Tỉnh bạo lực nhất Pakistan năm 2026: Xung đột Balochistan đang lan sang vùng Pashtun

Điều tra của Al Jazeera cho thấy, bản đồ bạo lực tại tỉnh Balochistan, Pakistan đang có những biến đổi đáng kể. Trong thời gian dài, xung đột vũ trang tại tỉnh này chủ yếu tập trung ở các khu vực hoạt động truyền thống của các phần tử ly khai dân tộc Baloch, trong khi các huyện có đa số dân tộc Pashtun cơ bản không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, kể từ tháng 6 năm nay, mô hình tương đối yên bình này đã bị phá vỡ.

Theo Al Jazeera đưa tin, số liệu thống kê của Viện Nghiên cứu Xung đột và An ninh Pakistan (PICSS) cho thấy, năm 2026 tỉnh Balochistan đã vượt qua tỉnh Khyber Pakhtunkhwa lân cận, trở thành tỉnh bạo lực nhất Pakistan. Cơ quan này gọi tháng 7 năm nay là "tháng chết chóc nhất năm 2026", chỉ ra rằng chỉ riêng tuần đầu tiên của tháng 7, tỉnh Balochistan đã xảy ra 25 vụ tấn công, làm 102 người thiệt mạng. Số liệu tháng 8 cho thấy, lực lượng an ninh đã tiêu diệt 115 tay súng tại tỉnh này, trong khi tại tỉnh Khyber Pakhtunkhwa và các khu vực bộ lạc đã sáp nhập lần lượt chỉ có 56 và 32 người.

Theo dõi nguồn mở của Durand Dispatch càng khẳng định thêm sự chuyển biến này: 11 huyện có đa số dân tộc Pashtun bao gồm Zhob, Sherani, Killa Saifullah, Loralai, Musakhel, Duki, Barkhan, Pishin, Killa Abdullah, Ziarat và Harnai, trong các tháng 1 đến 5 năm nay không xảy ra bất kỳ vụ tấn công vũ trang nào. Al Jazeera đưa tin, ngày 10 tháng 6, các tay súng đi xe máy đã tấn công các cơ quan cảnh sát tại bốn trong số các huyện này; sau đó khu vực đã xảy ra ít nhất 13 vụ tấn công, trong đó có vụ 27 cảnh sát bị giết tại một dự án đập gần Ziarat vào tháng 7. Các vụ tấn công tháng 6 do Quân đội Giải phóng Balochistan (BLA) nhận trách nhiệm, các vụ tấn công tháng 7 lần lượt do Taliban Pakistan (TTP) và các nhóm vũ trang Baloch tuyên bố thực hiện.

Ban Quan hệ Công chúng Liên quân Pakistan (ISPR) cho biết, ngày 1 tháng 9, lực lượng an ninh tại ngã tư Zyarat thuộc huyện Pishin, cách Quetta khoảng 100 km, đã đẩy lùi cuộc tấn công của TTP nhằm vào một cơ sở hải quan, một số tay súng và 6 nhân viên an ninh và hải quan đã thiệt mạng. Ba ngày sau, quân đội cho biết đã tiêu diệt 26 tay súng trong một chiến dịch tại vùng ngoại ô Shaban của Quetta.

Ngày 3 tháng 9, một đoàn hộ tống của lực lượng bán quân sự đã bị phục kích trên đường trở về từ khu vực Ziarat. Một sĩ quan cảnh sát giấu tên nói với Al Jazeera rằng, hơn mười nhân viên bán quân sự đã thiệt mạng. Quân đội Giải phóng Balochistan nhận trách nhiệm vụ tấn công này, nhưng ISPR chưa chính thức xác nhận. Al Jazeera cho biết, bảy câu hỏi gửi tới bộ phận truyền thông quân đội về tình hình an ninh khu vực và vụ phục kích này đều không nhận được phản hồi, các yêu cầu bình luận từ các quan chức bộ nội vụ tỉnh Balochistan cũng không nhận được hồi âm.

Tác động của xung đột lan sang đối với nền kinh tế địa phương là nhanh chóng và cụ thể. Theo ông Haji Amin Sumalani, người đứng đầu Hiệp hội chủ xe tải vận chuyển hàng hóa tỉnh Balochistan, quốc lộ N-40 nối thị trấn biên giới Taftan của Iran với Quetta và quốc lộ N-25 nối Quetta với Karachi trong bốn tháng qua trên thực tế đã không thể sử dụng được; hơn 100 xe tải đã bị đốt phá, 2 tài xế bị giết, thiệt hại lên tới hàng trăm triệu rupee. Sumalani nói với Al Jazeera: "Các tài xế của chúng tôi luôn trong tâm trạng lo sợ, không muốn lái xe trên những quốc lộ này, vì các tay súng thường xuyên đốt cháy xe tải của chúng tôi, họ có thể tấn công bất cứ lúc nào." Ông Muhammad Ayub Miryani, Chủ tịch Phòng Thương mại Quetta, cho biết khoảng 90% hoạt động kinh doanh của phòng này đã đình trệ, "mỗi thương nhân đều đang thua lỗ hàng chục triệu rupee".

