Sự nghẹt thở dưới nhãn "mục đích kép": Hệ thống cung cấp oxy y tế ở Gaza bên bờ vực sụp đổ

Trong tổng số 34 trạm sản xuất oxy tại Dải Gaza, chỉ còn 12 trạm đang hoạt động; trong số 30 thiết bị dùng để nạp bình oxy, chỉ còn 4 thiết bị có thể vận hành — đây là cảnh báo do Bộ Y tế Gaza đưa ra ngày 15 tháng 8. Theo hãng Al Jazeera, dữ liệu này phơi bày cái giá về nhân đạo từ việc Israel kiểm soát các vật tư "mục đích kép": bình oxy, các thiết bị đi kèm và máy phát điện bị cấm đưa vào Gaza qua các cửa khẩu đã đóng; việc nhập khẩu các linh kiện và chất bôi trơn chuyên dụng cũng bị hạn chế tương tự.

Việc Israel kiểm soát các mặt hàng "mục đích kép" vốn là biện pháp phổ biến trên phạm vi quốc tế, nhằm ngăn chặn công nghệ có tiềm năng lưỡng dụng dân sự - quân sự rơi vào tay quân sự. Khi danh mục này được mở rộng sang bình oxy — một loại khí y tế chủ yếu được sử dụng trong bệnh viện và điều trị tại nhà — thứ bị hạn chế không còn là tiềm năng quân sự, mà là sự sống còn của bệnh nhân. Trong một vùng lãnh thổ bị phong tỏa đông dân cư, có hệ thống y tế đã chịu nhiều đợt tấn công, hậu quả của sự mở rộng này lập tức đổ xuống từng bệnh nhân cần thở oxy.

Cậu bé Abdulaziz 14 tuổi là một bệnh nhân như vậy. Cậu mắc bệnh tim bẩm sinh, phổi kém phát triển, tràn dịch não và tự kỷ từ khi sinh ra. Trước chiến tranh, cậu thường xuyên đến các bệnh viện ở Israel để điều trị chuyên khoa; giờ đây, con đường duy trì sự sống này đã bị cắt đứt, cậu chỉ có thể trông cậy vào hệ thống y tế Gaza đã bị chiến tranh tàn phá. Theo Al Jazeera, cha của Abdulaziz là ông Ali Humaida cho biết, chi phí hàng tháng của gia đình dành cho thuốc men, tã lót và đi lại của cậu đã tăng lên khoảng 950 đến 1.100 shekel (khoảng 315 đến 365 USD), gấp đôi so với mức trước chiến tranh.

Tại khu lều tị nạn az-Zuwayda ở trung tâm Gaza, Ali nhìn chằm chằm vào đồng hồ đo áp suất trên bình oxy ở góc phòng, thấy kim chỉ từ từ tụt xuống. "Bình thép đột nhiên hết khí vào giữa đêm," ông nhớ lại với Al Jazeera, "từng phút từng giây biến thành ác mộng. Chúng tôi dùng tay và bìa carton quạt cho nó, nhìn mặt nó tái xanh, sợ rằng nó sẽ bất tỉnh hoặc hôn mê ngay trước mắt chúng tôi, mà chúng tôi hoàn toàn bất lực."

"Mỗi phút trôi qua, oxy lại cạn thêm," Ali nói, "tôi không ngừng tự hỏi: trong bình còn lại bao nhiêu? Liệu có trụ được đến sáng không? Nếu hết, tôi đi đâu để tìm thêm một bình nữa?"

Theo Al Jazeera dẫn ước tính của Liên Hợp Quốc, khoảng 350.000 người ở Gaza mắc các bệnh mãn tính, việc điều trị của họ bị gián đoạn nghiêm trọng do chiến tranh. Ông Mohammad Abu Salmiya, người đứng đầu Tổ hợp Y tế al-Shifa ở Gaza, nói với Al Jazeera rằng Gaza đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt một nửa thuốc thiết yếu và hơn 80% vật tư xét nghiệm, ước tính có khoảng 21.000 bệnh nhân và người bị thương cần được điều trị ở nước ngoài, trong đó có hơn 4.000 bệnh nhân ung thư và hơn 10.000 người bị thương cần chăm sóc ngoại khoa nâng cao.

Trong bối cảnh nguồn lực y tế cực kỳ căng thẳng, Bộ Y tế Gaza và nhiều bệnh viện đã hoàn toàn ngừng dịch vụ nạp lại bình oxy bên ngoài cho các bệnh nhân đang được điều trị tại nhà hoặc trong các lều tị nạn, để dành phần oxy còn lại cho các khoa trọng yếu như phòng chăm sóc đặc biệt, lồng ấp sơ sinh và phòng mổ. Theo Al Jazeera, các nhân viên y tế tuyến đầu mô tả quyết định này là phản ứng bắt buộc trước thực tế thảm khốc, chứ không phải lựa chọn hành chính.

Al Jazeera dẫn phân tích của bác sĩ Ghada Hassouna tại Bệnh viện Al-Aqsa Martyrs ở Deir el-Balah cho biết, các bệnh nhân có độ bão hòa oxy giảm mạnh sẽ xuất hiện các triệu chứng như thở nhanh, nhịp tim tăng và da tím tái; tình trạng thiếu oxy kéo dài sẽ gây tổn thương các cơ quan quan trọng như não và tim. Đối với bệnh nhân nhỏ tuổi như Abdulaziz, bất kỳ sự sụt giảm nào về nồng độ oxy trong máu đều có thể gây tổn thương thần kinh nghiêm trọng hoặc vĩnh viễn.

"Tôi không yêu cầu điều không thể, tôi chỉ muốn con trai tôi được tự do thở," Ali nói với Al Jazeera.