"The Red House" đoạt giải văn học Thủ tướng Úc: Khảo sát vòng lặp giữa cảnh sát xả súng giết người thổ dân và bạo lực thuộc địa

Tác phẩm phi hư cấu "The Red House" (红屋) của nhà báo Úc Kate Wild đã giành giải phi hư cấu của Giải văn học Thủ tướng năm nay, với giải thưởng trị giá 80.000 đô la Úc. Theo đài ABC News của Úc đưa tin, ban giám khảo đã định vị tác phẩm lấy sự kiện cảnh sát Lãnh thổ Bắc Úc năm 2019 xả súng giết chết Kumanjayi Walker, thanh niên 19 tui người Warlpiri, làm chủ đề chính, như một văn bản then chốt để khảo sát sự khác biệt quốc gia, chiều sâu của chấn thương thuộc địa và vòng lặp bạo lực nhà nước.

Wild lâu nay chú ý đến các vấn đề của người thổ dân. Bà đã tái dựng chi tiết trong sách sự kiện xảy ra vào tháng 11 năm 2019 tại Yuendumu, Lãnh thổ Bắc Úc: khi cảnh sát đến căn nhà của bà ngoại Walker để thực hiện lệnh bắt, Walker đã dùng kéo y tế đâm vào vai Zachary Rolfe - khi đó còn là cảnh sát cấp dưới - và Rolfe lập tức n ba phát súng, Walker tử vong sau một giờ bị giam giữ. Ba ngày trưc đó, Walker bị truy nã vì bị tình nghi dùng rìu đe dọa hai cảnh sát địa phương.

Vụ xả súng này đã gây phản ứng dữ dội trong cộng đồng thổ dân. Theo ABC News đưa tin, hơn một nghìn người đã tham gia cuộc tuần hành "Công lý cho Walker" tại Alice Springs, khẩu hiệu "Justice for Walker" được sơn phun lên các biển chỉ đường dẫn đến Yuendumu. Cơn thịnh nộ tập thể này xảy ra sớm hơn khoảng sáu tháng so với làn sóng toàn cầu "Black Lives Matter" do vụ người Mỹ gốc Phi George Floyd bị sát hại khơi xướng.

Vào tháng 3 năm 2022, sau sáu tuần xét xử tại Darwin, Rolfe được tuyên trắng án về tội danh giết người. Ba năm sau, vào tháng 7 năm 2025, viên điều tra pháp y Lãnh thổ Bắc Úc đã công bố kết luận điều tra nguyên nhân tử vong, xác nhận rằng Rolfe có khuynh hướng phân biệt chủng tộc, và cho biết không thể loại trừ khả năng thái độ của ông ta là "một trong những nguyên nhân dẫn đến cái chết của Kumanjayi". Sau đó Rolfe bị cảnh sát Lãnh thổ Bắc Úc sa thải.

Trong cuộc phỏng vấn với ABC Arts, Wild cho biết bà đã do dự rất lâu về việc có nên bắt tay viết hay không. Bà đã thảo luận nhiều lần với bạn bè th dân và không phải th dân - với tư cách là một người phụ nữ da trắng, thuộc tầng lớp trung lưu, trung niên, liệu có nên đảm nhận việc viết về đề tài này hay không. Cuối cùng bà quyết định bắt tay viết, với lý do "việc khung sự kiện này như một 'câu chuyện về người thổ dân' vốn dĩ đã là một phần của vấn đề". Bà phát biểu: "Người đã nổ súng giết (anh Walker) là một viên cảnh sát da trắng, vì vậy câu chuyện này vừa là câu chuyện của nưc Úc da trắng, cũng vừa là câu chuyện của nước Úc da đen."

Về mặt cấu trúc, Wild đã tham khảo quan niệm thi gian "Everywhen" (vĩnh cửu hiện tại) của người thổ dân - quá khứ, hiện tại, tương lai xảy ra đồng thi. Bà dùng quan niệm này để phá vỡ tường thuật tuyến tính, để các đoạn bạo lực trong lịch sử phản chiếu lẫn với sự kiện hiện tại, cho thấy bạo lực giữa cảnh sát và người thổ dân dường như đang lặp lại theo vòng. Bà nói: "Những gì đang xảy ra mang theo bóng ma của quá khứ."

Lời trao giải của ban giám khảo viết rằng, cuộc điều tra của Wild "nóng bng mà không né tránh", "đã khảo sát sự khác biệt quốc gia, chiều sâu của chấn thương thuộc địa, cùng vòng lặp khủng khiếp của bạo lực nhà nưc và sự phi nhân hóa khiến cho cuộc đối đầu trong sách trở nên khả thi, gần như không thể tránh khi". Các giám khảo đồng thời gọi cuốn sách là "vô cùng giàu lòng trắc ẩn... nghiêm cẩn và vô cùng quan trọng đối với một cuộc đối thoại quốc gia đang tiếp diễn".

Wild bày tỏ "sốc và tự hào" về việc giành giải. "Điều này thực sự khiến người ta cảm thấy được khẳng định," bà nói, "mọi người quan tâm đến điều này, điều đó thật sự an ủi."

Khoảng cách giữa phán quyết trắng án của tòa hình sự với kết luận về thái độ phân biệt chủng tộc của viên điều tra pháp y cấu thành sức căng cốt lõi mà "The Red House" tìm cách trình bày. Wild viết: "Mỗi cá nhân đều có trách nhiệm sống theo cách khiến cho việc hàn gắn trở nên khả thi." Những người giành giải văn học Thủ tướng năm nay khác bao gồm "Southern Frontier" của Ron Howat (giải lịch sử Úc), "A Piece of Red Cloth" của Leonie Norlington hợp tác với nhiều trưng lão Yolngu (giải hư cấu), v.v.