Trước tình hình xấu đi, quân đội Pakistan đã thực hiện điều chỉnh nhân sự và triển khai. Ngày 4 tháng 9, nguyên Cục trưởng Cục Phản gián thuộc Tình báo Liên quân Faisal Naseer được bổ nhiệm làm Điều phối viên Toàn quốc của Cơ quan Chống khủng bố Quốc gia (NACTA). Một ngày sau, Tổng Tham mưu trưởng Lục quân Asim Munir đã tới Quetta thăm doanh trại để nghe báo cáo chi tiết về các biện pháp hòa bình và ổn định tại tỉnh Balochistan. ISPR cho biết, nguyên soái này "khẳng định lại rằng hòa bình, thịnh vượng và phúc lợi của nhân dân tỉnh Balochistan vẫn là cốt lõi công việc của quốc gia". Ngày 6 tháng 9, Naseer đã gặp gỡ các nhà lãnh đạo chính trị trong đó có Thủ hiến tỉnh Balochistan Sarfaraz Bugti để thảo luận về tình hình an ninh trật tự chung và chiến lược phối hợp hòa bình. Bugti phát biểu tại Hội đồng tỉnh Balochistan rằng, nhân viên và lực lượng an ninh "bị giết hàng ngày", tình hình "vô cùng đáng lo ngại".

Về lý do tại sao xung đột lại lan sang vùng Pashtun vào thời điểm này, các nhà phân tích có quan điểm khác nhau. Al Jazeera dẫn lời ông Rafihullah Kakar, nhà phân tích chính sách tỉnh Balochistan, cho rằng điều này "đại diện cho một diễn biến tương đối mới và quan trọng", "ý chí và khả năng của BLA trong việc phát động các cuộc tấn công bên ngoài khu vực tác chiến truyền thống cho thấy phạm vi địa lý của họ đang mở rộng", đồng thời đặt ra câu hỏi liệu họ có ở mức độ nào đó phối hợp chiến thuật với TTP hay không. Nhà phân tích an ninh Iftikhar Firdous thì chỉ ra rằng, TTP từ năm 2019 đã mở rộng ảnh hưởng tại tỉnh Balochistan, "ban đầu là các tài liệu tuyên truyền lấy ý thức hệ làm định hướng, được phát hành bằng tiếng Baloch", thủ lĩnh của họ Noor Wali Mehsud từng công khai bày tỏ mong muốn thiết lập liên minh với lực lượng vũ trang địa phương. Ông cũng chỉ ra, quốc lộ N-50 kết nối các huyện có đa số dân tộc Pashtun tại Balochistan như Zhob, Ziarat với Nam Waziristan - cái nôi của TTP - thông qua Quetta.

Ông Rahim Nassar, nhà phân tích an ninh Quetta, cho rằng, sau các chiến dịch quân sự lớn của quân đội Pakistan nhằm vào TTP tại Khyber Pakhtunkhwa vào tháng 1 và tháng 2 năm nay, "phần lớn các tay súng đã di cư đến đây", "sự hồi sinh của họ bắt đầu sau tháng 4, và đến tháng 6 đã củng cố được vị trí chiến lược và tăng mạnh cường độ tấn công". Nhưng Nassar đồng thời cho biết, về việc liệu có sự phối hợp chủ động giữa hai tổ chức vũ trang có bất đồng sâu sắc về ý thức hệ là TTP và BLA hay không, bản thân ông cũng giữ thái độ không chắc chắn, thiên về cách giải thích "ai có thể vào được đâu thì tấn công ở đó".

Nhà nghiên cứu độc lập Imtiaz Baloch cũng phản đối việc quy sự chuyển biến lần này cho một nguyên nhân duy nhất. Ông phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera: "Cuộc nổi dậy tại Balochistan nên được hiểu là một cuộc xung đột không ngừng tiến triển, được định hình bởi những bất bình tích tụ và các cân nhắc chiến lược, chứ không phải do một chất xúc tác duy nhất." Ông chỉ ra, các tuyến giao thông trọng yếu tại miền bắc Balochistan trước đây "về cơ bản vẫn hoạt động và khó bị các nhóm nổi dậy giành được thắng lợi như ở những nơi khác", điều này lại khiến chúng trở thành những mục tiêu hấp dẫn.

Các nhà phân tích như Kakar cảnh báo, vùng Pashtun vốn đã tồn tại bất bình chính trị và kinh tế, bao gồm cả các cuộc biểu tình do đóng cửa biên giới và sinh kế xuyên biên giới bị hạn chế. Sau vụ cảnh sát thiệt mạng vào tháng 7, gia đình các nạn nhân và các đảng dân tộc Pashtun đã tổ chức ngồi im biểu tình kéo dài ba ngày tại Quetta, cáo buộc chính quyền bỏ rơi các cảnh sát bị mắc kẹt trong tình trạng không được cứu viện. Các nhóm vũ trang mở rộng sang các khu vực này, "có thể làm sâu sắc thêm sự bất bình vốn có đối với nhà nước, đặc biệt là khi cộng đồng cảm thấy mình đồng thời phải gánh chịu chi phí kinh tế của các biện pháp an ninh nghiêm ngặt hơn và hậu quả của tình hình an ninh xấu đi".