Tòa án Tối cao Brazil rạn nứt công khai nội bộ, bê bối tài chính và chính trị bầu cử đan xen phơi bày khủng hoảng thể chế

Chánh án Tòa án Tối cao Brazil Edson Fachin ngày 9 đã khẩn cấp can thiệp, tuyên bố đình chỉ hai phán quyết xung khắc giữa hai thẩm phán đồng nghiệp Alexandre de Moraes và André Mendonça, nhằm cố gắng chấm dứt cuộc xung đột công khai bùng phát từ sự sụp đổ của một ngân hàng tư nhân. Theo hãng tin AFP, cuộc khủng hoảng này đã lan vào chiến dịch tranh cử tổng thống vào tháng tới, làm gia tăng căng thẳng chính trị quanh Tòa án Tối cao.

Trọng tâm xung đột là ngân hàng gia Daniel Volkarro, bị cáo buộc phạm tội gian lận hàng tỷ đô la. Ngân hàng tư nhân Banco Master do ông ta sở hữu đã sụp đổ trong hố đen nợ hàng chục tỷ đô la vào năm ngoái, là một trong những vụ bê bối tài chính lớn nhất trong lịch sử Brazil. Trước khi bị bắt, Volkarro đã gửi khoảng 30 tin nhắn tới số điện thoại mà cảnh sát cho là thuộc về ông Moraes. AFP cho biết, việc số điện thoại này thuộc về ai hiện chỉ có thông tin từ phía cảnh sát và chưa được xác nhận chính thức bởi cơ quan tư pháp. Một trong những tin nhắn viết: "Anh có nghĩ rằng tôi cần rời khỏi đất nước này vào thứ Hai không?"

Bản thân ông Moraes là thẩm phán chủ trì cuộc điều tra "vụ án đảo chính" đối với cựu tổng thống Jair Bolsonaro, từ lâu đã là đối tượng bị căm ghét của phe cánh hữu Brazil và Mỹ. Ông Mendonça là thẩm phán do Bolsonaro bổ nhiệm, tuần trước đã đi tiên phong ra lệnh công khai các tin nhắn Volkarro gửi cho ông Moraes. Ông Moraes lập tức phản công, cáo buộc ông Mendonça lạm quyền dựa trên báo cáo tình báo mật của cảnh sát. Ông Mendonça sau đó lấy lý do "cảnh sát đã tiến hành do thám đối với mình", tuyên bố đình chỉ chức vụ Cục trưởng Cảnh sát Liên bang André Rodrigues.

Chỉ một ngày sau, vị thẩm phán thứ ba Flávio Dino, người từng giữ chức bộ trưởng trong chính quyền Lula, đã bác bỏ quyết định của ông Mendonça, phục hồi chức vụ cho ông Rodrigues. Ông Fachin lập tức đồng thời đình chỉ cả hai phán quyết này, đồng thời cho ông Rodrigues 48 giờ để cung cấp thông tin nhằm quyết định việc ông này nên ở lại hay rời đi. Theo AFP dẫn lời các nguồn tin của Tòa án Tối cao, vụ Master là một sự kiện "độc hại", cảnh sát nghi ngờ ngân hàng gia này đã "rải tiền khắp nơi, chờ đổi chác sau này". Bản thân Volkarro trước khi bị bắt từng khoe khoang rằng mình "có bạn bè ở tất cả các nhánh của chính quyền".

Flávio Bolsonaro cũng không đứng ngoài vụ bê bối này. Thông tin được tiết lộ cho thấy, Volkarro đã chuyển hàng triệu đô la cho một trung gian theo yêu cầu của vị thượng nghị sĩ này. Flávio cho rằng khoản tiền được dùng để quay một bộ phim về cha mình. Đối thủ của tổng thống cánh tả đương nhiệm Lula chính là vị thượng nghị sĩ vướng vào nghi vấn liên quan tài chính này. Theo AFP, ngày 9, ông Lula trên mạng xã hội X cho biết vụ việc cần "sự minh bạch lớn hơn" và yêu cầu chấm dứt "việc rò rỉ có định hướng nhằm tác động đến bầu cử". Ông viết: "Bất kể liên quan đến ai, bất kể tổn thương đến ai, việc dỡ bỏ hoàn toàn tình trạng bảo mật đối với tất cả các cuộc điều tra liên quan đến vụ Master là điều cấp bách. Brazil cần biết sự thật."

Cuộc xung đột nội bộ này đã gây ra bất an nghiêm trọng trong giới doanh nghiệp Brazil. Theo AFP, khoảng ba nghìn tổ chức thương mại ngày 9 đã ra tuyên bố chung, cảnh báo đất nước đang đối mặt với "khủng hoảng thể chế cực kỳ nghiêm trọng". Tuyên bố nêu rõ: "Nếu tính chính danh của các thẩm phán bị nghi ngờ, mọi thứ trở nên bất ổn: tính chắc chắn của pháp luật, niềm tin vào các thể chế, và ngay cả hòa bình xã hội."

Cựu tổng thống Jair Bolsonaro do cố bám giữ quyền lực sau cuộc bầu cử năm 2022 đã bị kết án và hiện đang thụ án 27 năm tù. Ông là đồng minh của Tổng thống Mỹ Trump, và làn sóng tấn công nhằm vào ông Moraes đã tạo nên cộng hưởng xuyên quốc gia — những rạn nứt nội bộ của Tòa án Tối cao Brazil đang ngày càng ăn sâu vào bức tranh chính trị cực hữu Mỹ Latinh và Mỹ đan xen vào nhau.