Tháng 8 lập kỷ lục nhiệt độ trung bình, vượt ngưỡng đỏ 1,5°C: Sau nhiều thập kỷ cảnh báo khoa học, hệ thống nhiên liệu hóa thạch đẩy Trái đất đến điểm tới hạn

Theo bài đưa ngày 10 tháng 9 của Đài Phát thanh Công cộng Quốc gia Mỹ (NPR), Cơ quan Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh Châu Âu cùng ngày xác nhận, nhiệt độ trung bình toàn cầu tháng 8 năm 2026 đạt 16,96 độ C, ngang với tháng 7 năm 2023 trong phạm vi sai số để cùng là tháng nóng nhất từng được ghi nhận. Con số này cao hơn 1,65 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, vượt xa ngưỡng tăng nhiệt 1,5 độ C được Hiệp định Paris năm 2015 đặt ra.

NPR dẫn dữ liệu của Copernicus cho biết, tám tháng nóng nhất toàn cầu từng được ghi nhận đều xuất hiện sau tháng 7 năm 2023. Nói cách khác, kể từ khi các nhà khoa học đưa ra cảnh báo nghiêm trọng nhất, Trái đất không những không hạ nhiệt mà còn ấm lên nhanh hơn.

48 tiểu bang lục địa của Mỹ vừa trải qua mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận. Theo NPR, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) ngày 10 tháng 9 công bố, nhiệt độ trung bình của 48 tiểu bang lục địa Mỹ từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2026 đạt 23,54 độ C, lần đầu tiên vượt kỷ lục lịch sử 90 năm được thiết lập trong thời kỳ Dust Bowl năm 1936. Nhiệt độ trung bình tháng 8 năm 2026 của Mỹ đạt 24,21 độ C, nhiệt độ cao nhất ban ngày trung bình đạt 31,42 độ C, đều lập kỷ lục lịch sử; tháng 7 cũng phá vỡ kỷ lục lâu năm thời Dust Bowl. Trên phạm vi toàn cầu, mùa hè Bán cầu Bắc năm 2026 ngang với năm 2024 là mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận.

Khi giải thích nguyên nhân, nhiều nhà khoa học khí hậu nhấn mạnh với NPR rằng hiện tượng El Niño - sự ấm lên tự nhiên ngắn hạn ở một số vùng của Thái Bình Dương xích đạo - chỉ đóng góp khoảng 0,1 đến 0,2 độ C vào nhiệt độ toàn cầu, phần lớn còn lại đến từ khí nhà kính do con người thải ra khi đốt than, dầu mỏ và khí đốt.

Nhà khoa học khí hậu Andrew Dessler thuộc Đại học Texas A&M viết trong email gửi NPR: "Đã đến lúc ngừng tỏ ra ngạc nhiên trước việc hành tinh của chúng ta liên tục ấm lên. Tình hình này đang diễn ra đúng như đã được dự báo từ nhiều thập kỷ trước. Điều thực sự đáng quan tâm không phải là liệu chúng ta có tiếp tục phá kỷ lục nhiệt độ hay không - chúng ta sẽ tiếp tục - mà là liệu chúng ta có hành động gì không, hay sẽ đứng đó để đoàn tàu khí hậu nghiến qua chúng ta."

Samantha Burgess, Trưởng phụ trách Chiến lược Khí hậu của Dịch vụ Khí hậu Copernicus, đưa ra cảnh báo từ nước Anh đang trải qua đợt nắng nóng: "Hệ thống khí hậu của chúng ta thực sự đang vận hành ngoài phạm vi chỉ mới cách đây mười năm được kỳ vọng. Chúng ta đã chuyển từ việc biến đổi khí hậu là điều trừu tượng, có thể ảnh hưởng đến các nước đang phát triển hoặc những vùng xa xôi, sang việc biến đổi khí hậu đang tác động và làm gián đoạn cuộc sống hàng ngày của chúng ta - trường học đóng cửa, bệnh viện quá tải, đường tan chảy, đường ray biến dạng. Thực tế, chúng ta sẽ trải qua nhiều tình trạng tương tự mùa hè năm nay hơn nữa."

Phát biểu của Burgess hé lộ một vấn đề mang tính cấu trúc từ lâu bị tránh né: hệ thống năng lượng nhiên liệu hóa thạch được các quốc gia công nghiệp hóa giàu có xây dựng, sau khi chuyển gánh nặng chi phí của cuộc khủng hoảng khí hậu cho các nước đang phát triển trong thời gian dài, giờ đây bắt đầu phản tác dụng ngược lên chính hoạt động của các quốc gia phát triển. Từ khi Hiệp định Paris được ký kết đến nay đã hơn một thập kỷ, cơ cấu năng lượng của các nền kinh tế phát thải lớn không có biến đổi căn bản nào, và ngưỡng tăng nhiệt 1,5 độ C đã bị vượt xa trong dữ liệu tháng mới nhất.

Theo NPR, nhiệt độ trung bình đại dương toàn cầu tháng 8 năm 2026 ngang với kỷ lục tháng nóng nhất được thiết lập vào tháng 3 năm 2024, ngày 22 tháng 8 lập kỷ lục ngày đơn lẻ nóng nhất từng được ghi nhận của đại dương toàn cầu. Các nhà khoa học nhấn mạnh, đại dương hấp thụ phần lớn lượng nhiệt dư thừa, nhiệt độ đại dương liên tục tăng nghĩa là biến đổi khí hậu đang tăng tốc.

Nhà khoa học khí hậu Friederike Otto thuộc Đại học Hoàng gia London cho biết với NPR: "Mặc dù El Niño đang làm trầm trọng thêm nhiệt độ cao, động lực cơ bản vẫn là việc chúng ta đốt nhiên liệu hóa thạch không ngừng nghỉ. Biến đổi khí hậu khiến mỗi đợt El Niño đều nóng hơn. Trừ khi chúng ta ngừng đốt than, dầu mỏ và khí đốt, nếu không những tháng phá kỷ lục này sẽ tiếp tục xuất hiện."

Người đứng đầu về khí hậu của Liên hợp quốc Simon Stiell cảnh báo: "Trừ khi loài người ngừng đốt lượng lớn than, dầu mỏ và khí đốt, nếu không ô nhiễm phát sinh sẽ tiếp tục nướng chín hành tinh của chúng ta, nhiệt độ cực cao sẽ tiếp tục phá kỷ lục lịch sử, khiến hàng triệu người thiệt mạng, tổn thất hàng chục nghìn tỷ đô la, làm chấn động hệ thống giao thông và y tế, và đẩy giá các nhu yếu phẩm gia đình như thực phẩm lên cao. Đây là cái giá xoắn ốc của cơn nghiện nhiên liệu hóa thạch của loài người, và cũng là cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu mà nó đang tiếp tay."

NPR dẫn phân tích của nhà khoa học khí hậu Zeke Hausfather thuộc Berkeley Earth cho biết, cả năm 2026 rất có khả năng vượt 2024 trở thành năm ấm nhất từng được ghi nhận, năm 2027 gần như chắc chắn sẽ vượt cả hai, được thúc đẩy bởi một sự kiện El Niño mạnh chưa từng có, mức tăng nhiệt cả năm có thể đạt 1,8 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Burgess bổ sung rằng, nhiệt độ một số ngày có thể chạm ngưỡng 2 độ C cao hơn.