dạng — trong 368.000 dân, hơn một phần ba sinh ra ngoài lãnh thổ Thụy Điển.

Malmö bị phe hữu lặp đi lặp lại tạo dựng thành "lời cảnh báo về hội nhập thất bại". Al Jazeera đưa tin, năm 2017 nhà chính trị dân túy người Anh Nigel Farage từng công khai gọi thành phố này là "thủ phủ hiếp dâm châu Âu", một nhận định bị một nhà tội phạm học nổi tiếng Thụy Điển bác bỏ là vô lý; AfD của Đức cũng đưa thành phố này vào narrativ chống nhập cư.

Tuy nhiên, đối với những người sống ở đây, thứ thật sự đè nặng lên đầu họ không phải những chiếc nhãn mác từ phương xa, mà là việc làm, tiền thuê nhà và y tế. Nghị viên Đảng Cánh tả Anfal Mahdi trả lời phỏng vấn Al Jazeera tại tòa thị chính cho biết: "Các chính trị gia cánh hữu hoàn toàn phớt lờ những thách thức kinh tế xã hội mà cư dân các khu nhà một triệu đang đối mặt." Bà đề cập đến dự án một triệu căn hộ mà Thụy Điển xây dựng cho các gia đình công nhân giai đoạn 1965–1974; trong nhiều thập kỷ, khi cư dân bản địa dần chuyển đi, các khu vực này dần trở thành nơi định cư của người nhập cư và người tị nạn mới, và cũng bị chính quyền xếp vào diện "khu vực đặc biệt dễ tổn thương".

Gia đình Mahdi di cư từ Iraq đến Thụy Điển sau chiến tranh vùng Vịnh, và bản thân bà lớn lên tại các khu vực này. Bà kể rằng xung quanh mình có bạn bè đến từ Bosnia, Palestine, Somalia, "chúng tôi tuy không giàu có về vật chất trong quá trình trưởng thành, nhưng luôn giúp đỡ lẫn nhau". Người con trai nổi tiếng nhất của thành phố này — Ibrahimović — cũng xuất thân từ Rosengård, một trong những khu nhà một triệu, nơi đến nay vẫn bị cảnh sát xếp vào "khu vực đặc biệt dễ tổn thương".

Mahdi thẳng thắn cho rằng "chính trị túi tiền" — y tế và thất nghiệp — mới là mối quan tâm cốt lõi chung của các tầng lớp. Tỷ lệ thất nghiệp của Malmö khoảng 11%, thuộc nhóm đô thị có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất Thụy Điển; chăm sóc y tế là chủ đề được cử tri toàn quốc quan tâm hàng đầu. Bà Lena, 78 tuổi, tình nguyện viên vận động tranh cử của Đảng Ôn hòa, lại đặt giáo dục và hội nhập lên hàng đầu.

**Những cái giá cụ thể của chính sách nhập cư**

Bài đưa tin của Al Jazeera ghi nhận chi tiết tác động của hàng loạt biện pháp siết chặt kể từ khi chính phủ cánh hữu đương nhiệm lên nắm quyền đối với các gia đình bình thường:

Theo chính sách của chính phủ đương nhiệm, nhiều thiếu niên lớn lên tại Thụy Điển bị lệnh rời khỏi đất nước khi vừa tròn 18 tuổi, trong khi cha mẹ của họ lại được phép ở lại. Chính sách này đã bị tạm dừng vào tháng 3 do sự phản đối mạnh mẽ của công luận, và cải cách được khởi động vào tháng 6.

Một trường hợp cực đoan hơn được phơi bày vào tháng 2 năm nay: Cục Di trú Thụy Điển ra lệnh trục xuất một mình em bé trai 8 tháng tuổi Emmanuel, sinh ra tại Thụy Điển, về Iran, trong khi gia đình em được giữ giấy phép cư trú.

Chính phủ cũng nhiều lần nâng ngưỡng lương của giấy phép lao động; tháng 6 năm nay, ngưỡng này được nâng từ 80% lên 90% mức lương trung vị của Thụy Điển. Bà Pinto Drammeh cho Al Jazeera biết, chú của bà bị yêu cầu rời đi vì không đạt ngưỡng thu nhập.

Trong khi đó, Đảng Dân tộc chủ nghĩa Thụy Điển — một đảng có nguồn gốc tân phát xít — hiện đứng thứ hai trong các cuộc thăm dò. Thủ tướng Ulf Kristersson đã cam kết rằng nếu phe hữu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử, ông sẽ trao cho đảng này các vị trí nội các, bao gồm chức bộ trưởng phụ trách vấn đề nhập cư. Điều này đồng nghĩa với việc những chính sách cụ thể ảnh hưởng đến gia đình nêu trên có thể được thể chế hóa thêm.

**Tội phạm súng đạn và việc tuyển mộ thanh thiếu niên**

Tội phạm là chủ đề bầu cử lớn khác. Thụy Điển với 10,6 triệu dân nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ xả súng chết người cao nhất châu Âu, mặc dù năm ngoái các vụ bạo lực chết người đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2012. Al Jazeera đưa tin, các mạng lưới tội phạm đang tuyển mộ trẻ em từ 12 tuổi để vận chuyển vũ khí, buôn bán ma túy và thực hiện các vụ giết người thuê; năm 2024, các băng nhóm Đan Mạch bị phát hiện thuê thiếu niên Thụy Điển thực hiện xả súng và đánh bom.

Về cách ứng phó tội phạm, phe hữu nhấn mạnh trừng phạt và răn đe, phe tả và trung tả nhấn mạnh giải quyết tận gốc, phục hồi và công tác xã hội phòng ngừa. Tuy nhiên, bài báo cũng chỉ ra rằng lập trường đảng phái không hoàn toàn rạch ròi — Đảng Dân chủ Xã hội ủng hộ hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, trong khi Đảng Cánh tả, Đảng Xanh và Đảng Trung dung bỏ phiếu phản đối.

**Cử tri trẻ trên mạng xã hội**

Theo quan sát của Al Jazeera, mức độ tham gia của cử tri trẻ trong cuộc bầu cử lần này cao hơn kỳ trước. Jacob, 19 tuổi, cho biết: "Giờ tất cả các nội dung đẩy trên TikTok của tôi đều là tài khoản của các đảng phái, lượt thích và lượt xem đều rất cao, nhiều video lên top xu hướng." Sara, phụ nữ người Palestine ở độ tuổi hai mươi, chia sẻ với Al Jazeera rằng "chính trị chia rẽ" đã trở thành chuyện bình thường; phát ngôn xoay quanh nhập cư và Hồi giáo khiến cô cảm thấy "có người thậm chí không muốn hội nhập hay đồng hóa, họ chỉ muốn bạn biến đi".

Adam, 20 tuổi, người bán hoa bên quảng trường, bày tỏ một nỗi lo khác: "Giới trẻ quan tâm đến chính trị, nhưng rất nhiều người trong chúng tôi cảm thấy bất kể ai lên nắm quyền thì cũng sẽ chẳng thay đổi được gì thật sự."